DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Lidzbark Warmiński – zamek biskupów warmińskich
          2018.04.20

          Lidzbark Warmiński – zamek biskupów warmińskich

          do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wartość zabytku

          Zamek lidzbarski jest świadectwem wspólnej historii Warmii i Korony Królestwa Polskiego. Architektura i wystrój zabytku mają wysokie wartości artystyczne, a pod względem autentyzmu i integralności historycznej substancji zabytkowej, budowla stanowi najcenniejszy obiekt wśród zachowanych zamków. Do najcenniejszych w Polsce należy także wywodzący się z kręgu cesarskiej Pragi zespół polichromii gotyckich dekorujących budowlę. Zamek jest dziełem monumentalnej architektury gotyku ceglanego, łączącym walor obronny z reprezentacyjnym. Wywodzi się z krzyżackiej tradycji zamków konwentualnych, stanowiących na tle europejskim unikatową, charakterystyczną grupę wyróżniającą się zwartą bryłą, pomieszczeniami typu klasztornego (refektarz, kapitularz, dormitoria, kaplicą), elementami obronnymi typowymi dla średniowiecza oraz rozbudowanym zapleczem gospodarczym. Spośród ocalałych budowli o tym modelu, siedziba w Lidzbarku Warmińskim w największym stopniu spełnia kryterium zachowania autentyzmu i integralności substancji zabytkowej. Jako jedyna zachowała oryginalną strukturę budowlaną bryły i wnętrz wraz z cennymi polichromiami z XIV i XV w. związanymi ze środowiskiem artystycznym dworu cesarskiego w Pradze. Architektura łącząca walor obronny (bryła, mury obronne), reprezentacyjny (wieżyczki narożne, krużganki arkadowe, wnętrza drugiej kondygnacji z bogatymi sklepieniami) i mieszkalno-użytkowy prezentuje wysoką wartość rozwiązań technologicznych, technicznych i artystycznych charakterystycznych dla swej epoki.

          Wyjątkowa w skali kraju pozycja biskupa warmińskiego (godność ta wielokrotnie poprzedzała objęcie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego) sprawiała, że w Lidzbarku Warmińskim rezydowali najwybitniejsi przedstawiciele elity kościelnej i państwowej. W XVI w. biskupami warmińskimi były osoby ze środowiska intelektualnego budowanego przez Jagiellonów. W wiekach XVII-XVIII na zamku rezydowali biskupi z rodzin królewskich i magnackich. Najsłynniejszą postacią związaną z zamkiem był Mikołaj Kopernik, który spędził tu pierwsze lata dorosłego życia po ukończeniu studiów. Teoria heliocentryczna, stojącą u progu nauki nowożytnej, została zarysowana w spisanym na zamku Komentarzyku.

          Historia
          Biskupi warmińscy sprawowali władzę kościelną w diecezji oraz świecką na terenie wyodrębnionego dominium ziemskiego (dominium to znane jest pod historyczną nazwą Warmii). Główną, stołeczną siedzibą biskupów był zamek w Lidzbarku Warmińskim. Obiekt zaczęto wznosić ok. 1350 r. Wzorem była architektura zakonnego zamku konwentualnego, zarówno w rozplanowaniu regularnego czteroskrzydłowego założenia, jak i w zasadniczym przeznaczeniu poszczególnych poziomów użytkowych: składy w piwnicach, użytkowy, służebny parter, reprezentacyjna druga kondygnacja z apartamentami biskupa, kaplicą i salami przeznaczonymi na działalność dworu biskupiego, administracyjną i publiczną. Budowę ukończono za rządów bpa Henryka Sorboma (1373-1401), który przed objęciem urzędu był sekretarzem cesarza Karola IV i należał do elity swoich czasów. Jego czeskim kontaktom zawdzięczamy najprawdopodobniej zespół malowideł na krużgankach, noszących cechy stylowe kręgu Mistrza Teodoryka i Mistrza z Emaus, jednych z najznaczniejszych postaci gotyckiego malarstwa Europy Środkowej. Zamek w swych dziejach podlegał zmianom wynikającym z konieczności budowlanych, użytkowych i z upodobań estetycznych. W XV w. pojawiły się wieżyczki narożne (w czasie odbudowy zniszczeń po pożarze z 1442 r.), nastąpiła częściowa zmiana dyspozycji wnętrz i wymiana sklepień. Ukształtowany w wiekach XIV-XV zasadniczy zrąb struktury gotyckiej pozostaje niezmienny do dziś. Po kolejnym pożarze (1559 r.) wzniesiono zachowane do dziś więźby dachowe.
          Od pokoju toruńskiego kończącego w 1466 r. wojnę trzynastoletnią Warmia została związana z Koroną. Kolejni mieszkańcy zamku lidzbarskiego to postaci znaczące w historii i kulturze Warmii i Rzeczpospolitej, łączące nieraz sprawy biskupstwa z działalnością o randze krajowej i europejskiej.
          Z zamkiem lidzbarskim związana jest jedna z najwybitniejszych postaci nauki europejskiej. W l. 1503-1509 mieszkał tu siostrzeniec bpa Watzenrodego – Mikołaj Kopernik, który towarzyszył wujowi w pełnieniu obowiązków. Tutaj, przed udaniem się do Fromborka, opracował m.in. pierwszą koncepcję teorii heliocentrycznej (tzw. Commentariolus – Komentarzyk).
          W XVI w. biskupi warmińscy wywodzili się intelektualnego środowiska budowanego przez Jagiellonów. W gronie tym znaleźli się: Jan Dantyszek (1538-1548) - dyplomata, poeta, humanista; Stanisław Hozjusz - humanista, teolog, dyplomata, uczestnik Soboru Trydenckiego i ważna postać europejskiej i polskiej kontrreformacji (zlecił wspomnianą odbudowę konstrukcji dachowych) oraz Marcin Kromer - historiograf. Kromer, autor Opisu Polski, pozostawił w bibliotece lidzbarskiej wykorzystany w pracy egzemplarz rękopiśmienny Kroniki polskiej Galla Anonima. To na podstawie lidzbarskiego rękopisu w 1749 r. ukazała się pierwsza drukowana edycja dzieła Galla.
          W wiekach XVII-XVIII na zamku rezydowali i zarządzali diecezją biskupi z rodzin królewskich i magnackich Rzeczpospolitej. Wielu z nich przeprowadziło inwestycje, utrwalone do dziś w kolejnych fazach przekształceń zamku (np. portale kamienne na krużgankach fundowane przez Szymona Rudnickiego i Stefana Radziejowskiego, kompleksowe wyposażenie kaplicy zamkowej z l. 1751-1760 sfinansowane przez Adama Stanisława Grabowskiego). Ostatnim przedrozbiorowym mieszkańcem zamku był Ignacy Krasicki – publicysta i poeta, który dbał o wyposażenie i ogrodowe otoczenie siedziby doceniając „starożytność”, w której był posiadaniu.
          Wiek XIX przyniósł zainteresowanie zamkiem pruskich służb konserwatorskich, spośród których najbardziej znane są nazwiska takich badaczy jak: Ferdynand von Quast,  Conrad Steinbrecht. Po  1859 r. architekt Eduard Jester przeprowadził adaptację na ochronkę, a w l. 1927-1936 Karl Hauke kompleksowo zrewaloryzował zamek. Prace te prowadzono ze świadomością wartości autentyzmu substancji zabytkowej.
          W 1945 r. zamek uniknął zniszczenia przez front radziecki i zaraz po wojnie został objęty opieka przez polskie władze. Od 1964 r. jest siedzibą oddziału Muzeum Warmii i Mazur. Poddawany był pracom badawczym i konserwatorskim. W l. 2010-2016 miały miejsce kompleksowe prace m.in. piwnic, krużganków wraz z malowidłami, więźb, dachów i elewacji.

          Opis
          Zamek znajduje się na starannie wybranym pod względem obronności podłużnym klinie terenu pomiędzy rzekami Łyną i Symsarną, oddzielonym korytem Łyny od zespołu staromiejskiego Lidzbarka Warmińskiego. Otaczają go pozostałości systemu obwarowań. Od południa poprzedza go parcham i most zapewniający dojazd z przedzamcza.
           Zamek to budowla w całości wzniesiona z cegły, na kamiennym fundamencie i cokole. Regularny rzut jest bliski kwadratowi (47,6 x 49,2 m). Cztery skrzydła nakryte wysokimi dachami otaczają wewnętrzny dziedziniec.
          Kubiczna bryła zamku jest wyniosła i zwarta. Jedynie naroża są akcentowane przez wyodrębnione elementy architektoniczne – wysoką wieżę i zdobione blendami wieżyczki nadwieszone nad koroną murów. Płaskie elewacje są artykułowane przez ostrołukowe otwory okienne, przede wszystkim przez duże, wysokie, rytmicznie rozmieszczone okna pomieszczeń reprezentacyjnych drugiej kondygnacji. Przejazd bramny z kamiennym ostrołukowym portalem – jedyne wejście do zamku – umieszczono na osi w elewacji południowej. Wieżyczki są zdobione przez dekoracyjnie ukształtowane, tynkowane blendy.
          Dziedziniec obiegają otwarte, dwukondygnacyjne krużganki arkadowe. Ich drugą kondygnację wyróżniają ośmioboczne kamienne filary arkad, sklepienie trójpodporowe o dynamicznym rysunku przebiegu żeber i bogaty zespół malowideł gotyckich dekorujących wszystkie ściany w dwóch strefach kompozycyjnych (sceny figuralne i iluzjonistyczne motywy architektoniczno-ornamentalne).
          Wnętrza zamkowe są ukształtowane w zależności od funkcji. Wnętrza kondygnacji reprezentacyjno-mieszkalnej wyróżniają się wysokością, skalą (ze wspaniałą salą tzw. wielkiego refektarza), bogactwem zespołu gotyckich sklepień, detalem architektonicznym (m.in. z gotyckimi wspornikami maswerkowymi i z przedstawieniami symbolicznymi), zespołem portali gotyckich i nowożytnych oraz dekoracją malarską ścian. Gotycka dekoracja malarska obejmuje malowidła ornamentalne i figuralne o bogatych treściach religijnych (chrystologicznych, maryjnych, symbolicznych – m.in. Ukrzyżowanie, Deesis, Koronacja NMP, wizerunki pocztu biskupów warmińskich). Na ścianach krużganków znajduje się bogaty treściowo cykl malarski z około 1380-1400. W tzw. oratorium odrębny zespół stanowią późnogotyckie malowidła zlecone przez bpa Łukasza Watzenrodego. Do dekoracji nowożytnych należy fryz herbowy biskupów warmińskich z XVII w. w tzw. wielkim refektarzu (uzupełniony w l. 1926-1937, kontynuowany do dziś) i barokowe malowidła ścienne z 1755 r. zdobiące sklepienie kaplicy. Najmłodsze malowidła architektoniczne i pejzażowe powstały na zlecenie bpa Krasickiego.
          Cenne ruchome wyposażenie późnobarokowe (ołtarze, prospekt organowy, relikwiarz z tzw. marmuru dębnickiego) uzupełnia gotycką strukturę kaplicy zamkowej.