DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Katowice – Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny
          2018.04.11

          Katowice – Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny


          do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wartość zabytku
          Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny w Katowicach są powiązane z ważnymi dla kraju wydarzeniami, jakimi był powrót w 1922 r. części historycznego Górnego Śląska do Polski i powstanie autonomicznego województwa śląskiego oraz uniezależnionej od niemieckich struktur kościelnych diecezji katowickiej. Prestiżowe inwestycje architektoniczne, które miały odpowiadać aspiracjom władz państwowych i polskiego duchowieństwa, stały się materialnym znakiem nowej sytuacji politycznej w regionie i silniejszej pozycji samych Katowic, rozwijających się dynamicznie jako stolica województwa. Archikatedra, której budowę od początku wspierały władze świeckie, niejako symbolizowała rolę, jaką na Górnym Śląsku odegrał Kościół Rzymskokatolicki, będąc przez lata nośnikiem polskich tradycji, kultury i języka.
          Zabytki wyróżnia monumentalność i unikatowość. Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego w momencie budowy był największym budynkiem administracyjnym w kraju, a także pierwszym budynkiem o charakterze parlamentarnym w odrodzonym państwie polskim i jedynym łączącym funkcje siedziby parlamentu i władzy wykonawczej. Świątynia jest natomiast jedyną zaprojektowaną w międzywojennej Polsce katedrą.
          Budowle zrealizowano wg projektów wyłonionych w ogólnopolskich konkursach architektonicznych, uchodzących za jedne z najważniejszych w międzywojennej Polsce, w których udział wzięli czołowi rodzimi architekci. Patriotyczna wymowa obu założeń znalazła odzwierciedlenie w formach architektonicznych. Już w warunkach konkursowych postawiono wymóg aby unikać uchodzących w owym czasie za „pruskie” form gotyckich. Do realizacji wybrano natomiast projekty, w których zastosowano formy kojarzone z polskością. Szczególna symbolika cechuje Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego. Jego polskość podkreśla klasycyzująca architektura nawiązująca do monumentalizmu okresu Królestwa Polskiego oraz motywy ludowe przetworzone w duchu dwudziestolecia międzywojennego - utożsamiane wówczas ze stylem narodowym. Ponadto zastosowano rozwiązania inspirowane czasami „złotego wieku” w sztuce polskiej: reprezentacyjną klatkę schodową otoczoną krużgankami oraz ryzality kojarzące się z zamkowymi basztami lub alkierzami pałacowymi. Archikatedra wzniesiona została w stylu zmodernizowanego klasycyzmu, a w jej wnętrzu dominują formy „kryształkowe”, utożsamiane z tzw. „szkołą krakowską”. Głównymi akcentami gmachu kurii są natomiast neobarokowe hełmy (formy barokowe kojarzone były  na Górnym Śląsku z ważnym dla polskiej tożsamości narodowej Krakowem).

          Historia
          W czerwcu 1922 r. na odzyskanej części historycznego Górnego Śląska, powstało autonomiczne województwo śląskie II RP z utworzonym na mocy Statutu Organicznego Województwa Śląskiego (ustawa konstytucyjna Sejmu Ustawodawczego z 15 VII 1920 r.) jednoizbowym Sejmem, Radą Wojewódzką oraz odrębnym Skarbem. Wkrótce po wprowadzeniu polskiej administracji, zapadła decyzja o konieczności budowy gmachu Województwa i Sejmu Śląskiego z siedzibą w Katowicach. W 1923 r. rozpisano ogólnopolski konkurs na projekt gmachu. Zwyciężyła koncepcja autorstwa architektów krakowskich: Kazimierza Wyczyńskiego, Stefana Żeleńskiego, Piotra Jurkiewicza i Ludwika Wojtyczki. Budowę gmachu zakończono w 1929 r., ale prace wykończeniowe we wnętrzach trwały do 1932 r. Zgodnie z założeniem, prowadziły je głównie polskie firmy i polscy wykonawcy. Przy budowie użyto nowoczesnych rozwiązań i materiałów o najwyższej jakości, mających zapewnić szczególną trwałość obiektu. Nie zachował się oryginalny wystrój większości wnętrz. Na skutek przekształceń użytkowych dokonanych podczas II wojny światowej oraz zmian powojennych, część wyposażenia uległa rozproszeniu.
          Budowa zespołu katedralnego wiąże się z ustanowieniem w 1923 r. na polskiej części Śląska Administracji Apostolskiej, która w 1925 r. została przekształcona w diecezję katowicką. W rozpisanym w 1924 r. ogólnopolskim konkursie na budowę katedry i budynków kurialnych nie wyłoniono zwycięscy, jednak władze kościelne zadecydowały o realizacji wyróżnionego projektu autorstwa spółki Z. Gawlika, S. Bauma i E. Litwina. Budowę rozpoczęto w 1927 r. według projektu zmodyfikowanego przez Zygmunta Gawlika i Franciszka Mączyńskiego. W początkowej fazie realizacji, zmodyfikowano projekt wnętrza katedry, które pierwotnie miało być neobarokowe. Do 1939 r. wzniesiono gmach kurii, samą świątynię ukończono w 1955 r.  W czasie wojny władze okupacyjne zakazały nie tylko kontynuowania budowy katedry, ale i jej zabezpieczenia. W podziemiach świątyni zlokalizowano schron przeciwlotniczy oraz archiwum gestapo, natomiast w budynku kurii Arbeitsamt, na którego potrzeby przebudowano część pomieszczeń. Po wojnie wznowiono budowę katedry, jednak nowa sytuacja polityczna miała wpływ zarówno na proces budowy (utrudniony z powodu wypędzenia biskupów śląskich z diecezji), jak i na sam projekt (z przyczyn ideologicznych, decyzją władz, obniżono projektowaną kopułę z 95 do 57 m). Konsekracja świątyni odbyła się 30 września 1955 r., a dwa lata później uzyskała ona prawa kościoła katedralnego. Wystrój i wyposażenie kościoła pochodzi głównie z lat 70. i 80. XX w., jego autorami są m.in. Jerzy Egon Kwiatkowski, Stanisław i Maria Pękalscy oraz Adam Bunsch. W 1992 r. świątynia została podniesiona do rangi archikatedry.

          Opis
          Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny znajdują się w południowej części śródmieścia Katowic. Zlokalizowane są w odległości ok. 550 m od siebie.  
          Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego powstał na planie czworoboku z silnie zryzalitowanymi narożami. W przestrzeń dziedzińca, znajdującego się wewnątrz budynku, wkomponowano półkolistą w rzucie Salę Sejmową przykrytą kopułą. Budynek ma sześć kondygnacji: parter w pasie cokołu, cztery kondygnacje pięter i ostatnie piętro znajdujące się w partii zwieńczenia. Pogrążony dach ukryty jest za murem attyki. Głównym akcentem dekoracyjnym elewacji ryzalitów są gładkie pilastry w wielkim porządku oraz płaskorzeźbiony pas na wysokości kapiteli pilastrów, obiegający wszystkie elewacje. Motywami dekoracyjnymi w obszarze pasa są orły legionowe, rózgi liktorskie, kartusze z monogramem RP i herby miast śląskich. Cztery elewacje pomiędzy ryzalitami są naprzemiennie siedmio- i trzynastoosiowe, artykułowane kanelowanymi pilastrami. Wejście główne do budynku znajduje się w elewacji zachodniej.
          Architektura gmachu, zgodnie z założeniami, była wielofunkcyjna. Gmach w nowatorski sposób połączył w obrębie zwartej kubatury pomieszczenia sejmowe, biura urzędu wojewódzkiego oraz apartamenty mieszkalne marszałka i wojewody. Nie licząc Sali Sejmowej i paradnej klatki schodowej umieszczonych w centralnej części gmachu, wszystkie pomieszczenia reprezentacyjne, m.in: Sala Recepcyjna – ob. Marmurowa, Błękitna, Złota, umieszczone zostały w skrzydle głównym (zachodnim) na wysokości drugiej kondygnacji. W ryzalitach znalazły się apartamenty wypoczynkowe i mieszkalne oraz pomieszczenia biurowe: Marszałka Sejmu w ryzalicie płd.-zach. (służyły po wojnie za sale wystawiennicze) i Wojewody w ryzalicie pn.-zach. Do apartamentów przylegały, znajdujące się w skrzydłach południowym i północnym, ciągi pomieszczeń służbowych związanych z urzędami Marszałka Sejmu i Wojewody (po wojnie służyły jako pomieszczenia biurowe), z salą konferencyjną Śląskiej Rady Wojewódzkiej na końcu skrzydła północnego.
          Pomieszczenia reprezentacyjne gmachu odznaczały się bogactwem oraz różnorodnością wystroju, natomiast część urzędnicza utrzymana została w eleganckim i skromnym stylu biedermeier przepuszczonym przez pryzmat art déco. Najważniejszym pomieszczeniem w budynku jest Sala Sejmowa. Wejście do niej poprzedza paradna klatka schodowa. Kompozycyjnie nawiązuje do klasycznych amfiteatrów greckich. Jest to dwukondygnacyjna sala wyłożona sztucznym białym marmurem, założona na planie półkola i nakryta szklaną eliptyczną kopułą. Na pierwszej kondygnacji znajduje się miejsce obrad z ławami rozlokowanymi we wznoszących się i rozchodzących promieniście sektorach względem centralnego punktu prezydium. Kondygnację drugą stanowi wsparta na filarach galeria dla publiczności obserwującej obrady (ta część Sali zachowała się w nienaruszonym stanie). Półokrągła ściana Sali Sejmowej zaakcentowana została pięcioma dekoracyjnymi portalami prowadzącymi do kuluarów. W przestrzeniach pomiędzy nimi ustawiono odlane z brązu popiersia krzewicieli polskiej myśli narodowej na Śląsku: Karola Miarki (1825-1882), Juliusza Ligonia (1823-1889), Pawła Stalmacha (1824-1891) i ks. Józefa Londzina (1862-1929), autorstwa wielkopolskiego artysty Marcina Rożka. W latach 80. XX w. oryginalne rzeźby, zniszczone podczas II wojny światowej, zastąpiono pracami rzeźbiarza Augustyna Dyrdy.
          Zespół katedralny złożony jest z archikatedry, gmachu kurii i ogrodu. Dominujący element założenia stanowi murowana i częściowo żelbetowa archikatedra w stylu zmodernizowanego klasycyzmu. Budynek powstał na planie kwadratu z węższą kruchtą (od północy) i częściowo wtopionym w korpus prezbiterium zamkniętym absydą (od południa). Centralność planu podkreśla kopuła na niskim bębnie, zwieńczona latarnią. Wyłożone płytami z dolomitu elewacje z boniowaną partią cokołową oraz rozglifionymi, przeważnie wysokimi i zamkniętymi półkoliście oknami, zwieńczone są gzymsem oraz balustradą tralkową. Fasadę wyróżnia portyk o ośmiu kolumnach zgrupowanych w pary, a elewacje boczne dwa bogato dekorowane portale. Wnętrza są dwupoziomowe. Wystrój kościoła górnego utrzymany jest w duchu art déco. Wokół wspierających kopułę arkad oraz prezbiterium znajdują się obejścia, natomiast w narożach korpusu - kaplice na planach koła i półkola. Do założonej na planie centralnym krypty (ob. kościół akademicki), od wschodu przylega mauzoleum biskupów śląskich. Do świątyni od strony południowo-wschodniej przylega dom katechetyczny połączony z plebanią, a od strony południowo-zachodniej - zakrystia.
          Z archikatedrą od południa sąsiaduje budynek kurii, wzniesiony w stylu zmodernizowanego historyzmu. Gmachy rozdziela, posiadająca charakter wewnętrznej, ulica Jordana. Budynek kurii jest trzykondygnacyjny, z sutereną w partii cokołu. Założony został na planie wydłużonego prostokąta, z dwoma skrzydłami dostawionymi do elewacji frontowej. Naroża budynku akcentują neobarokowe hełmy. Na osi fasady znajduje się zwieńczony trójkątnym frontonem ryzalit z półkolumnami w wielkim porządku. Ryzalit elewacji tylnej zamknięty jest półokrągło, a jego wysunięty gzyms wsparty jest na kolumnach. Wnętrza utrzymano w duchu międzywojennego modernizmu oraz art déco. W gabinecie arcybiskupa uwagę zwraca sklepienie z dekoracją kryształkową, obwiedzione masywnymi żebrami. W kaplicy znajduje się żelbetowa kopuła oraz witraż wykonany na podstawie rysunków Stanisława Wyspiańskiego.
          Od południa do budynku kurii przylega neobarokowy ogród z basenem na osi.