Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List / fr. Liste du patrimoine mondial) została ustanowiona na mocy Konwencji w sprawie ochrony Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu dnia 16 listopada 1972 r.
Warunkiem wpisu miejsca na listę jest spełnienie jednego lub kilku kryteriów stanowiących o jego wyjątkowości w skali światowej.
Na Liście światowego dziedzictwa UNESCO znajduje się 17 miejsc z terenu Polski.
Puszcza Białowieska i Park Mużakowski są przykładami wpisów transgranicznych. Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat oraz Pradawne i pierwotne lasy bukowe są wpisami seryjnymi wielokrajowymi. Puszcza Białowieska jest wpisem polsko-białoruskim, Park Mużakowski /Muskauer Park polsko-niemieckim, Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat wpisem polsko-ukraińskim, a Pradawne i pierwotne lasy bukowe w Karpatach i innych regionach Europy są wpisem obejmującym Albanię, Austrię, Belgię, Bośnię i Hercegowinę, Bułgarię, Chorwację, Czechy, Francję, Niemcy, Włochy, Macedonię Płn., Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię, Hiszpanię, Szwajcarię i Ukrainę.
Miejsca światowego dziedzictwa w Polsce
Kryteria wpisu
Dobro powinno:
(i): stanowić wybitne dzieło twórczego geniuszu człowieka; lub
(ii): ukazywać znaczącą wymianę wartości, zachodzącą w danym okresie czasu lub na danym obszarze kulturowym świata w dziedzinie rozwoju architektury lub techniki, sztuk monumentalnych, urbanistyki lub projektowania krajobrazu; lub
(iii): nieść unikalne lub co najmniej wyjątkowe świadectwo tradycji kulturowej lub cywilizacji wciąż żywej bądź już nieistniejącej; lub
(iv): być wybitnym przykładem typu budowli, zespołu architektonicznego, zespołu obiektów techniki lub krajobrazu, który ilustruje znaczący(e) etap(y) w historii ludzkości; lub
(v): być wybitnym przykładem tradycyjnego osadnictwa, tradycyjnego sposobu użytkowania lądu lub morza, reprezentatywnego dla danej kultury (kultur); lub obrazującym interakcję człowieka ze środowiskiem, szczególnie jeżeli /dane dobro/ stało się podatne na zagrożenia wskutek nieodwracalnych zmian; lub
(vi): być powiązane w sposób bezpośredni lub materialny z wydarzeniami lub żywymi tradycjami, ideami, wierzeniami, dziełami artystycznymi lub literackimi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu (Komitet jest zdania, że kryterium to powinno być stosowane na ogół łącznie z innymi kryteriami); lub
(vii): obejmować najbardziej niezwykłe zjawiska przyrodnicze lub obszary o wyjątkowym naturalnym pięknie i znaczeniu estetycznym; lub
(viii): stanowić wyjątkowe przykłady reprezentatywne dla głównych etapów historii Ziemi, włączając świadectwa rozwijającego się na niej życia; trwających procesów geologicznych istotnych w tworzeniu rzeźby terenu, bądź form geomorfologicznych lub fizjograficznych o dużym znaczeniu; lub
(ix): stanowić wyjątkowe przykłady reprezentatywne dla trwających procesów ekologicznych i biologicznych istotnych w ewolucji i rozwoju ekosystemów oraz zespołów zwierzęcych i roślinnych lądowych, słodkowodnych, nadbrzeżnych i morskich; lub
(x): obejmować siedliska naturalne najbardziej reprezentatywne i najważniejsze dla ochrony in situ różnorodności biologicznej, włączając te, w których występują zagrożone gatunki o wyjątkowej uniwersalnej wartości z punktu widzenia nauki lub ochrony przyrody.
Dodatkowo dobra muszą spełniać warunek integralności (miejsca kulturowe i przyrodnicze) i autentyczności (jedynie miejsca kulturowe) oraz posiadać efektywny system ochrony i zarządzania.
Zmiana procesu składania wniosków nominacyjnych na Listę światowego dziedzictwa
Podczas 44. sesji (Fuzhou/Online, 2021) Komitet Światowego Dziedzictwa przyjął decyzję nr 44 COM 12 dotyczącą zmian w Wytycznych Operacyjnych (patrz https://whc.unesco.org/document/190976), które dotyczą procesu nominacji, jako kluczowego środka przywrócenia równowagi i wiarygodności Listy światowego dziedzictwa.
Lista informacyjna | Tentative List
Lista informacyjna (ang. Tentative List) – jest to wykaz dóbr, które każde Państwo–Strona zamierza rozważyć jako kandydatury na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w najbliższych latach. Każdy wniosek nominacyjny musi być poprzedzony wpisem na Listę informacyjną, co najmniej rok przed jego złożeniem. W innym przypadku wniosek nominacyjny nie będzie rozpatrywany. Wspomnianego wpisu na Listę informacyjną dokonuje się poprzez wypełnienie w języku angielskim lub francuskim formularza zgłoszeniowego i przesłanie go drogą formalną na adres Centrum Światowego Dziedzictwa (WHC) w Paryżu. Każdy kraj jest proszony o uzupełnianie i uaktualnianie swojej listy, co najmniej raz na dziesięć lat. Wszystkie państwa są zachęcane do harmonizowania List informacyjnych na poziomie regionalnym. Proces ten polega na ocenie jej wpisów w kontekście istniejącej Listy światowego dziedzictwa UNESCO, List informacyjnych poszczególnych krajów, a także studiów tematycznych przygotowywanych przez organizacje doradcze (ICOMOS, IUCN), co w całości ma pomóc w zidentyfikowaniu i uzupełnieniu braków na Liście światowego dziedzictwa.
Więcej informacji: whc.unesco.org/en/tentativelists/ oraz whc.unesco.org/en/tentativelists/state=pl
Wniosek o rozpatrzenie kandydatury na Listę informacyjną
Aby usprawnić i uporządkować wewnętrzną procedurę tworzenia Listy informacyjnej (Tentative List) będącej pierwszym etapem w procesie nominacyjnym na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, stworzono formularz Wniosku o rozpatrzenie kandydatury na Listę informacyjną (1) dla wszystkich miejsc z terenu Polski, które chciałyby się starać o ten status.
Wniosek o rozpatrzenie kandydatury na Listę informacyjną stanowi oficjalnie pierwszy etap zgłoszeniowy na poziomie krajowym. Informacje w nim zawarte będą podstawą w procesie weryfikacji kandydatur, której dokona Komitet ds. światowego dziedzictwa kulturowego w Polsce jako organ pomocniczy przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dlatego też bardzo ważne jest aby był on wypełniony szczegółowo i zgodnie z instrukcją.
Propozycje nowych wpisów miejsc na Listę informacyjną należy składać w formie wypełnionego formularza Wniosku do Departamentu Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na adres:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Departament Ochrony Zabytków
ul. Krakowskie Przedmieście 15/17
00-071 Warszawa
Email: doz@mkidn.gov.pl
Po zaakceptowaniu kandydatury przez Komitet ds. światowego dziedzictwa kulturowego w Polsce zaistnieje konieczność przygotowania Formularza zgłoszeniowego na Tentative List (2), a następnie dokumentacji wniosku nominacyjnego zgodnie z Wytycznymi operacyjnymi do realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa.
Logotypy NID
Pobierz znaki promocyjne
Narodowego Instytutu Dziedzictwa
Księgarnia NID
Sprawdź nasze produkty w księgarni. Zamawiaj bez wychodzenia z domu już teraz!
Zabytek.pl
Serwis Narodowego Instytutu Dziedzictwa, który w nowoczesny i kompleksowy sposób udostępnia informacje o polskich zabytkach!