DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Krasiczyn – zespół zamkowo-parkowy
          2018.04.20

          Krasiczyn – zespół zamkowo-parkowy

          Wartość zabytku

          Zamek w Krasiczynie jest jednym z najcenniejszych zabytków nowożytnej architektury obronno-rezydencjonalnej w Polsce, wyróżniającym się wysokiej klasy formą architektoniczną z charakterystycznymi basztami i attykowymi zwieńczeniami oraz bogactwem wystroju elewacji. Architektura zamku oraz dekoracje skomponowane zostały w myśl programu ideowego, symbolizującego m.in. „odwieczny porządek społeczny”. Znalazł on odbicie w nazwach i częściowo w formach czterech narożnych baszt: Boskiej, Królewskiej, Papieskiej i Szlacheckiej.
          Szczególnymi walorami wyróżnia się baszta Boska z urządzoną w niej kaplicą ocalałą z pożarów i wojen. Baszta ozdobiona jest z zewnątrz wykonanymi w technice sgraffita przedstawieniami postaci świętych na tle arkad, a w jej wnętrzu zachowała się niemal kompletnie XVII-wieczna dekoracja sztukatorska, malarska i oprawa snycerska.
          Wyjątkową wartość przedstawia zdobiący elewacje zamku zespół dekoracji sgraffitowych o złożonej tematyce, których powierzchnię oblicza się na ok. 7000 m². Czyni to z nich największe tego typu dzieło w Polsce i unikatowe w skali europejskiej. Zespół ten jest w znacznym stopniu rekonstruowany w trakcie prac konserwatorskich, przy czym partie rekonstruowane starano się wyraźnie odróżnić od zabytkowych (m.in. poprzez schematyzm wykonania tych pierwszych), co pozwoliło na zachowanie waloru autentyzmu, a równocześnie przyczyniło się do wyeksponowania integralności formy architektonicznej i dekoracji z całym bogactwem treści ikonograficznych.
          Wielokrotnie niszczony w czasie wojen i najazdów zamek, jest ważnym dokumentem historii Polski. W rezydencji, będącej siedzibą rodów magnackich: Krasickich, Modrzewskich, Tarłów, Potockich i Sapiehów, bywali znakomici goście, w tym polscy królowie: Zygmunt III Waza, Władysław IV, Jan Kazimierz, August II.
          Dodatkową wartością zabytku jest fakt, że w końcu XIX w., w ramach odwoływania się do sztuki narodowej, architekci próbujący naśladować „polski renesans” korzystali najczęściej z motywów architektonicznych Wawelu, Sukiennic, Kazimierza Dolnego i właśnie zamku w Krasiczynie.

          Historia
          Początki założenia obronnego w Krasiczynie sięgają prawdopodobnie pierwszej połowy XVI w., kiedy to Jakub z Siecina (protoplasta rodu Krasickich) wzniósł drewniano-murowane fortalicjum, na planie kwadratu, z budynkiem mieszkalnym przy jednym z boków, nawiązujące układem do tradycji zamków schyłku średniowiecza. W drugiej połowie XVI w. Stanisław Krasicki, kasztelan przemyski, założył nową osadę, którą nazwał Krasiczynem oraz wybudował ok. 1580 r. na miejscu starego nowy zamek – murowany, czteroskrzydłowy, z rozległym dziedzińcem pośrodku oraz czterema basztami-bastejami w narożach (wykorzystując w pewnym stopniu zachowane struktury fortalicjum). Część mieszkalna zamku znajdowała się w skrzydle północnym, pozostałe skrzydła stanowiły mury kurtynowe. Kolejny właściciel zamku - Marcin Krasicki, wojewoda podolski, znany w ówczesnej Polsce jako jeden z najwybitniejszych mecenasów sztuki, przeprowadził gruntowną przebudowę i rozbudowę założenia, przekształcając je w manierystyczną siedzibę o charakterze rezydencjonalno-obronnym. Prace wykonane w latach 1598-1633 objęły przede wszystkim: wzniesienie dwukondygnacyjnego mieszkalnego skrzydła wschodniego, podwyższenie baszt i kurtyn z attykowymi ozdobnymi zwieńczeniami, otoczenie dziedzińca parterowym, arkadowym krużgankiem, wzniesienie piętrowej loggi na osi elewacji północnej dziedzińca, budowę nowego wjazdu od zachodu z wieżą zegarową i budynkiem przedbramia oraz loggią (z wieży tej wiódł kamienny most przerzucony nad zalewem, a dalej droga łącząca założenie z miasteczkiem). Ponadto w latach 1614-1618 jedną z baszt przekształcono na kaplicę z kopułowym nakryciem – tzw. basztę Boską. Pozostałe baszty otrzymały charakterystyczne zwieńczenia oraz nazwy: Papieska, Królewska i Szlachecka. Między basztą Królewską a skrzydłem wschodnim wzniesiono dwupiętrowy belweder.
          W trakcie tych intensywnie prowadzonych działań budowlanych w pierwszej tercji XVII w. zamek zyskał też bogatą dekorację, głównie w formie rzeźbionej kamieniarki, ozdobnych attyk oraz niezwykle rozbudowanej dekoracji elewacji wykonanej techniką sgraffita. Ta faza budowlana przyniosła też bogaty wystrój wnętrz zamkowych, z których do dziś przetrwała jedynie (częściowo rekonstruowana) imponująca dekoracja stiukowa, malarska i rzeźbiarska zamkowej kaplicy. Badacze wyjątkowej dekoracji kaplicy zwracają uwagę, iż powstała ona pod wpływem inspiracji niderlandzką grafiką z k. XVI i pocz. XVII w.
          Równolegle z budową zamku zrealizowano geometryczne kwatery ogrodowe oraz rozbudowany układ wodny po północnej i zachodniej stronie zamku, pozostawiając relikty prastarych gajów dębowych.
          W rękach Krasickich zamek pozostawał do 1687 r., kiedy to na krótko przeszedł w ręce Modrzewskich, a następnie Tarłów. Po zniszczeniach zamku w wyniku wojen kozackich i rosyjskich w 1726 r., przeprowadzono z inicjatywy Jana Tarły, wojewody sandomierskiego, szereg prac budowlanych oraz dekoracyjnych, m.in. wykonano nowe partie z dekoracją sgraffitową. Kolejna właścicielka Krasiczyna, Ludwika z Mniszchów Potocka, wprowadziła w latach 1751-1785 pewne zmiany w bryle budynku, przebudowując część mieszkalną. Skrzydło północne zostało wówczas podwyższone o jedno piętro i nakryte dachem mansardowym, wykonano nowy hełm wieży zegarowej, przekształcono wnętrza drugiego piętra skrzydła wschodniego oraz zmieniono kształt wielu okien. Elewacje zamku otynkowano, zasłaniając dekoracje sgraffitowe. Zmieniono także charakter założenia ogrodowego - do kompozycji kwaterowych ogrodów włoskich wprowadzono nasadzenia w układzie krajobrazowym.
          W 1834 r. Krasiczyn wraz z innymi wsiami został zakupiony przez ród Sapiehów i pozostawał ich własnością aż do II wojny światowej. W latach 1840-1843 zamek był restaurowany wg projektu wiedeńskiego architekta Wilhelma Englertha. Zasadniczej przebudowie uległy wówczas krużganki, zastąpione przez piętrowy korytarz. Przekształcono też wnętrza i bramę wjazdową. W 1852 r. w zamku wybuchł pożar, powodując znaczne zniszczenia, m.in. wnętrz (z wyjątkiem kaplicy w baszcie Boskiej). W trakcie prac remontowo-budowlanych prowadzonych ok. 1860 r. odbudowano zniszczone dachy, w skrzydle wschodnim przepruto nowy wjazd na dziedziniec, odnawiano też wnętrza części mieszkalnej oraz kaplicy. Prace te prowadzili budowniczowie: Michał Zajączkowski i Adolf Kuhn. Dekorację malarską w kaplicy odnawiał malarz Zygmunt Griner.
          W drugiej poł. XIX w. znacznym przekształceniom uległa kompozycja założenia parkowego – stawy po północnej stronie zamku osuszono, zmieniono kształt zbiornika od zachodu, powiększono staw w południowej części założenia, uformowano na nim półwysep i wyspę. Od tego czasu aż po lata 30. XX w. wzbogacano także szatę roślinną o nowe nasadzenia, w części egzotyczne. W trakcie działań wojennych w latach 1914-1916 zamek został zdewastowany i uszkodzony, a następnie z inicjatywy Księcia Leona Sapiehy restaurowany w latach 1928-1939 pod kierunkiem Adolfa Szyszko-Bohusza. Najprawdopodobniej w trakcie tych prac odsłonięto i zrekonstruowano dekorację sgraffitową skrzydła wschodniego.
          Prawdopodobnie już w okresie międzywojennym zespół objęty był ochroną konserwatorską wojewódzkiego konserwatora zabytków we Lwowie. Jesienią 1939 r. zamek został zajęty przez oddziały Armii Czerwonej, jego wnętrza ograbiono i w dużej części zniszczono. Dewastacje objęły także zabytkowy park. Po zakończeniu II wojny światowej zamek stał się własnością państwa. W latach 1950-1951 prowadzono w nim prace budowlane w związku z przeznaczeniem obiektu na potrzeby Związku Samopomocy Chłopskiej. Od ok. 1957 r. zamek użytkowany był przez Technikum Leśne, a następnie, w latach 1973-1995, przez Fabrykę Samochodów Osobowych na Żeraniu. Od 1996 r. kompleks zamkowo-parkowy należy do Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. w Warszawie, a zarządcą zespołu jest Fundacja PRO ARTE ET HISTORIA. Obecnie w założeniu zamkowym funkcjonuje centrum konferencyjne i hotel.

          Opis
          Zespół zamkowy usytuowany jest w zachodniej części miejscowości, na terenie łagodnie opadającym ku dolinie rzeki San, na jej prawym brzegu. Zamek z fosą otacza rozległy, krajobrazowy park o powierzchni ok. 14 ha. Na terenie założenia, oprócz zamku, znajduje się kilka innych obiektów zabytkowych: połączona z zamkiem oficyna zwana domkiem szwajcarskim, stajnie cugowe, brama z kordegardą we wschodniej kurtynie ogrodzenia oraz brama tzw. południowa.
          Zamek wybudowany został na planie czworoboku z obszernym dziedzińcem pośrodku i czterema basztami w narożach, noszącymi od 1 poł. XVII w. nazwy: Królewska (pn.-wsch.), Szlachecka (pd.-wsch.), Boska (pd.-zach.) oraz Papieska (pn.-zach.). Skrzydło północne i wschodnie zamku stanowią obiekty kubaturowe, od południa i zachodu dziedziniec domknięty jest ścianami kurtynowymi zwieńczonymi attyką. W bryle zamku dominuje wysunięta nieco przed lico środkowej części kurtyny zachodniej sześciokondygnacyjna, zwieńczona hełmem z latarnią wieża bramna nazwana zegarową, prowadząca na dziedziniec sprzężony kompozycyjnie z nieczytelnym obecnie rynkiem miasteczka. Podpiwniczone, trzykondygnacyjne skrzydła zamkowe przekryte są dachami: dwuspadowym (pn.) i pulpitowym (wsch.), natomiast cylindryczne baszty zwieńczone są różnie: Królewska – dachem stożkowym z wieńcem wieżyczek, Boska - kopułą z latarnią, a Szlachecka i Papieska dekorowane są attykami. Dziedziniec obiegają z trzech stron galerie, a od północy na piętro prowadzi usytuowana na osi loggia założona na rzucie kwadratu i zwieńczona baniastym hełmem.
          W elewacji północnej zamku uwagę zwraca sgraffitowa rustyka, w elewacji wschodniej dekoracje sgraffitowe dające efekt boniowania oraz wyjątkowy fryz sgraffitowy ze scenami mitologicznymi, ornamentami roślinnymi i zwierzęcymi. Elewację południową tworzy mur kurtynowy rozpięty między basztami Szlachecką i Boską, z wysuniętą loggią od wschodu, z której przerzucone są dwubiegowe schody ponad fosą. Lekkości dodaje zwieńczenie ściany w postaci attyki grzebieniowej. Elewację zachodnią tworzy mur kurtynowy między basztami Boską i Papieską, ze smukłą, sześciokondygnacyjną wieżą pośrodku oraz bramą przejazdową ujętą w kamienny portal z inskrypcją. Elewację wieńczy attyka grzebieniowa.
          Elewacje wewnętrzne dziedzińca również zakomponowane są w sposób różnorodny: w elewacji północnej dominuje loggia klatki schodowej zwieńczona baniastym hełmem, a w pozostałych elewacjach uwagę przykuwają sgraffita. Na elewacji wschodniej zakomponowano sgraffito w czterech pasach: w pasie dolnym medaliony zawierające wizerunki cesarzy rzymskich (odwzorowanych z publikowanych w XVI w. wydawnictw włoskich), powyżej festonowe zwisy, w pasie środkowym i górnym dwa rzędy półkoliście zamkniętych płytkich blend rozdzielonych pilastrami, a w nich postacie: w środkowym pasie 29 całopostaciowych wizerunków, w tym 15 królów Polski, a w pasie górnym sylwetki ludzi i zwierząt. Na elewacjach zachodniej i północnej sgraffito rozmieszczono w formie trzech pasów: dwóch rzędów festonowych zwisów oraz pasa medalionów z wizerunkami cesarzy rzymskich z III i IV w.
          Wnętrza dawnej części mieszkalnej zamku zachowały niewiele oryginalnych elementów wystroju i wyposażenia, jednak istniejące kamienne portale i malowidła ścienne świadczą o wysokiej randze artystycznej. Wyjątkowo na ich tle prezentuje się kaplica w baszcie Boskiej z XVII-wieczną dekoracją sztukatorsko-malarską ścian i kopuły z latarnią, inkrustowaną marmurową posadzką oraz kamiennym portalem z bogato zdobionymi drzwiami z pocz. XVIII w.
          W parku czytelne są zadrzewienia z trzech faz rozplanowania: pozostałości dąbrowy sprzed budowy zamku, ślady geometrycznych ogrodów realizowanych równolegle z budową zamku (przebieg alei lipowej) oraz nasadzenia w układzie krajobrazowym rozplanowane od 1 poł. XIX w. do lat 30. XX w. Uwagę zwracają wiekowe dęby, aleje lipowe i żywotnikowe, staw z wyspą, polany widokowe oraz mnogość i bogactwo gatunkowe nasadzeń będące zasługą inwencji i pasji podróżniczej Sapiehów.