DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Wielkopolskie zwyczaje i obrzedy Wielkanocne
          2020.04.07

          Wielkopolskie zwyczaje i obrzędy Wielkanocne

          Wielkopolskie zwyczaje i obrzędy doroczne -Wielkanoc

          Najważniejszym świętem okresu wiosennego jest od wielu wieków Wielkanoc z całym zbiorem przeżyć religijnych oraz działań związanych z magią oczyszczenia. Kulminacją jest okres Wielkiego Tygodnia, który poprzedza Niedziela Palmowa.

          Z czym wiąże się ostatnia niedziela Wielkiego Postu? Dzień ten upamiętnia triumfalny wjazd Chrystusa do Jerozolimy, pod którego nogi rzucane są palmowe i oliwne gałązki. Procesje z palmami upowszechniły się w Europie w VII w. Do liturgii wprowadzono święcenie zielonych gałązek w wieku XI. W Polsce Niedziela Palmowa nazywana jest w tradycji ludowej Kwietną lub Wierzbną. Wierzbowe gałązki z baziami są nawiązaniem do tradycyjnego w kulturze ludowej magicznego znaczenia wierzby – drzewa życia, dającego człowiekowi szczęście. Połączenie jej z zieloną gałązką bukszpanu oznaczało symbol życia i odrodzenia przyrody oraz zabezpieczenia przyszłego urodzaju. Bo cała magia wszystkich obrzędów wiosennych była nacechowana odrodzeniem życia, sił witalnych niezbędnych dla przyszłego urodzaju i dobrych plonów. Człowiek starał się zabezpieczyć na przyszłość. Moc poświęconych gałązek ulegała wielokrotnie powiększeniu. Palma, symbolizuje zmartwychwstanie i życie, wyraża także nieśmiertelność ludzkiej duszy. Palmy przybierają różne formy zależnie od regionu Polski. Inne są na Podhalu, Podlasiu, w rejonie Karpat, na Śląsku czy Kurpiach, a inne w Wielkopolsce. Te są niezwykle skromne, bo ograniczają się do wiązki wierzbowych bazi lub wiązanki z bukszpanu i suszonych (czasem sztucznych) kwiatów. W ostatnich latach w wielkopolskich miastach pojawiły się formy tzw. palm wileńskich.

          Po niedzieli następuje Wielki Tydzień. Najważniejszymi symbolami tego czasu stają się żywioły ogień i woda. Ogień ma moc oczyszczającą i odstraszającą złe i nieprzychylne człowiekowi siły. Woda to niezbędny czynnik wegetacji roślin i pobudzania przyrody do życia. Ta święcona przed Wielkanocą zapewnia zdrowie i powodzenie oraz posiada moc oczyszczającą. Co niegdyś miało odzwierciedlenie w kąpielach w strumieniach w Wielki Piątek czy oblewanie w Poniedziałek Wielkanocny. Kulminacja zwyczajów i uroczystości następuje od Wielkiej Środy, kiedy dawniej następowało tzw. grzebanie żuru, czyli symboliczne pożegnanie postu, pożegnanie jałowej i mało smacznej polewki. W środę należało zakończyć przedświąteczne porządki. Od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Soboty, czyli w czasie Triduum Paschalnego milkną dzwony i dzwonki w kościołach. We wsiach było niegdyś powszechnie jedynie słychać odgłosy drewnianych kołatek, z którymi biegali chłopcy, czyniąc przy tym wiele hałasu. Praktyki te miały przypominać o powadze nadchodzących dni i odpędzać złe moce. Do dziś praktyki te są nadal powszechne w wielu wsiach Wielkopolski. Klekoty przymocowane są do drewnianej taczki, której obracające się koła trącają różnej długości listewki. Np. w Bukówcu Górnym tradycje tego zwyczaju sięgają XVIII wieku. Bieganie z klekotami kończy się w sobotę rano. W Wielki Czwartek o poranku odbywa się w kościele katedralnym tzw. Msza Krzyżma Świętego, w trakcie której błogosławione są oleje dla chorych. Dzień ten to także święto wszystkich kapłanów. Wielki Piątek to dzień żałoby, smutki i grozy. W dzień ten dawniej przybywano po prośbie, a odwiedzających zwano „proszalnymi dziadami”. Należało dać im było grosz lub inny poczęstunek. Tego dnia popularne były kwesty dla ubogich. Tego dnia obowiązywał również post od jedzenia a często i picia. Do dziś w niektórych domach praktykuje się zwyczaj uderzania rózgą domowników na pamiątkę Męki Chrystusowej – tzw. boże rany. Zabiegi te miały także gwarantować zdrowie. Kąpiele w rzekach natomiast przywracać zdrowie chorym, a dziewczętom dodawać urody. W Wielki Piątek odsłaniane są Groby Chrystusa. Tradycja ich przygotowywania znana jest w Polsce od XVII w. A sposób i formy przeróżne. W tradycji ludowej pełniono przy grobach wartę na wzór żołnierzy rzymskich. W Wielkopolsce i nie tylko, bo także w okolicach Rzeszowa i Przemyśla nazywa się ich Turkami. Z Wielkim Piątkiem wiążą się widowiska pasyjne, czyli Misteria Męki Pańskiej. Jedno z największych nie tylko w Polsce odbywa się w Poznaniu na stokach Cytadeli Poznańskiej, a także w Lądzie nad Wartą i w Górce Klasztornej. Tego dnia należało przygotować wszystkie przysmaki wielkanocne, baby, mazurki oraz mięsiwa z szynką i białą kiełbasą na czele. No i oczywiście jaja, najważniejsze symbole życia. W magii dobrego początku jajko pełniło rolę gwaranta dobrobytu, a także miało pobudzić życie, dać człowiekowi płodność i wzmocnić wegetację. Sposoby ich malowania są przeróżne. W Wielkopolsce malowano je przeważnie na jeden kolor i noszą one nazwę kraszanki. W innych regionach Polski sposoby ich zdobienia, oklejania i malowania są zupełnie inne. Zachęcam do lokalnych poszukiwań i odkrywania tradycyjnych sposobów ich zdobienia, a raczej pisania. Stąd nazwa pisanki. [zob. tekst Teresy Palacz z 2024-04-15, Kraszanki, pisanki… czyli wielkanocne jaja]

          Wielka Sobota to dzień błogosławienia żywiołów - ognia i wody, a także święcenia pokarmów. Ten ostatni zwyczaj jest obecnie typowo polski i upowszechnił się w XVI w. Wszystkie elementy święconego mają swoją symbolikę. Symbolizują one jak baranek z masła, wyrabiany w Wielkopolsce za pomocą drewnianej foremki jest symbolem zwycięstwa życia nad śmiercią. Chleb - to symbol Ciała Chrystusa, jajko – życia i płodności, sól miała odstraszać zło, wędlina zapewniała zdrowie i płodność, a także dostatek, z kolei chrzan krzepę i tężyznę. Stół wielkanocny musiał się odznaczać bogactwem jadła i przepychem. Po rezurekcji, czyli Mszy Zmartwychwstania Pańskiego pędzono na wyścigi do domu. Zwycięstwo w wyścigu wozów (bryczek) miało gwarantować dla gospodarza dobre żniwa. Śniadanie wielkanocne zaczyna się od święconego. A potem wędliny, szynki, kiełbasy, pasztety i jaja oraz przepyszne baby wielkanocne i mazurki oraz serniki. Zwyczaj dzielenia się jajkiem do wielkopolskich wsi dotarł dopiero z pocz. XX wieku. We wsiach północno-wschodniej Wielkopolski podobnie jak na sąsiednich Kujawach znany jest zwyczaj przywoływania lub przywoływki przypisany kawalerom. No a Poniedziałek Wielkanocny to już czas swawoli i zabaw – tzw. Śmigus-Dyngus. Przez wiele wieków zwyczaj te był piętnowany przez kościół katolicki. Tradycje te dotyczą dwóch oddzielnych niegdyś obrzędów. Śmigus oznaczał oczyszczające formy bicia zielonymi brzozowymi gałązkami. Dyngus oznaczał oblewanie wodą, która zmywała skazę czasów duchów i śmierci oraz przydawała magicznej mocy. W dzień ten chodziły i nadal się to odbywa pochody przebierańców. Dla Wielkopolski charakterystyczne były i są dwie formy pochodów. Pierwsza z postacią niedźwiedzia, który dzieli się ze wszystkimi swoją siłą i witalnością oraz druga której liderem jest siwy koń w formie lajkonika lub postaci z głową konia. W zachodniej Wielkopolsce grupy te nazywane są siwkami. Zdumiewające jest przetrwanie dawnej tradycji ludowej świętowania lanego poniedziałku na Ławicy w Poznaniu i chodzeniu przebierańców zwanych żandarami. Leją oni wodą, smarują sadzą i składają życzenia mieszkańcom otrzymując poczęstunek i datki na wspólną zabawę. Stosunkowo młodym wielkanocnym symbolem jest zając wielkanocny, który przynosi dzieciom słodycze i pozostawia je w gniazdkach w ogrodzie. Odkrywajmy nasze tradycje w ten czas wielkanocny, pełen nadziei i wiary w zwycięstwo dobra nad złem. Wesołego Alleluja!

          Oprac. Teresa Palacz OT NID w Poznaniu