DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Charakterystyka dziedzictwa kulturowego
          Charakter dziedzictwa kulturowego regionu zdeterminowany jest położeniem geograficznym oraz jego burzliwą historią.
          Województwo kujawsko-pomorskiego leży w pasie Pojezierza Południowobałtyckiego. Główną formą rzeźby terenu jest wysoczyzna morenowa falista, ukształtowana w okresie ostatniego zlodowacenia, porozcinana miejscami rynnami polodowcowymi, wypełnionymi obecnie wodami jezior. Zajmuje ona centralną, północną i wschodnią województwa. W kierunku południowym i zachodnim przechodzi w wysoczyznę morenową płaską o niewielkich deniwelacjach. Całość obszaru nie tworzy jednolitego regionu geograficznego. Dzielą go szerokie doliny rzek: Wisły płynącej niemal przez środek województwa najpierw w kierunku północno-zachodnim Kotliną Toruńską, a następnie na północny wschód Doliną Dolnej Wisły, oraz środkowej Noteci zmierzającej równoleżnikowo ku zachodowi. Doliny tych rzek rozgraniczają trzy wielkie regiony geograficzne: Pojezierze Wielkopolskie, Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie i Pojezierze Południowopomorskie. Granice województwa obejmują tylko częściowo wymienione regiony: Od południowego zachodu skrawek pagórkowatego Pojezierza Gnieźnieńskiego i równinne Pojezierze Kujawskie, od wschodu pagórkowate pojezierza Chełmińskie i Dobrzyńskie rozdzielone doliną rzeki Drwęcy, a od północnego zachodu fragment sandrowego obszaru Borów Tucholskich, część Pojezierza Krajeńskiego i Równinę Świecką.

          Regiony historyczne, których niektóre granice są zbieżne z granicami regionów geograficznych, wchodzą w całości bądź częściowo w skład obecnego województwa. Dzieje regionów na przestrzeni wieków były odmienne, należały nawet w pewnych okresach do różnych struktur państwowych.
          Województwo kujawsko-pomorskie obejmuje swoim zasięgiem całe Kujawy, część Pomorza Nadwiślańskiego (z ziemią chełmińską i michałowską), a także północno-wschodnią Wielkopolskę (Krajna i Pałuki) oraz ziemię dobrzyńską (historyczną część Mazowsza).

          Najstarsze ślady osadnictwa na terenie województwa kujawsko-pomorskiego pochodzą z okresu schyłkowego paleolitu. Od tego czasu obserwujemy ciągłość osadniczą potwierdzoną licznie odkrywanymi stanowiskami archeologicznymi. Większość z nich to stanowiska nie posiadają formy eksponowanej w terenie, jak relikty osad, obozowisk i cmentarzy. Wśród nich na uwagę zasługują obozowiska z epoki mezolitu (m. in. w Mszanie), osady z epoki neolitu (m. in. wielokulturowa osada z zachowanymi śladami tzw. długich domów lendzielskich w Zelgnie), osady z okresu wpływów rzymskich, wczesnośredniowieczne osady przygrodowe. Na szczególną uwagę zasługują następujące stanowiska: zespół grodu łużyckiego w Biskupinie (pomnik historii prezydenta RP), dwa zespoły neolitycznych grobowców kujawskich w Sarnowie i Wietrzychowicach (park kulturowy). Liczne są też grodziska datowane od epoki żelaza, po wczesne i późne średniowiecze, jak na przykład w Bydgoszczy-Fordonie, Czarnowie-Kamieńcu, Kałdusie, Mietlicy (z wieloma osadami towarzyszącymi), Napolu, Nowogrodzie, Osieczku, Starorypinie, Świeciu n/Osą.

          U zarania państwowości polskiej (X-XII w.) terenem tym władali Piastowie. Najistotniejszą rolę w tym okresie, pod względem gospodarczym i strategicznym, odgrywały Kujawy. Świadczą o tym romańskie budowle sakralne, w przewadze o układach bazylikowych wznoszone z ciosów granitowych, wymienić tu można kościoły w: Inowrocławiu, Kruszwicy, Kościelcu, Mogilnie i Strzelnie (rotunda św. Prokopa i ponorbertański św. Trójcy z zespołem rzeźbionych kolumn).

          Po 1226 r. w nurt dziejowy tych ziem włączył się zakon krzyżacki sprowadzony w celu dokonania chrystianizacji pogańskich, pruskich plemion. Zakon dość szybko uniezależnił się od książąt piastowskich tworząc własne państwo z ziemi chełmińskiej i podbitych na Prusach terenów. W tym czasie obszary północnej Wielkopolski i Kujaw przeżyły okres rozbicia dzielnicowego. Ziemia dobrzyńska stanowiła odrębną jednostkę, chociaż wiązana była z Kujawami. W XIII w. centrum twórczości architektonicznej przesuwa się na ziemie chełmińską i niewątpliwie ściśle wiąże się z lokowaniem miast (Chełmno, Toruń). W dzisiejszym krajobrazie ma to odbicie w licznych ceglanych budowlach gotyckich od budowli sakralnych, przez świeckie użyteczności publicznej, kamienice mieszczańskie i spichrze po obwarowania miejskie i zamki. Za najcenniejsze uznaje się: kościoły w Chełmnie, Chełmży, Toruniu; ratusz w Toruniu; zespół spichrzy w Grudziądzu; pozostałości murów miejskich w Chełmnie i Toruniu; zamki w Gołubiu-Dobrzyniu, Radzyniu Chełmińskim, Zamku Bierzgłowskim.

          W wyniku II pokoju toruńskiego w 1466 r. ziemia chełmińska z michałowską na okres ponad 300 lat znalazły się pod władzą królestwa polskiego, były częścią Prus Królewskich. Taka sytuacja przetrwała do pierwszego rozbioru Polski. Prusy Królewskie, oprócz Torunia (oraz Gdańska), uległy państwu pruskiemu Fryderyka II. Z ziemi dobrzyńskiej Prusy zagarnęły tereny na lewym brzegu Drwęcy. Nastąpiła aneksja Krajny, części Pałuk i Kujaw z Inowrocławiem i Kruszwicą. Po II rozbiorze pod władzą Prus znalazła się reszta Wielkopolski, Kujaw i ziemi dobrzyńskiej, Toruń (oraz Gdańsk). W XVI wieku pojawiają się na naszym terenie budowle o cechach renesansowych, będące wynikiem przebudów i dobudów do budowli istniejących. Wymienić można ratusz w Chełmnie, zamek w Gołubiu-Dobrzyniu, Brama Grudziądzka w Chełmnie, kaplica przy kościele w Kościelcu, kaplica przy farze w Chełmnie. Pierwszym przykładem baroku na terenie województwa jest mauzoleum królewny Anny Wazówny w prezbiterium kościoła WNMP w Toruniu. Nowo wznoszone budowle barokowe to przede wszystkim klasztory w: Brodnicy, Grudziądzu, Markowicach, Pakości, Podgórzu (obecnie dzielnica Torunia), Rywałdzie. Ważniejsze budowle świeckie w XVII i XVIII wieku powstały w Grudziądzu (kolegium jezuickie) i Toruniu (kolegium jezuickie, pałac Dąbskich, kamienica Pod Gwiazdą).

          W okresie napoleońskim ziemia chełmińska z Toruniem oraz Kujawy z Bydgoszczą weszły w skład Księstwa Warszawskiego. Stan ten utrzymał się do kongresu wiedeńskiego (1815 r. ), po którym na omawianym terenie przywrócona została władza pruska na ziemiach Pomorza Nadwiślańskiego, Wielkopolski i Kujaw zachodnich. Kujawy wschodnie z Włocławkiem i z ziemią dobrzyńską przeszły pod zabór rosyjski w ramach Królestwa Polskiego (później gubernia warszawska). Krajna i Pałuki oraz Kujawy zachodnie z Bydgoszczą i Inowrocławiem od 1815 r. należały do Wielkiego Księstwa Poznańskiego, przekształconego później w prowincję poznańską. Wiek dziewiętnasty pozostawił po sobie szereg zróżnicowanych stylowo zabytków architektury. Na szczególną uwagę zasługują przykłady budowli rezydencjonalnych jak pałace w Lubostroniu, Kikole, Nawrze, Pluskowęsach; ratusze w: Brześciu Kujawskim, Nieszawie, Lipnie. Drugą połowę dziewiętnastego wieku cechuje pojawienie się okazałych budowli użyteczności publicznej o cechach neogotyckich i eklektycznych. Swego rodzaju nowością jest architektura przemysłowa i wielkie dzieła inżynierskie. Znaczącymi przykładami są: kanał bydgoski, zespół tężni i warzelni soli w Ciechocinku, wielkie mosty wiślane (Toruń, Fordon, Grudziądz). Spuścizną dziewiętnastego wieku są zabytki architektury militarnej o szczególnym znaczeniu twierdze w Grudziądzu i Toruniu.

          Rok 1919 przyniósł wyzwolenie najpierw ziemiom Wielkopolski i Kujaw zachodnich (powstanie wielkopolskie), a następnie w wyniku traktatu wersalskiego do państwa polskiego przyłączono Pomorze Gdańskie i ziemię chełmińską. W 1920 r. z odzyskanych ziem Pomorza i ziemi chełmińskiej z michałowską utworzono województwo pomorskie ze stolicą w Toruniu. Początkowo większość Krajny i Kujawy zachodnie z Bydgoszczą i Inowrocławiem należały do województwa wielkopolskiego nazwanego poznańskim. Kujawy z Włocławkiem i ziemią dobrzyńską włączone zostały do woj. warszawskiego.

          Jeszcze przed wybuchem drugiej wojny światowej (1938 r.) nastąpiło poszerzenie woj. pomorskiego. W jego skład weszły północne i wschodnie tereny woj. poznańskiego, część Krajny i Pałuk oraz Kujawy zachodnie z Bydgoszczą i Inowrocławiem. Z woj. warszawskiego przyłączono Kujawy wschodnie z Włocławkiem i ziemię dobrzyńską. Powstało w ten sposób tzw. Wielkie Pomorze, które nadal miało stolicę w Toruniu. Okres międzywojenny związany z modernizacją i konsolidacją państwa wprowadza nowy typ architektury nazywanej modernistyczną. Powstaje szereg budynków użyteczności publicznej (budynki urzędów i instytucji rangi wojewódzkiej w Toruniu), sakralnych (kościoły w Bydgoszczy i Toruniu) oraz budownictwa mieszkaniowego (m.in. w Bydgoszczy, Grudziądzu i Toruniu).