DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Charakterystyka dziedzictwa kulturowego

          Obszar województwa podkarpackiego posiada zróżnicowane ukształtowanie terenu i warunki naturalne – obejmuje bowiem kilka dużych jednostek geograficznych. W jego granicach znajduje się kilka odrębnych makroregionów fizycznogeograficznych. Północna część położona jest na terenie makroregionu Kotliny Sandomierskiej oraz niewielkim fragmencie Wyżyny Lubelskiej (obejmującym fragment Roztocza Wschodniego i Środkowego), część środkową zajmuje Pogórze Środkowobeskidzkie, część południową – Beskidy Środkowe i fragment Beskidów Wschodnich.

          Teren obecnego województwa podkarpackiego był na przestrzeni wieków regionem pogranicza etnicznego, politycznego i religijnego. To historycznie uwarunkowane położenie „na pograniczu kultur” miało decydujący wpływ na ukształtowanie zachowanego do dziś dziedzictwa kulturowego. Warunki geograficzne i przyrodnicze oraz niezwykła różnorodność zasobu dziedzictwa kulturowego będąca świadectwem wielonarodowości i wielowyznaniowych tradycji tych ziem sprawia, że krajobraz kulturowy obecnego Podkarpacia jest bogaty, zróżnicowany i niejednorodny. Obok zachowanych materialnych świadectw, na tożsamość kulturową składają się też wartości niematerialne: różnorodne zwyczaje i obrzędy, język, nazwy miejscowe itp.

          Badania archeologiczne wykazują liczne ślady osadnicze od paleolitu po czasy nowożytne. Między VII a IX w. powstały pierwsze grody, np. w Trepczy, Wietrznie, Trzcinicy. Teren obecnego województwa podkarpackiego w początkach XI w. znajdował się w obrębie państwa Piastów. Podbicie przez księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego tzw. grodów Czerwieńskich (m.in. Przemyśla) rozpoczęło trwający na tym terenie niemal cztery wieki okres walk polsko-ruskich, zakończony w latach 40. XIV w. przyłączeniem do Polski przez Kazimierza Wielkiego Rusi Halicko-Włodzimierskiej. Rozwój osadnictwa zależał od przynależności państwowej – w zachodniej części było to osadnictwo polskie z udziałem ludności niemieckiej, w części wschodniej ruskie przemieszane z polskim. Od XIV w. powszechne było lokowanie miast na zasadach prawa magdeburskiego. Od końca XIV w. w południowej części regionu rozwijała się kolonizacja na zasadach tzw. prawa wołoskiego. Pochodzenie narodowościowe osadników, ich zróżnicowanie kulturowe i religijne miało wpływ na dalsze dzieje regionu. Czasy panowania Jagiellonów to okres rozkwitu tych ziem – rozwijało się rzemiosło i handel dzięki położeniu przy ważnych, międzynarodowych szlakach handlowych. Jednakże ziemie te, położone na wschodnich rubieżach państwa polskiego narażone były na ustawiczne wojny i najazdy obcych wojsk. Od XV do XVII w. wsie i miasta pustoszone były m.in. przez najazdy wojsk węgierskich Macieja Korwina, Tatarów i Kozaków, Szwedśw czy armię księcia siedmiogrodzkiego Jerzego Rakoczego II. Na pocz. XVIII w. w okresie tzw. wojny północnej na ziemiach tych toczyły walki wojska polskie, szwedzkie, saskie i rosyjskie. Na mocy traktatów rozbiorowych obszar ten został przyłączony do monarchii austriackiej i znalazł się w granicach Królestwa Galicji i Lodomerii, zwanego popularnie Galicją. Początkowy okres zaborów to czasy upadku życia społeczno-gospodarczego (zanik handlu i rzemiosła, zubożenie wsi i miast, likwidacja części szkół, kościołów i klasztorów). W II połowie XIX i początkach XX w. nastąpił stopniowy rozwój gospodarczy i społeczny (m.in. dzięki uzyskaniu w 1867 r. przez Galicję autonomii), rozwój przemysłu naftowego, budowę linii kolejowych. Tragiczne wydarzenia II wojny światowej (wymordowanie licznie zamieszkującej te tereny ludności pochodzenia żydowskiego) i pierwszych lat powojennych (wysiedlenia ludności wyznania greckokatolickiego i prawosławnego) spowodowały zmiany krajobrazu kulturowego tego obszaru i zniszczenie wielu cennych obiektów sakralnych – cerkwi i synagog.
          Procesy osadnicze, w których następowało oddziaływanie kultur wiązanych z ludnością polską, niemiecką, słowacką i ruską zostawiły trwały ślad w kulturze ludowej.

          Obecnie, w wyniku różnorodnych procesów społecznych i decyzji polityczno-administracyjnych, które nastąpiły po II wojnie światowej, za najważniejszy element krajobrazu kulturowego i tożsamości zbiorowej mieszkańców wsi południowo-wschodniej Polski uważany jest region rzeszowski. Wydziela się w nim trzy podstawowe grupy etnograficzne: Lasowiaków w Puszczy Sandomierskiej w widłach Wisły i Sanu, Rzeszowiaków w środkowej części regionu oraz Pogórzan na południu. Do końca II wojny światowej południowe, górskie tereny województwa zdominowane były przez żywioł osadniczy wołosko-ruski. Zamieszkiwały je ruskie grupy etnograficzne Bojków i Łemków. Z kolei obszar prawobrzeżnego Sanu miał charakter mieszany – polsko-ruski. Obecnie Łemkowszczyzna i Bojkowszczyzna jako krainy etnicznie i etnograficznie jednorodne, gdzie rozwijał się specyficzny i niepowtarzalny typ kultury ludowej przestały istnieć.
          Ważnym elementem wielokulturowości terenów tworzących obecne województwo podkarpackie była do II wojny światowej mniejszość żydowska. Zachowane do dzisiaj materialne świadectwa ich kultury na terenie województwa to przede wszystkim synagogi i kirkuty.