Decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego wzbogaciła się o cztery kolejne elementy. Są to: Niedźwiedzie wielkanocne z Góry, Procesja Bożego Ciała z tradycją dywanów kwietnych w Skęczniewie, Procesja emaus i turki – straż Grobu Pańskiego w parafii Dobra oraz Umiejętność wykonywania pisanek techniką drapaną – krasek z Krasnegostawu i okolic. Obecnie na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajdują się 122 wpisy.
Niedźwiedzie wielkanocne z Góry
Niedźwiedzie wielkanocne w Górze (woj. wielkopolskie) to ponadstuletni zwyczaj o udokumentowanej historii sięgającej 1913 roku. W oba dni Wielkanocy przez wieś przechodzi korowód postaci: Baby, Dziada, dwóch Niedźwiedzi, Poganiaczy, Kominiarzy oraz Grajka. W Niedzielę Zmartwychwstania występuje „Stara Ekipa”, w Poniedziałek Wielkanocny natomiast „Młoda Ekipa” (czyli nastolatkowie dopiero zdobywający doświadczenie i aspirujący do „Starej Ekipy”), dzięki czemu tradycja jest naturalnie przekazywana z pokolenia na pokolenie.
Zwyczaj wyróżnia się bogactwem kostiumów, w tym pracochłonnymi słomianymi strojami Niedźwiedzi przygotowywanymi tygodniami przed świętami. Korowód odwiedza domy mieszkańców, zbiera datki i angażuje całą społeczność, a szczególną atrakcją jest „murzenie”, czyli brudzenie twarzy sadzą. Dla uczestników udział w pochodzie jest zaszczytem i elementem lokalnej tożsamości.
Procesja Bożego Ciała z tradycją dywanów kwietnych w Skęczniewie
Zwyczaj układania dywanów kwiatowych w Skęczniewie – wielopokoleniowy zwyczaj mieszkańców parafii pw. Świętej Trójcy – powstał tuż po II wojnie światowej jako wyraz wdzięczności mieszkańców za ocalenie miejscowości. Rozwinął się dzięki ks. Karolowi Mendeli, który przywiózł inspiracje ze Spycimierza, oraz kolejnych duszpasterzy wspierających i utrwalających tradycję. Od dziesięcioleci mieszkańcy przygotowują kwiaty, trociny i wzory, gromadząc materiały na kilka dni przed uroczystością.
W Boże Ciało cała społeczność (dzieci, dorośli i seniorzy) układa wielometrowe kompozycje z naturalnych materiałów, tworząc pasy o długości kilkuset metrów. Wzory mają charakter religijny, florystyczny i geometryczny, a ich wykonanie wymaga precyzji i wspólnego wysiłku. Dla mieszkańców parafii Skęczniew to nie tylko forma religijnej ekspresji, ale również ważny moment integracji, przekazywania tradycji młodszym pokoleniom oraz budowania poczucia wspólnoty. Każdego roku udział w przygotowaniach i samym wydarzeniu traktowany jest jako zaszczyt i wyraz przywiązania do lokalnego dziedzictwa.
Procesja emaus i turki – straż Grobu Pańskiego w parafii Dobra
W parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Dobrej od pokoleń kultywowane są unikatowe zwyczaje wielkanocne, tworzące spójny i głęboko symboliczny rytuał świąteczny.
Procesja Emaus wyrusza w Poniedziałek Wielkanocny o 5.30 rano, gromadząc mężczyzn w różnym wieku na 12-kilometrowej wędrówce wokół miejscowości. Pątnicy zatrzymują się przy osiemnastu krzyżach, wykonują tradycyjne gesty symboliczne, modlą się i śpiewają. Wydarzenie nawiązuje do ewangelicznej drogi uczniów do Emaus i ma charakter głęboko duchowy.
Drugim filarem wielkanocnych obchodów są Turki – Straż Grobu Pańskiego działająca w Dobrej od 1882 roku. Formacja o wojskowym charakterze pełni wartę od Wielkiego Piątku do Rezurekcji, ubrana w charakterystyczne czerwone mundury wzorowane na umundurowaniu żołnierzy tureckich. Obecność Turków nadaje uroczystościom podniosły nastrój i stanowi nieodłączny element lokalnej tradycji.
Umiejętność wykonywania pisanek techniką drapaną – krasek z Krasnegostawu i okolic
Kraski to tradycyjne pisanki tworzone poprzez ręczne wydrapywanie wzoru na jajach barwionych w odwarze z łupin cebuli, co nadaje im odcienie czerwieni, brązu i wiśni. Wzory przedstawiają motywy geometryczne, solarne, roślinne i religijne, a ich płynne linie i kontrastowe zestawienie kolorów tworzą efekt o wyjątkowym, malarskim charakterze.
Do wykonywania krasek używa się ostrych narzędzi – żyletek, nożyków czy skalpeli – a każdy etap pracy, od doboru jaj po precyzyjne drapanie, odbywa się ręcznie. Tradycja przekazywana jest w rodzinach i lokalnych społecznościach, gdzie zachowuje swój dawny kanon, jednocześnie pozwalając twórcom na indywidualne interpretacje. Kraski pozostają jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów lokalnego pisankarstwa w Polsce.
Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Ratyfikowana przez Polskę Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego zobowiązuje Państwa-Strony do prowadzenia inwentaryzacji tradycji obecnych na ich terytorium. Wpisy na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego pozwalają na dokumentowanie różnorodnych praktyk kulturowych oraz promują ich ochronę i kontynuację.
Za prowadzenie listy odpowiada Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Wszystkie społeczności, grupy i osoby praktykujące tradycje niematerialnego dziedzictwa mogą zgłaszać swoje propozycje do wpisu. Obecnie Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego liczy 122 wpisy, w tym cztery najnowsze, które przedstawiamy powyżej.
Więcej o niematerialnym: https://niematerialne.nid.pl