DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Zabytki w regionie
          Pomniki historii:

          Inne ważne zabytki regionu:

          Meczety


          Wielcy książęta litewscy osiedlili Tatarów w XV i XVI wieku nad Łosośną koło Grodna. W 1679 roku w Grodnie król Jan III wydał uniwersał uchwalający zasługi tatarskie podczas wojen oraz potwierdzający ich wolności i nadający im dobra. Za zgodą sejmu postanowiono nadać im ziemie w królewszczyznach. Pewne oddziały osadzono w ekonomii grodzieńskiej, w pobliżu starych osad tatarskich nad Łosośną i w pobliżu Dziemiadkowa. 12 III 1679 roku król nadał pułkownikowi Samuelowi Murzie Krzeczowskiemu i jego podkomendnym wsie Kruszyniany, Łużany i Nietupę zwaną Białohorcami (dziś Białogórce). Innym przywilejem tejże daty monarcha nadał oddziałom rotmistrza Bohdana Kieńskiego i Gezy Sieleckiego wsie Bohoniki i Drahle. Osobno król dał część gruntów dużej (63 włóki) wsi Podlipki pod Kuźnicą obu rotmistrzom. Bohdan Kieński dostał 9, 7 włóki z 6 poddanymi, a Geza Sielecki 10 włók również z 6 poddanymi. Także we wsi Poniatowice (Poniatowicze) poczyniono nadania. Do dzisiaj na terenie województwa podlaskiego funkcjonują gminy wyznaniowe mahometańskie a ich członkowie spotykają się na modły w meczetach.

          Meczet- świątynia muzułmańska, budowla kultowa pełniąca funkcję domu modlitwy. Składa się z kilku zasadniczych elementów: haram- obszerna sala modlitw; mihrab- architektoniczny element haramu, nisza lub wnęka wskazująca kierunek na Mekkę; minbar- kazalnica. Istotnym, charakterystycznym elementem meczetu jest minaret- (na wzór dzwonnic przy świątyniach starochrześcijańskich) wysoka, wysmukła wieża zakończona hełmem zwieńczonym półksiężycem, usytuowana przy meczecie i służąca do zwoływania wiernych na modlitwę. Na terenie północno-wschodniej Polski, Podlasiu zachowały się dwa drewniane meczety: w Kruszynianach i Bohonikach. Są one świadectwem osadnictwa Tatarów wyznania mahometańskiego na ziemiach polskich. Służą one niewielkiej grupie wiernych, jednak zjeżdżają do nich Tatarzy polscy z innych miast. Oba meczety z sąsiadującymi starymi cmentarzami (mizarami), są niejako polską Mekką. Nieznane są dokładne daty budowy obu meczetów, jest to dodatkowo utrudnione, ponieważ były wielokrotnie przebudowywane i remontowane.
           Kruszyniany 1.jpg  Podstawka pod Koran1.JPG

          Zewnętrzna bryła meczetu w Kruszynianach przypomina drewniane kościoły m.in. Podlasia z 2 poł. XVIII w. i pocz. XIX. Z głównej bryły wydzielają się: przedsionek- rodzaj kruchty, a z tyłu budynku mihrab- odpowiednik prezbiterium; z dachu wyrasta mała wieżyczka- analogiczna do sygnaturek z kościołów, z tą różnicą, że zamiast krzyży widzimy półksiężyce. We frontowej fasadzie dominują dwie wieże zakończone baniastymi dachami i trójkątny szczyt w formie tympanonu między nimi. Wzorzec ten zaczerpnięto z sakralnej architektury końca baroku i początku neoklasycyzmu. Zgoła odmienny wygląd ma bryła meczetu w Bohonikach. To budowla prostokątna, prawie kwadratowa przykryta czterospadowym – brogowym dachem zwieńczonym ośmioboczną wieżyczka z kopułką. Zarówno ta, jak i trzy wieże meczetu z Kruszynian nie spełniają roli minaretów. Mają znaczenie bardziej symboliczne czy dekoracyjne. W rozplanowaniu obu budynków jest zachowany podział na dwie części: męską i żeńską. Są to budowle drewniane. Stawiane były z drewna sosnowego, szalowane, dachy kryte były gontem, wyróżniają się dużymi oknami rozmieszczonymi we wszystkich ścianach. Proste rozplanowanie i detale, ubogie zdobnictwo wskazują, że oba meczety mogły powstać dzięki miejscowym cieślom. We wszystkich meczetach, również tych podlaskich obowiązkowo na ścianach rozwieszone są wersety z Koranu (muhiry). W XIX wieku w meczetach pojawiły się oleodruki przedstawiające miejsce ofiar i cel pielgrzymek- Mekkę. Nie ma tu rzeźb czy obrazów Proroka, ponieważ jest to zakazane. Jedynie zaskakujące jest bogactwo kobierców wyściełających podłogi meczetów, do których wchodzi się po uprzednim zdjęciu obuwia. W wyposażeniu meczetów znajdują się również świeczniki, lichtarze, rozkładane stoliki do Koranu. Kościoły i cerkwie określane jako orientowane stawiane były ścianą prezbiterialną na wschód. Meczety w Kruszynianach i Bohonikach są tak zbudowane, że wnęki z mihrabami ukierunkowane są na południe wyznaczając stronę świata, w której leży Mekka. Właśnie w tym kierunku zwróceni są w czasie nabożeństw klęczący wierni i mułła.
          Drewniane meczety na terenie dzisiejszego woj. podlaskiego są budowlami wyjątkowymi bez analogii w dziejach architektury sakralnej.

          Molenny

          Dzieje staroobrzędowców sięgają 2. poł. XVII wieku, kiedy w Kościele prawosławnym nastąpił rozłam (tzw. raskoł). Przyczyną podziału były działania patriarchy Nikona i Aleksego Michajłowicza zmierzające do reformy Cerkwi. Jedna z głównych reform wprowadzała nowe (poprawione) księgi liturgiczne. Część wiernych nie chciała zaakceptować owych zmian i została przy starej tradycji. Zarządzenie carycy Zofii z roku 1685 roku o karaniu śmiercią występujących w obronie starej wiary a później reformy Piotra I doprowadziły do prześladowań i wyodrębnienia się społeczności staroobrzędowców. Wśród tej społeczności również następowały spory i podziały dotyczące tradycji i obrzędowości, co doprowadziło do wyodrębnienia się dwóch zasadniczych odłamów: popowców i bezpopowców, wśród których nastąpiły dalsze podziały.

          W Polsce staroobrzędowcy osiedlili się w trzech regionach: augustowskim, suwalsko-sejneńskim i na Mazurach. Najwcześniej starowierzy przybyli w rejon suwalsko-sejneński, prawdopodobnie już w 2. poł. XVIII wieku, uchodząc przed prześladowaniami religijnymi, jakie ich spotkały w Rosji. W okresie międzywojennym było tu 6 najważniejszych ośrodków: Aleksandrowo, Głęboki Rów, Pogorzelec, Suwałki, Sztabinki i Wodziłki. W ośrodkach tych funkcjonowały domy modlitwy – molenny. Przy molennach zamieszkiwali nastawnicy (duchowni). W powiecie augustowskim można wyróżnić dwie fale osadnictwa staroobrzędowców. Pierwsza fala przybyła w 2 poł. XVIII wieku wraz z osadnictwem w rejonie suwalsko-sejneńskim. Na Augustowszczyźnie najstarszą osadą staroobrzędowców była wieś Pijawne Ruskie zamieszkana przez nich przynajmniej od początku XIX wieku. Druga fala osadnictwa nastąpiła po powstaniu styczniowym. W 1865 roku rząd carski zezwolił osiedlać się staroobrzędowcom w leśnictwach suwalskim i augustowskim. W tym czasie zapewne zaczęły powstawać wsie Gabowe Grądy i Bór. Do dzisiaj społeczność ta charakteryzuje się bardzo ciekawą obrzędowością i kulturą.

          1 Gabowe Grądy 1.JPG  Wodziłki 1.JPG

          Pierwsze molenny powstałe w 2. połowie XVIII wieku i początku XIX nawiązywały do tradycyjnego, prostego budownictwa mieszkalnego i wzorowane były na jednoizbowych chałupach z dostawioną sienią. Późniejsze molenny, istniejące do dziś w Wodziłkach, Gabowych Grądach, Suwałkach i Gibach, a pochodzące z XIX i początku XX wieku, nawiązują bezpośrednio do tych archaicznych układów przestrzennych. Założone zostały one na rzucie prostokąta, z wieżą – dzwonnicą dobudowaną od zachodu, mieszczącą w przyziemiu przedsionek, nakryte dachem dwuspadowym. Budowle te zachowują w formie nieco bardziej okazałej pierwotne rozplanowanie przestrzenne. Jednoprzestrzenne wnętrze podzielone jest na większą część modlitewną dla wiernych i mniejszą – kliros - wyodrębnioną podwyższeniem i niską balustradą we wschodniej części świątyni. Ta część molenny odpowiada klirosowi w cerkwiach prawosławnych, czyli podwyższeniu przed ikonostasem przeznaczonemu dla chóru, psalmisty i lektora. Kliros w molennie poprzedza pozbawioną okien ścianę wschodnią – najświętsze miejsce w świątyni, gdzie umieszczone są na specjalnych półkach ikony i święte księgi. U staroobrzędowców (bezpopowców) nie ma duchowieństwa, a więc nie ma ołtarza, gdzie celebruje się liturgię. W miejscu tym przebywać może tylko nastawnik (przewodnik, określany czasem, jako duchowny staroobrzędowy) i jego pomocnicy. Cechą wyróżniającą molenny są ich wieże – dzwonnice dostawione do korpusu budynku, wzniesione na rzucie kwadratowym lub ośmiobocznym. Złożone są z trzech kwadratowych (Suwałki, Gabowe Grądy), ośmiobocznych (Wodziłki) lub mieszanych (Giby) kondygnacji zwężających się ku górze i rozdzielonych daszkami okapowymi. Zdobiono je małymi, trójkątnymi szczycikami (Wodziłki, Giby) i wieńczono ośmiokończastymi krzyżami osadzanymi na małych, cebulastych kopułkach. Molenna w Gibach wyróżnia się spośród pozostałych drugą wieżą umieszczoną w kalenicy, zwieńczoną cebulastą kopułą, nawiązującą bezpośrednio do typowej architektury cerkiewnej.


          Tykocin był miastem już na początku XV wieku, jednak o jego głębszej przeszłości świadczy pobliskie grodzisko, funkcjonujące pomiędzy XI a XIII stuleciem. Ponieważ miasteczko leżało na skrzyżowaniu dwóch szlaków handlowych – lądowego i wodnego, którym była Narew – szybko stało się ważnym ośrodkiem handlowym. Początkowo pozostawało własnością litewskiego rodu Gasztołdów, jednak okres prosperity nastąpił, gdy miasto przeszło w ręce Zygmunta Augusta. On to w drugiej połowie XVI wieku wzniósł tutaj murowany zamek, w którym umieścił przewiezioną z Wilna bibliotekę, a pieczę nad nią powierzył Łukaszowi Górnickiemu. W tym okresie Tykocin wraz z pobliskim Knyszynem stał się ośrodkiem rządów Zygmunta Augusta, który szczególnymi względami darzył oba miasta. Zanim Tykocin uległ poważnym zniszczeniom wywołanym przez „potop” szwedzki, wzbogacił się o dwa ważne zabytki. W latach 30. XVII stulecia starosta tykociński Krzysztof Wiesiołowski wzniósł tu alumnat, czyli przytułek dla żołnierzy-weteranów, obecnie jedyny tego rodzaju obiekt w Polsce, a w 1642 roku stanęła w dzielnicy żydowskiej murowana synagoga z pięknym manierystycznym Aaron-Hakodesz. W 1661 roku właścicielem miasteczka został Stefan Czarniecki. Jego pomnik dłuta Pierre’a Coudrey zdobi centrum tykocińskiego rynku. Wystawił go potomek hetmana – Jan Klemens Branicki. To właśnie w czasach Branickiego zyskał Tykocin obecne swe oblicze. Z jego fundacji wystawiono w latach 40. XVIII wieku kościół i plebanię księży misjonarzy, usytuowane przy głównym rynku. Barokowe wyposażenie kościoła zostało uzupełnione o obrazy Szymona Czechowicza i polichromie Sebastiana Ecksteina, zaś autorem rzeźb Ewangelistów zdobiących bramę był Jan Chryzostom Redler, autor posągów w białostockiej rezydencji Branickich. Obok kościoła, symetrycznie do alumnatu wybudowano w 1750 roku szpital dla ubogich. Przy ul. Klasztornej wzniesiono zaś pod koniec XVIII stulecia klasztor dla bernardynów, którzy już w XV wieku mieli swoją siedzibę na pobliskiej kępie nadnarwiańskiej. Aż do 1833 roku funkcjonowała w Tykocinie cerkiew unicka, należąca do bazylianów supraskich. Drewnianą XVIII-wieczną świątynię przeniesiono na cmentarz w Sokołach, gdzie stoi do dziś. Wiek XIX był w dziejach miasta okresem stagnacji, Tykocin bowiem ominęły zarówno nowe szlaki drogowe, jak i kolejowe. Znaczenie miasta zmalało. Obie wojny światowe przyniosły mu poważne zniszczenia, a rok 1941 zagładę ludności żydowskiej, stanowiącej znaczny odsetek mieszkańców.

          4_2Tykicin.jpg  IMG_3613.jpg  IMG_3614.jpg

          Dzisiaj Tykocin jest niewielkim, cichym miasteczkiem, malowniczo położonym na lewym brzegu Narwi. Jego trapezoidalny rynek otacza murowana i drewniana zabudowa mieszkalna, pochodząca głównie z XVIII i XIX wieku. Dawna dzielnica żydowska zwana Kaczorowo, z synagogą i odbudowanym po wojnie domem talmudycznym w centrum, zabudowana jest skromnymi, piętrowymi kamieniczkami. Na zachód od niej rozciąga się cmentarz żydowski z licznymi macewami. Również na cmentarzu katolickim zachowało się wiele pięknych nagrobków, wśród których góruje kaplica Glogerów, właścicieli pobliskiego Jeżewa.


          Zespół pałacowy Branickich położony jest na zrębach wcześniejszych założeń dworskich. W XV wieku wznosił się w tym miejscu drewniany dwór Raczki Tabutowicza, ówczesnego właściciela dóbr, zaś na początku XVII wieku Piotr Wiesiołowski, nowy właściciel Białegostoku zbudował tu zamek obronny. Po jego śmierci siedziba przeszła na własność starostów tykocińskich, pod zarządem których uległa dewastacji. Kolejnymi właścicielami majątku byli Braniccy herbu Gryf, którzy w 2 poł. XVII wieku zaniedbany zamek przebudowali na wielkopańską rezydencję. Stefan Mikołaj Branicki wojewoda podlaski pracę przy tej przebudowie powierzył Tylmanowi z Gameren, który zastaną budowlę pozbawił cech obronnych, podwyższył ją i nadał jej osiowe rozplanowanie zakładając paradny dziedziniec z dwiema oficynami po bokach i geometryczny ogród po stronie przeciwnej. Pałac otrzymał także barokowe detale architektoniczne, stiuki, hełmy wież i wystrój wewnętrzny. Jednak okres największej świetności założenia pałacowego rozpoczął się wraz z objęciem Białegostoku przez Jana Klemensa Branickiego. Od około 1726 r. aż do końca życia hetman wielki koronny przebudowywał swoją posiadłość łącząc jednocześnie te prace z planami regulacji miasta. Branicki był głównym fundatorem i pomysłodawcą zmian, jakie przemieniły pałac we wspaniałą rezydencję nazywaną Wersalem Podlaskim. Zaangażował architektów, którzy wzorując się na francuskich rozwiązaniach przestrzennych zastosowali popularny w okresie baroku typ entre cour et jardin charakteryzujący się ścisłą symetrią założenia z korpusem głównym i dwiema oficynami przylegającymi do niego pod kątem prostym, pomiędzy którymi znajdował się dziedziniec reprezentacyjny. Pałac, jakim dziś go oglądamy zawdzięczamy pracom wybitnych architektów. Byli nimi Jan Zygmunt Deybel, Jan Henryk Klemm, Pierre Ricaud de Tirregaille oraz Jakub Fontana. Budynek pałacowy został podwyższony o jedną kondygnację i przyozdobiony kolumnami, ryzalitami, portykami. Dziedziniec honorowy dekorują rzeźby Herkulesa autorstwa Jana Chryzostoma Redlera. Wnętrza otrzymały wystrój sztukatorski i malarski autorstwa Antoniego Vogt, Samuela Contesse, Antoniego Herliczki, Augustyna Mirysa i Szymona Czechowicza. Zmieniało się również otoczenie pałacu. Wzniesiono nową oficynę i przylegający do niej arsenał, wozownię, ujeżdżalnię, pałacyk gościnny i wiele innych budowli dworskich. Pałac otaczały piękne ogrody ujęte strzyżonymi grabowymi i lipowymi szpalerami. Urządzone w duchu francuskim z bukszpanowymi parterami wysypywanymi białym i czerwonym piaskiem, ozdobione tarasami z balustradami, fontannami, kaskadami, mostami, altanami oraz licznymi rzeźbami i wazonami sprawiały, że ogrody Branickich były wybitnym przykładem założenia barokowego w Polsce.
           
          5_1_1.jpg  5_2_2.jpg  5_3_3.jpg