Powrót
Program identyfikacji i oznakowania cmentarzy żydowskich na terenie RP
2017

W 2017 r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłosiło program „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczypospolitej Polskiej” i powierzyło jego realizację Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa. Głównym celem programu jest identyfikacja i przywrócenie pamięci o zapomnianych cmentarza żydowskich, w znacznej przypadków pozbawionych całkowicie powierzchniowych śladów ich istnienia. Narodowy Instytut Dziedzictwa dokonał przeglądu istniejącej dokumentacji konserwatorskiej cmentarzy żydowskich we własnych zasobach oraz w instytucjach muzealnych i naukowych zajmujących badaniem kultury żydowskiej. Dokonano digitalizacji Kart cmentarzy żydowskich. Nawiązano współpracę z partnerami Programu – Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Żydowskim Instytutem Historycznym, Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Z udziałem Muzeum POLIN przygotowano listę cmentarzy do weryfikacji. Opracowano metodę i plan weryfikacji terenowej cmentarzy żydowskich. Program weryfikacji został przygotowany we współpracy z Wojewódzkimi Konserwatorami Zabytków, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, Żydowskim Instytutem Historycznym, Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.

2018

Narodowy Instytut Dziedzictwa rozpoczął realizację Programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczypospolitej Polskiej”.

W 2018 r. NID przeprowadził terenową weryfikację cmentarzy na terenie całej Polski. Weryfikacja terenowa cmentarzy żydowskich wykonana przez Oddziały Terenowe Narodowego Instytutu Dziedzictwa objęła 1218 obiektów. Podczas wizji terenowych i ogólnych kwerend potwierdzano lokalizację cmentarza, stan zachowania, określano czytelności historycznych granic oraz istnienie elementów upamiętniających (potwierdzenie lokalizacji 1150 obiektów).

Integralną częścią projektu była pilotażowe oznakowanie wybranych cmentarzy żydowskich. Oznakowanie objęło 6 obiektów wpisanych do rejestru zabytków, należących do Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie oraz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. W ramach pilotażu wykonano projekt znaczników granic i tablic uzgodnionych przez Generalnego Konserwatora Zabytków i Naczelnego Rabina Polski oraz zamontowano przygotowane elementy na cmentarzach w Tykocinie, Siedlcach, Górze Kalwarii, Warszawie ul. Okopowa, Broku, Lublinie ul. Kalinowszczyzna. Oznakowaniu towarzyszyło umieszczenie informacji historycznych o cmentarzach portalu ZABYTEK.PL w języku polskim, hebrajskim i angielskim. Na cmentarzu w Broku wykonano prace porządkowe i dokonano geodezyjnego wyznaczenia historycznych granic. W Tykocinie i w Lublinie na cmentarzach żydowskich odbyły się prezentacje oznakowania z udziałem Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków, właścicieli obiektów, badaczy dziedzictwa żydowskiego oraz lokalnej społeczności.

2019

W 2019 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa kontynuował realizację programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczypospolitej Polskiej”. Dane z weryfikacji terenowej cmentarzy żydowskich wraz z lokalizacjami cmentarzy wprowadzono do Geoprzestrzennej Bazy NID. We współpracy z Fundacją Dziedzictwa Kulturowego, Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN aktualizowano informacje o stanie zachowania i własności cmentarzy. Wydano folder „Oznakowanie cmentarzy żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej” prezentujący metodę weryfikacji i znakowania cmentarzy. W 2019 oznakowano w terenie 4 cmentarze żydowskie: Cmentarz żydowski nowy w Wyszogrodzie, Cmentarz żydowski w Łomży, Cmentarz żydowski w Nasielsku, Cmentarz żydowski w Orli.

2020

W 2020 roku podpisano porozumienia o długoterminowej współpracy z Muzeum Historii Żydów Polskich „POLIN”, Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego oraz Fundacją Dziedzictwa Kulturowego. Celem porozumienia z Muzeum „POLIN” jest upowszechniane informacji o cmentarzach żydowskich i innych obiektach kultury żydowskiej w Polsce oraz organizowanie akcji edukacyjnych służących wypracowywaniu mechanizmów ich ochrony z udziałem lokalnych społeczności.

Celem porozumienia z Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego jest współpraca przy oznakowaniu i pielęgnowania cmentarzy żydowskich oraz wzajemna wymian informacji na temat podejmowanych działań. Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego występuje w tym wypadku, jako prawny właściciel i opiekun stu kilkudziesięciu oraz inicjator działań konserwatorskich w imieniu społeczności żydowskiej w Polsce. Te same cele przyświecają porozumieniu z Fundacją Dziedzictwa Kulturowego.

W 2020 roku wypracowano wraz z Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, Komisją Rabiniczną ds. cmentarzy działająca przy Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich i Fundacją Dziedzictwa Kulturowego możliwości oznakowania kolejnych cmentarzy żydowskich z udziałem władz samorządowych i lokalnych działaczy z wykorzystaniem tablic wyprodukowanych w 2019 roku. Pandemia ograniczyła możliwość działań oznakowanie większej ilość działań terenowych. Oznakowano cmentarz żydowski w Tuszynie, stanowiący własność Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi.

2021

W 2021 w ramach Programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczypospolitej Polskiej” planowane upamiętnienie kolejnych zapomnianych cmentarzy żydowskich, dotychczas oznakowano cmentarze w Bolimowie i Janowie Lubelskim.

 

Oznakowanie cmentarza w Tuszynie woj. łódzkie

 

Oznakowanie cmentarza w Broku, woj. mazowieckie

 

Oznakowanie cmentarza w Nasielsku, woj. mazowieckie

Oznakowanie cmentarza w Bolimowie, woj. mazowieckie

Oznakowanie cmentarza w Wyszogrodzie, woj. mazowieckie

Oznakowanie cmentarza w Tykocinie, woj. podlaskie

Oznakowanie cmentarza w Orli, woj. podlaskie

Subskrybuj newsletter NID

Zapisz się do naszego newslettera i otrzymuj najświeższe informację ze świata kultury.

Księgarnia NID

Sprawdź nasze produkty w księgarni. Zamawiaj bez wychodzenia z domu już teraz!

Platforma szkoleniowa

Zapisz się na naszą platformę e-szkoleniową i dowiedz się jak zarządzać dziedzictwem i wykorzystać jego potencjał.

Skip to content