DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Charakterystyka dziedzictwa kulturowego
          Województwo opolskie posiada bogatą i burzliwą historię, która pozostawiła swoje dziedzictwo w postaci materialnej i niematerialnej. Opolszczyzna to ziemie pogranicza, tak więc dziedzictwo to jest wielokulturowe. Na jego bogactwo i różnorodność duży wpływ miało etniczne i wyznaniowe zróżnicowanie ludności, które ukształtowało specyficzny, odrębny charakter dziedzictwa kulturowego regionu. Ziemie obecnego Śląska Opolskiego w przeszłości były pod panowaniem Piastów, królów czeskich, austriackich Habsburgów, następnie Prusaków i Niemców. Od zakończenia II wojny światowej Śląsk Opolski należy do Polski, początkowo wchodząc w skład województwa śląsko–dąbrowskiego. Województwo opolskie zostało utworzone w 1950 roku.

          Na zabytkowy zasób województwa opolskiego składają się zabytki archeologiczne, zabytki nieruchome, zabytki ruchome oraz dziedzictwo niematerialne.

          Zabytki archeologiczne występują jako formy powierzchniowe lub podziemne w postaci grodzisk, osad, obozowisk, cmentarzysk, kurhanów itp., jak również zabytków ruchomych pozyskanych w wyniku badań archeologicznych jak fragmenty ceramiki, ozdób, monet i narzędzi. Wiedzę o tych zabytkach pozyskujemy z badań, wśród których na szczególną uwagę zasługują badania archeologiczne zwane AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski), rozpoczęte tu w roku 1978, a obecnie wykonane dla 97% obszaru województwa. Prawną ochroną w postaci wpisu do rejestru objętych jest ponad 1100 stanowisk.
          Liczbę wszystkich stanowisk archeologicznych szacuje się na około 12000 do 15000. Stanowiska archeologiczne są rozmieszczone nierównomiernie – najwięcej ich występuje na Wysoczyźnie Głubczyckiej (stanowiska pradziejowe i średniowieczne), na Ziemi Nyskiej pomiędzy środkowym biegiem Nysy Kłodzkiej a górnym biegiem Oławy (neolit, koniec epoki brązu oraz okres halsztacki), oraz na Ziemi Namysłowskiej, wzdłuż rzeki Widawy (kultura pomorska i przeworska).

          Wśród zabytków nieruchomych na szczególną uwagę zasługują historyczne układy przestrzenne, urbanistyczne oraz ruralistyczne. Z przykładów miejskich wyróżnia się Paczków „polskie Carcassonne”, proponowany do uznania za Pomnik Historii oraz Byczyna, która zachowała średniowieczną skalę. Województwo jest bardzo bogate w zabytkowe układy ruralistyczne, często o średniowiecznym rodowodzie. Najczęściej występują ulicówki i owalnice. Najciekawsze przykłady to Pokój, Księże Pole, Jemielnica, Strzeleczki, Stary Paczków. http://www.dziedzictwowsiopolskiej.pl

          Charakterystyczne dla województwa, jest duże (269 zabytków) nagromadzenie zespołów pałacowo-parkowych, z folwarkami lub bez. Zespoły te są ważnym elementem krajobrazu opolskiej wsi, stanowią świadectwo sztuki budowlanej i ogrodniczej epoki, którą reprezentują, są też nierozerwalnie związane z historią śląskich rodów. Najlepiej utrzymane zespoły lub znajdujące się w trakcie prac konserwatorskich to: Kamień Śląski, Moszna, Lewin Brzeski (zaadaptowany na gimnazjum), Maciejów (muzeum prywatne), Woskowice Małe (Ośrodek Leczenia Odwykowego), Dobra (w trakcie prac), Frączków (hotel z restauracją), Jamy, Izbicko (restauracja z hotelem), Niewodniki (hotel z restauracją), Tułowice (Technikum Leśne), Turawa (Dom Dziecka), Prószków i Jędrzejów (DPS). Bardzo cenny zespół, niestety obecnie jeszcze w ruinie znajduje się we wsi Kopice w powiecie brzeskim. Do zabytkowej zieleni komponowanej (217 zabytków w rejestrze) zalicza się parki i ogrody w zespołach pałacowo-folwarczno-parkowych i ich pozostałościach, parki miejskie (w Brzegu, Byczynie, Kluczborku, Wołczynie, Namysłowie, Nysie, Opolu, Prudniku, Strzelcach Opolskich), planty miejskie (w Brzegu, Koźlu, Nysie, Paczkowie, Grodkowie, Głubczycach), parki podworskie, cmentarze, ogrody klasztorne (w Czarnowąsach, Opolu, Górze św. Anny), kalwarie (Góra św. Anny – Poręba) oraz zabytkowe układy alejowe, dla których ROBiDZ w Opolu rozpoczął program badawczy w 2008 roku. Na zabytki sakralne składają się kościoły (murowane i drewniane), zespoły kościelno – klasztorne, synagogi, kapliczki i krzyże. Kościołów wpisanych do rejestru (w tym bardzo wiele o średniowiecznym rodowodzie) jest 587, w tym 68 to drewniane kościółki i kaplice.

          Brzeg_zamek_Muzeum_Piastow_Slaskich.JPG   Byczyna_uklad_urbanistyczny.jpg   Strzeleczki_ulicowka.jpg

          W ogólnej liczbie kościołów 129 reprezentuje gotyk (w nielicznych zachowały się relikty romańskie), 180 to obiekty renesansowe i barokowe, a 228 neohistoryczne i modernistyczne. Do najcenniejszych zabytków sakralnych województwa opolskiego należy kilkanaście kościołów gotyckich zgrupowanych w okolicach Brzegu, znanych jako Szlak średniowiecznych polichromii brzeskich. Wyróżnia się wśród nich bogato polichromowany XIII. wieczny kościół w Małujowicach (planuje się objąć go statusem pomnika historii), bardzo cenny kościół w Strzelnikach, polsko–katolicki kościół w Obórkach, kościoły w Pogorzeli i Krzyżowicach. Mniejsze skupisko kościołów ze średniowiecznymi polichromiami znajduje się pod Nysą. Do najważniejszych i najbardziej znanych należą też kościoły gotyckie w Opolu. Kościół katedralny pw. Podwyższenia Świętego Krzyża, kościół w zespole kościelno-klasztornym franciszkanów, kościół „Na Górce” pw. Matki Boskiej Bolesnej. W Brzegu na szczególną uwagę zasługują: posiadający charakterystyczne cechy stylowe śląskiej odmiany gotyku kościół pw. Św. Mikołaja, najstarszy zabytek tego miasta - pofranciszkański kościół pw. Śśw. Piotra i Pawła (zwany kościołem Minorytów) oraz barokowy kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z iluzjonistyczną dekoracją malarską Kubena. W Nysie natomiast gotycki kościół pw. Św. Jakuba i Agnieszki z dzwonnicą (trwają starania o uznanie go za pomnik historii), kościół jerozolimski pw. Św. Dominika (po remoncie), a także kompleksy kościelno–klasztorne - pojezuicki i bożogrobców. Bardzo cennym zabytkiem o bogatym wyposażeniu jest też kościół pw. Św. Bartłomieja w Głogówku. Rzadkim przykładem kościoła, który pełnił również funkcje obronne jest kościół pw. Św. Jana Ewangelisty w Paczkowie. Wiele cennych kościołów występuje w zespołach kościelno–klasztornych. Wśród nich wyróżnia się zespół pocysterski w Jemielnicy, który ma szansę uzyskać status pomnika historii. Najliczniejsze są zespoły kościelno-klasztorne franciszkanów (Opole, Głogówek, Góra Św. Anny, Brzeg, Głubczyce, Kędzierzyn–Koźle, Namysłów, Nysa). Dominikanie mieli swoje siedziby w Opolu i Nysie. W byłym klasztorze jezuickim w Bodzanowie mieści się dzisiaj zakon oblatów. W 2005 roku w Mochowie zakończono remont klasztoru paulinów W Czarnowąsach działa natomiast ponorbertański klasztor, w którym w ostatnich latach prowadzone były prace adaptacyjne strychu. Świadectwem wielokulturowości regionu są nielicznie zachowane synagogi (Brzeg, Głogówek, Opole, Praszka).

          Gora_sw__Anny_pomnik_historii.jpg   Kopice_zespol_palacowo-_folwarczno_-_parkowy.jpg

          Opolszczyzna posiada również wiele cennych zabytków budownictwa obronnego. W rejestrze figuruje dwadzieścia osiem zamków (w różnym stanie zachowania), oraz pięćdziesiąt cztery obiekty obronne, do których należą: fortyfikacje miejskie, mury obronne z bramami, basztami, bartyzanami i bastejami. Średniowieczne mury miejskie zachowały się w mniejszym lub w większym stopniu m.in. w Paczkowie, Byczynie, Opolu, Brzegu. Pozostałości fortyfikacji nowożytnych to Twierdza Nysa i Twierdza Koźle. Przykłady dobrze utrzymanych i zagospodarowanych zamków na Opolszczyźnie to: renesansowy zamek w Brzegu, zwany „Śląskim Wawelem”, będący jednocześnie siedzibą Muzeum Piastów Śląskich, , zamek w Rogowie Opolskim mieszczący zbiory specjalne Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu, zamek w Otmuchowie - dawna obronna rezydencja biskupów wrocławskich, obecnie ośrodek wypoczynkowy, zamek w Korfantowie – obecnie Opolskie Centrum Rehabilitacji, zamek w Krapkowicach – zaadaptowany na Zespół Szkół Zawodowych, czy zamek w Prószkowie – obecnie Dom Pomocy Społecznej. Zamki w przeciętnym stanie to siedziba rodu Oppersdorffów w Głogówku oraz zamek w Dąbrowie. Przykłady zamków w ruinie to zamek w Chrzelicach i w Strzelcach Opolskich. Zwrócić należy także uwagę na pozostałość po Zamku Książęcym z trzynastego wieku – Wieżę Piastowską w Opolu.

          Intensywna industrializacja regionu opolskiego w dziewiętnastym wieku oparta na bogatych złożach naturalnych surowców pozostawiła po sobie wiele obiektów, będących dziś zabytkami techniki. Najbardziej rozwinęły się tu następujące dziedziny przemysłu: wapienniczy i cementowy, ceramiczny, hutnictwo (huta „Małapanew”, huta „Andrzej”, huty w Ozimku i Zagwiździu), huty szkła (w Murowie, Jedlicach), zabytki przemysłu chemicznego, browarnictwo (w Brzegu, Namysłowie, Głubczycach) i gorzelnictwo, młynarstwo (wodne i wiatrowe). Z produkcją rolną związane są też pozostałości dawnych folwarków (spichrze, obory, stajnie, stodoły, wozownie, a także olejarnie, płatkarnie, mleczarnie, cukrownie oraz obiekty przetwórstwa zbożowego). Inne zabytki techniki to fabryki porcelany i porcelitu (w Tułowicach), zakłady papiernicze (w Krapkowicach). Osobna grupa to urządzenia hydrotechniczne: śluzy, jazy (Śluza w Opolu na Młynówce oraz przyległy do niej jaz otrzymała nagrodę w konkursie „Zabytek Zadbany” w 2006 r.), wieże wodne, zbiorniki retencyjne. Zabytki związane z transportem – mosty, wiadukty, z których najcenniejszy jest most żeliwny w Ozimku z 1824 r. – będący zabytkiem na skalę europejską.

          Moszna_zespol_palacowo-_parkowy.jpg Opole_kosciol_i_klasztor_franciszkanow.jpg

          Zabytki, które utraciły swoją pierwotną funkcję i stoją nieużytkowane są szczególnie zagrożone. W najtrudniejszej sytuacji są te wykonane z nietrwałych materiałów, przede wszystkim drewniane wiatraki. W maju 2009 roku spłonęły dwa wiatraki w Starych Siołkowicach, reprezentujące dwa typy: koźlak i paltrak.

          Wśród budynków użyteczności publicznej na szczególną uwagę zasługują ratusze. Na terenie województwa opolskiego znajdują się ratusze z reliktami gotyckimi w Brzegu, Grodkowie, Namysłowie i Głubczycach. Z okresu renesansu zachowały się ratusze w Brzegu, Otmuchowie i Głogówku, a także wieże w ratuszach w Paczkowie i Głubczycach. Na uwagę zasługują również ratusze w Prudniku (po konserwacji wieży), Strzelcach Opolskich (trwają prace remontowe, wieża jest już ukończona), Lewinie Brzeskim, Grodkowie. W ostatnich latach duże prace konserwatorskie były wykonane przy ratuszu w Namysłowie (regotycyzacja), w Głubczycach – odbudowa niezachowanych fragmentów w stylizowanej formie oraz w Nysie (odbudowa wieży w formie współczesnej).

          Do zabytków ruchomych zaliczamy m.in. dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego, zabytkowe wyposażenie obiektów sakralnych, zamków (Brzeg, Głogówek, Prószków), ratuszy (Brzeg, Otmuchów, Byczyna), jak i niekubaturowe kapliczki, malowidła ścienne, krzyże przydrożne i pokutne. Do rejestru wpisanych jest około 6000 zabytków, karty ewidencyjne są opracowane dla ok. 10000 zabytków. Na terenie Opolszczyzny działa 14 muzeów, które prezentują zbiory malarstwa, rzeźb, zabytków archeologicznych, numizmatycznych i innych. Status Muzeum Narodowego ma Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. W Opolu działa między innymi Muzeum Diecezjalne, z bogatymi zbiorami sztuki sakralnej. W 2008 roku Muzeum Śląska Opolskiego zostało wyremontowane i rozbudowane o nową galerię wystawową. Zaadaptowało również kamieniczkę na ul. Wojciecha, urządzając w niej muzeum kamienicy mieszczańskiej z pełnym wystrojem z epoki dla poszczególnych mieszkań. Oprócz muzeów miejscami skupiającymi zabytki ruchome są wnętrza obiektów sakralnych. Najliczniej prezentowane są jednolite w charakterze wyposażenia barokowe (ok. 200). Z gotyku zachowało się dużo kamiennych chrzcielnic, freski naścienne, drewniane krucyfiksy i figury świętych. Okres renesansu pozostawił wiele epitafiów, drewnianych ołtarzy, ambon i chrzcielnic. Szczególnie cenny jest zespół polichromii gotyckich w kościołach w okolicy Brzegu – wspomniany szlak polichromii brzeskich.