{"id":22995,"date":"2024-10-16T14:39:22","date_gmt":"2024-10-16T12:39:22","guid":{"rendered":"https:\/\/nid.pl\/?p=22995"},"modified":"2024-10-16T14:39:23","modified_gmt":"2024-10-16T12:39:23","slug":"zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/","title":{"rendered":"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel"},"content":{"rendered":"

Z okazji pierwszego Mi\u0119dzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, przygotowali\u015bmy cykl wywiad\u00f3w z osobami, kt\u00f3re na co dzie\u0144 zajmuj\u0105 si\u0119 ochron\u0105 i promocj\u0105 naszego niematerialnego dziedzictwa. Rozmowy prowadzi dziennikarka Agata Jankowska, a na pocz\u0105tek zapraszamy na wywiad z Mari\u0105 Samsel, dyrektork\u0105 Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostro\u0142\u0119ce, kt\u00f3ra opowiada o wycinankach kurpiowskich, ich historii i wsp\u00f3\u0142czesnych wyzwaniach zwi\u0105zanych z ochron\u0105 praw tw\u00f3rc\u00f3w ludowych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na wybiegu pojawia si\u0119 modelka w koszuli zdobionej kopiami kurpiowskich leluj. Niestety projektant nie zawar\u0142 \u017cadnej wzmianki o autorce wzoru. Tw\u00f3rcom ludowym nale\u017cy si\u0119 ochrona prawna<\/em> \u2013 m\u00f3wi Maria Samsel, dyrektorka Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostro\u0142\u0119ce.<\/p>\n\n\n\n

Czym w\u0142a\u015bciwie jest dziedzictwo niematerialne? W przypadku muzyki, \u015bpiewu czy tradycyjnych obrz\u0119d\u00f3w sprawa jest jasna. Ale jak to jest w przypadku r\u0119kodzie\u0142a i przedmiot\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego w artykule drugim dosy\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo definiuje, czym jest to dobro i jaka jest jego warto\u015b\u0107. Wed\u0142ug tej definicji oznacza praktyki, wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci, ale tak\u017ce zwi\u0105zane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrze\u0144 kulturowa. Wszystko to, co spo\u0142eczno\u015bci uznaj\u0105 za cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142asnego dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n\n\n\n

Muzea gromadz\u0105 materialne \u015blady kultury, przedmioty sztuki ludowej, rzemios\u0142a, wytw\u00f3rczo\u015bci wiejskiej. Ale z perspektywy muzealnika, niematerialnym dziedzictwem jest opowie\u015b\u0107 zapisana w przedmiocie. Muzealnicy opisuj\u0105 eksponaty w szerokim kontek\u015bcie. Opowiadaj\u0105 histori\u0119, kto ich u\u017cywa\u0142, w jakiej tradycji i w jakich okoliczno\u015bciach powsta\u0142y, jak\u0105 technik\u0105 zosta\u0142y wykonane. Dla nas przedmiot jest nie tylko materialnym obiektem, ale r\u00f3wnie\u017c no\u015bnikiem niematerialnego dziedzictwa kultury, poniewa\u017c opowiada o ludziach, tradycjach i ci\u0105g\u0142o\u015bci pokole\u0144. Bez tej historii to tylko przedmiot.<\/p>\n\n\n\n

Projektuj\u0105c plakat z okazji Pierwszego Mi\u0119dzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, Narodowy Instytut Dziedzictwa \u2013 posiadaj\u0105c oczywi\u015bcie zgod\u0119 autorki wzoru, pani Czes\u0142awy Kaczy\u0144skiej \u2013 wykorzysta\u0142 charakterystyczny dla kurpiowszczyzny motyw lelui. Prosz\u0119 opowiedzie\u0107, co to za wz\u00f3r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To jest jedna z dw\u00f3ch podstawowych form wycinanki z regionu kurpiowskiego, wykonywana dawniej przed \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia i Wielkiej Nocy. Druga forma to zielko, kt\u00f3ra cz\u0119\u015bciej przedstawia motywy ro\u015blinne, cz\u0119sto nawi\u0105zuj\u0105ce do drzewa \u017cycia lub innych element\u00f3w natury. Wycinanka, jako odr\u0119bna dziedzina sztuki, ma swoje odmiany i tradycje regionalne, ale \u0142\u0105czy j\u0105 materia\u0142 i narz\u0119dzie: papier, na og\u00f3\u0142 glansowany i kolorowy, oraz no\u017cyce.<\/p>\n\n\n\n

Wzory i motywy przechodzi\u0142y przez os\u0105d estetyczny spo\u0142eczno\u015bci lokalnej. Jedne si\u0119 podoba\u0142y, inne nie. Dzi\u0119ki umiej\u0119tno\u015bciom i tradycjom lokalnym wycinankarek \u2013 rzadziej wycinankarzy \u2013 powsta\u0142y r\u00f3\u017cne odmiany regionalne.<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b w ka\u017cdym regionie ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 zestaw charakterystycznych ornament\u00f3w, kt\u00f3re spo\u0142eczno\u015b\u0107 uzna\u0142a za swoje. St\u0105d mamy cho\u0107by wycinank\u0119 \u0142owick\u0105, kurpiowsk\u0105 czy podwarszawsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Co wyr\u00f3\u017cnia wycinank\u0119 kurpiowsk\u0105 od innych?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wycinanka kurpiowska ma swoje charakterystyczne cechy, kt\u00f3re zdecydowanie odr\u00f3\u017cniaj\u0105 j\u0105 od wycinanek z innych region\u00f3w. W jej ramach mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 odmiany: myszynieck\u0105, kt\u00f3ra ma nieco inne ci\u0119cie, oraz kadzidla\u0144sk\u0105. A w tej ostatniej mo\u017cemy rozpozna\u0107, czy to s\u0105 tradycje przekazywane w rodzinie Sta\u015bkiewicz\u00f3w, czy wycinanki wykonane zosta\u0142y przez Czes\u0142aw\u0119 Kaczy\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra jest autork\u0105 wycinanki widniej\u0105cej w logotypie waszego wydarzenia. Ca\u0142y rozw\u00f3j wycinanki kurpiowskiej, jako dziedziny sztuki, zosta\u0142 dok\u0142adnie prze\u015bledzony i opisany od powstania do wsp\u00f3\u0142czesnych form.<\/p>\n\n\n\n

Jej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 drugiej po\u0142owy XIX wieku i wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z uruchomieniem produkcji tak zwanego \u201epapieru bez ko\u0144ca\u201d w papierni w Jeziornie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wtedy sprowadzono z Anglii now\u0105 maszyn\u0119 papiernicz\u0105, a w latach 60. XIX wieku produkcja ruszy\u0142a pe\u0142n\u0105 par\u0105. Wytwarzano papier dobrej jako\u015bci, b\u0142yszcz\u0105cy, w \u017cywych kolorach, tak zwany \u201eglansowany\u201d. Ten papier trafi\u0142 na polsk\u0105 wie\u015b, gdzie kobiety dostrzeg\u0142y jego potencja\u0142 w zdobieniu izb.<\/p>\n\n\n\n

A co by\u0142o zanim zdobyto maszyny papiernicze?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkowo wycinano ozdoby z\u00a0 bibu\u0142y czy bia\u0142ego papieru. Tworzono z nich firanki do okien, z\u0105bki, paski ozdobne doklejane do okap\u00f3w nad kuchni\u0105 i do p\u00f3\u0142ek w \u0142y\u017cnikach. Wyci\u0119tymi w a\u017curowe wzory paskami zas\u0142aniano r\u00f3wnie\u017c zniszczone gipsowe ramy obraz\u00f3w w \u015bwi\u0119tym k\u0105cie, czyli najwa\u017cniejszym miejscu w izbie kurpiowskiej.<\/p>\n\n\n\n

Wycinanki by\u0142y ozdob\u0105, oraz wyrazem estetycznego wyczucia i zmys\u0142u artystycznego Kurpianek.<\/p>\n\n\n\n

Do wycinanek kurpiowskich u\u017cywano no\u017cyc do strzy\u017cenia owiec. To mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce, bo s\u0105 one du\u017ce i sprawiaj\u0105 wra\u017cenie niepor\u0119cznych. Jednak w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki nim mo\u017cna wyci\u0105\u0107 tak misterne wzory. Takie no\u017cyce spr\u0119\u017cynuj\u0105, a ich brzegi zachodz\u0105 na siebie, co pozwala na dok\u0142adne ci\u0119cie. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna wyci\u0105\u0107 drobne wzory, pi\u00f3rkowate linie czy jode\u0142ki, kt\u00f3re wymagaj\u0105 ogromnej precyzji. Najwa\u017cniejsza zasada \u2013 naci\u0119ty papier musi wypa\u015b\u0107 sam; nie wolno go wydziera\u0107, bo to psuje efekt i estetyk\u0119 wycinanki. Z czasem, gdy pojawi\u0142 si\u0119 kolorowy papier glansowany, zacz\u0119to wycina\u0107 ozdoby z kolorowego papieru i nakleja\u0107 je na \u015bciany izb, tworz\u0105c harmonijne kompozycje. Do dzi\u015b tw\u00f3rczynie na Kurpiach pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 tymi samymi no\u017cycami, kt\u00f3rymi kiedy\u015b strzy\u017cono owce.<\/p>\n\n\n\n

Czy tradycja wycinania by\u0142a przekazywana z pokolenia na pokolenie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tak, ale nie ka\u017cdy mia\u0142 predyspozycje czy talent do wprawnego pos\u0142ugiwania si\u0119 no\u017cycami. Nie by\u0142o formalnych zasad, cz\u0119sto umiej\u0119tno\u015bci nabywa\u0142y osoby, kt\u00f3re wykazywa\u0142y zdolno\u015bci artystyczne i zainteresowanie. Trudne warunki ekonomiczne i bieda na Kurpiach sprawi\u0142y, \u017ce wycinanie sta\u0142o si\u0119 tak\u017ce sposobem na podreperowanie domowego bud\u017cetu. Po II wojnie \u015bwiatowej zauwa\u017cono, \u017ce tradycja zdobienia izb zaczyna zanika\u0107. Ju\u017c w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym Adam Ch\u0119tnik pisa\u0142 o tym, \u017ce wycinanka powoli znika z wn\u0119trz wiejskich dom\u00f3w. W odpowiedzi na t\u0119 sytuacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W\u00a01948\u00a0roku Ministerstwo Kultury i Sztuki zorganizowa\u0142o konkurs na kurpiowsk\u0105 sztuk\u0119 ludow\u0105, w ramach kt\u00f3rego jedn\u0105 z kategorii by\u0142o tradycyjne zdobienie izby.<\/p>\n\n\n\n

Do konkursu w tej kategorii zg\u0142osi\u0142o si\u0119 kilkunastu uczestnik\u00f3w z okolic Myszy\u0144ca, Czarni, Kadzid\u0142a i Tatar. Komisja konkursowa, o czym\u00a0 napisa\u0142\u00a0 Adam Ch\u0119tnik w trzecim tomie monografii \u201eKurpie Puszcza Zielona\u201d, je\u017adzi\u0142a furmankami od domu do domu, oceniaj\u0105c zg\u0142oszone do konkursu wn\u0119trza.<\/p>\n\n\n\n

W zawi\u0105zku z rosn\u0105cym zainteresowaniem kultur\u0105 ludow\u0105, pojawi\u0142y si\u0119 plany za\u0142o\u017cenia Sp\u00f3\u0142dzielni R\u0119kodzie\u0142a Ludowego i Artystycznego, znanej jako Cepelia, na terenie Kurpiowszczyzny.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki wsparciu zaanga\u017cowanego ksi\u0119dza Mieczys\u0142awa Mieszki, proboszcza parafii w Kadzidle, w 1950 roku powsta\u0142a Sp\u00f3\u0142dzielnia \u201eKurpianka\u201d Przy sp\u00f3\u0142dzielni dzia\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c Zesp\u00f3\u0142 Folklorystyczny \u201eKurpianka\u201d, kt\u00f3ry istnieje do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

Jakie zadanie mia\u0142a Cepelia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sp\u00f3\u0142dzielnia nie tylko dawa\u0142a tw\u00f3rcom mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarobku, ale tak\u017ce stwarza\u0142a warunki do przekazywania tradycji kolejnym pokoleniom. Zrzesza\u0142a wielu tw\u00f3rc\u00f3w i r\u0119kodzielnik\u00f3w \u2013 rze\u017abiarzy, plecionkarzy, tkaczki, ale przede wszystkim wycinankarzy. Starsze pokolenie Kurpianek, kt\u00f3re pami\u0119ta\u0142o jeszcze czasy, gdy wycinanki zdobi\u0142y izby, przekazywa\u0142o swoje umiej\u0119tno\u015bci m\u0142odszym. Tw\u00f3rczynie pobiera\u0142y ze sp\u00f3\u0142dzielni arkusze wysokiej jako\u015bci glansowanego papieru, sprowadzanego prawdopodobnie z Belgii, i zobowi\u0105zywa\u0142y si\u0119 dostarczy\u0107 po miesi\u0105cu okre\u015blon\u0105 ilo\u015b\u0107 wycinanek. Cz\u0119sto ca\u0142a rodzina \u2013 mama, babcia, c\u00f3rka i wnuczka \u2013 siada\u0142y wieczorami i wsp\u00f3lnie wycina\u0142y. Dzi\u0119ki temu bezpo\u015bredniemu przekazowi umiej\u0119tno\u015bci i tre\u015bci kulturowych, obecne tw\u00f3rczynie, takie jak Czes\u0142awa Kaczy\u0144ska, Wies\u0142awa Bogda\u0144ska czy Apolonia Nowak, nauczy\u0142y si\u0119 sztuki wycinanki od najstarszego pokolenia tw\u00f3rczy\u0144, kt\u00f3re nakleja\u0142y wycinanki na \u015bciany swoich izb. W\u015br\u00f3d mistrzy\u0144 by\u0142y Anna Kordecka czy Rozalia Polak. Wycinanki zacz\u0119\u0142y pe\u0142ni\u0107 now\u0105 funkcj\u0119 \u2013 nie by\u0142y ju\u017c naklejane na \u015bciany, ale trafia\u0142y do odbiorcy oprawiane i sprzedawane w albumach lub jako pojedyncze dzie\u0142a sztuki. Powstanie Sp\u00f3\u0142dzielni \u201eKurpianka\u201d mia\u0142o ogromne znaczenie dla zachowania i popularyzacji wycinanki kurpiowskiej.<\/p>\n\n\n\n

Czyli funkcja wycinanki z czasem si\u0119 zmieni\u0142a. A co z form\u0105? Tak\u017ce ewoluowa\u0142a?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wycinanka \u2013 m\u00f3wi\u0105c obrazowo \u2013 \u201ezesz\u0142a ze \u015bcian\u201d i sta\u0142a si\u0119 samodzielnym bytem artystycznym, trafiaj\u0105c do odbiorc\u00f3w spoza regionu.<\/p>\n\n\n\n

Ta zmiana funkcji wp\u0142yn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c na form\u0119. Poniewa\u017c wycinanka nie musia\u0142a ju\u017c by\u0107 dostosowana do naklejania na \u015bciany, tw\u00f3rczynie mog\u0142y pozwoli\u0107 sobie na bardziej skomplikowane i misternie wykonane wzory. Wzros\u0142a przewaga a\u017curu nad p\u0142aszczyzn\u0105, a ornamenty sta\u0142y si\u0119 bardziej rozbudowane, odpowiadaj\u0105c gustom i oczekiwaniom nowych odbiorc\u00f3w. Zmiana funkcji wycinanki by\u0142a odpowiedzi\u0105 na potrzeby rynku i nowego odbiorcy. Cho\u0107 straci\u0142a ona swoj\u0105 pierwotn\u0105 rol\u0119 w tradycyjnym zdobieniu izb, zyska\u0142a nowe \u017cycie. Gdy zacz\u0119to j\u0105 sprzedawa\u0107 odbiorcom spoza regionu, wycinanka sta\u0142a si\u0119 samodzielnym bytem artystycznym i zarazem dzie\u0142em sztuki.<\/p>\n\n\n\n

Czy mog\u0142aby Pani opowiedzie\u0107 wi\u0119cej o wsp\u00f3\u0142czesnych tw\u00f3rczyniach i tym, jak podtrzymuj\u0105 tradycj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesne tw\u00f3rczynie, takie jak Czes\u0142awa Kaczy\u0144ska, Wies\u0142awa Bogda\u0144ska czy Apolonia Nowak, Halina Pajka, Czes\u0142awa Marchewka, Marianna Chrostek, s\u0105 utytu\u0142owanymi artystkami, kt\u00f3re przej\u0119\u0142y umiej\u0119tno\u015bci od starszych pokole\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Czes\u0142awa Kaczy\u0144ska pochodzi z rodziny Sta\u015bkiewicz\u00f3w i w jej pracach widoczne s\u0105 ornamenty charakterystyczne dla tej rodziny oraz dla ca\u0142ej wycinanki kadzidla\u0144skiej. To jej wycinanka widnieje na plakacie informuj\u0105cym o I Mi\u0119dzynarodowym Dniu Niematerialnego Dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Wies\u0142awa Bogda\u0144ska nauczy\u0142a si\u0119 wycinania od swojej matki, Marianny Chrostek, kt\u00f3ra z kolei pochodzi\u0142a\u00a0z rodziny Konopk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czes\u0142awa Konopk\u00f3wna by\u0142a jedn\u0105 z najwybitniejszych wycinankarek kurpiowskich, rozs\u0142awiaj\u0105c t\u0119 sztuk\u0119 na \u015bwiecie. By\u0142a ambasadork\u0105 polskiej kultury ludowej, odwiedzi\u0142a niezliczon\u0105 liczb\u0119 kraj\u00f3w prezentuj\u0105c nasze dziedzictwo. Mi\u0119dzy innymi by\u0142a w Japonii i uczy\u0142a techniki wycinania c\u00f3rki cesarza. Te mistrzynie nie tylko tworz\u0105 wycinanki, ale tak\u017ce ucz\u0105 m\u0142odsze pokolenia, przekazuj\u0105c im swoje umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Czy dziedzictwo niematerialne wymaga szczeg\u00f3lnej ochrony? Czy powinni\u015bmy stawia\u0107 granice modyfikacjom i nowoczesnym interpretacjom, aby zachowa\u0107 jego autentyczno\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ochrona dziedzictwa niematerialnego, takiego jak tradycja wycinanki kurpiowskiej, jest kwesti\u0105 niezwykle istotn\u0105 i jednocze\u015bnie z\u0142o\u017con\u0105. Zastosowanie przepis\u00f3w o prawie autorskim w przypadku wyrob\u00f3w sztuki ludowej jest skomplikowane i cz\u0119sto nieuregulowane.<\/p>\n\n\n\n

Konwencja UNESCO wprawdzie definiuje ochron\u0119 niematerialnego dziedzictwa, ale w praktyce wygl\u0105da to r\u00f3\u017cnie. Problemem jest brak uregulowa\u0144 prawnych w spos\u00f3b jednoznaczny odnosz\u0105cych si\u0119 do ochrony praw autorskich i praw pokrewnych w obszarze tw\u00f3rczo\u015bci ludowej.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie jest to kwestia nieuregulowana i p\u0142ynna, co prowadzi do r\u00f3\u017cnych interpretacji i potencjalnych nadu\u017cy\u0107. Nawet wyroki s\u0105dowe dotycz\u0105ce wyrob\u00f3w r\u0119kodzie\u0142a ludowego i artystycznego cz\u0119sto s\u0105 pojedynczymi przypadkami o indywidualnym podej\u015bciu i nie spos\u00f3b przewidzie\u0107 jak zako\u0144czy si\u0119 proces o przyw\u0142aszczenie autorstwa.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce pani poda\u0107 przyk\u0142ad?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142adem takiej sytuacji jest wykorzystanie tradycyjnych wzor\u00f3w wycinanki kurpiowskiej przez wsp\u00f3\u0142czesnych projektant\u00f3w mody czy producent\u00f3w, co jest dzia\u0142alno\u015bci\u0105 komercyjn\u0105, bez odpowiedniego uznania dla tw\u00f3rc\u00f3w. Zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce na wybiegu pojawi\u0142a si\u0119 modelka w koszuli zdobionej kopiami kurpiowskich leluj. Wygl\u0105da\u0142a pi\u0119knie, spektakularnie, bo to w\u0142a\u015bnie ten wz\u00f3r czyni\u0142 ubranie wyj\u0105tkowym. Niestety projektant nie zawar\u0142 \u017cadnej wzmianki o \u017ar\u00f3dle inspiracji czy o tw\u00f3rczyniach i tw\u00f3rcach tych wzor\u00f3w. Stoimy na stanowisku, \u017ce wykonawcy i pomys\u0142odawcy motywu nale\u017cy si\u0119 cho\u0107by wspomnienie jego nazwiska. Pomini\u0119cie \u017ar\u00f3d\u0142a jest nieetyczne i podwa\u017ca prawa tw\u00f3rc\u00f3w do w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Takie przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107, dlatego istnieje pilna potrzeba szerszej dyskusji i wprowadzenia uregulowa\u0144 prawnych dotycz\u0105cych prawa autorskiego i praw pokrewnych w odniesieniu do tw\u00f3rczo\u015bci ludowej. Tw\u00f3rcy zas\u0142uguj\u0105 na ochron\u0119 swoich dzie\u0142 i uznanie za wk\u0142ad w dziedzictwo kulturowe. Ustawodawstwo powinno uwzgl\u0119dnia\u0107 specyfik\u0119 dziedzictwa niematerialnego w obszarze sztuki ludowej i rzemios\u0142a\u00a0 i zapewnia\u0107 odpowiednie narz\u0119dzia prawne do ochrony praw tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czy Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego, prowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we wsp\u00f3\u0142pracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, tak\u017ce jest jak\u0105\u015b form\u0105 zabezpieczenia dla tw\u00f3rc\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Polski Komitet ds. UNESCO stwierdzi\u0142, \u017ce Krajowa lista b\u0119d\u0105ca w istocie spisem przejaw\u00f3w \u017cywego dziedzictwa niematerialnego z terenu Polski ma charakter wy\u0142\u0105cznie informacyjny. Ale stanowi r\u00f3wnie\u017c wskazanie dla instytucji i podmiot\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 ochron\u0105 i promocj\u0105 dziedzictwa, jakie elementy dziedzictwa, uznane przez depozytariuszy za szczeg\u00f3lnie warto\u015bciowe, powinny zosta\u0107 otoczone opiek\u0105, tak\u017ce prawn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Niematerialne dziedzictwo jest wra\u017cliwe na wszelkie zmiany w otoczeniu prawnym, ekonomicznym, spo\u0142ecznym. Krajowa lista nie ma mocy prawnej, wi\u0119c nie mo\u017ce by\u0107 form\u0105 zabezpieczenia dla tw\u00f3rc\u00f3w, ale mo\u017ce stanowi\u0107 punkt wyj\u015bcia do ubiegania si\u0119 o szczeg\u00f3ln\u0105 ochron\u0105 dla zjawisk, praktyk, umiej\u0119tno\u015bci obj\u0119tych wpisami.<\/p>\n\n\n\n

Umieszczenie danego zjawiska czy praktyk na Krajowej li\u015bcie to procedura wymagaj\u0105ca uzasadnienia, dokumentacji i wsp\u00f3lnego o\u015bwiadczenia depozytariuszy. Wnioski poddawane s\u0105 szczeg\u00f3\u0142owej i wnikliwej ocenie przez kompetentne gremium. Jest to w pewien spos\u00f3b weryfikacja woli grupy os\u00f3b, kt\u00f3re podpisa\u0142y si\u0119 pod wnioskiem. Podpis pod wnioskiem nie oznacza jednak obj\u0119cia ochron\u0105 tych konkretnych os\u00f3b. Sam wpis na List\u0119 krajow\u0105 nie mo\u017ce by\u0107 rozumiany jako swego rodzaju patent czy zastrze\u017cony znak towarowy. Zjawiska obj\u0119te wpisem powinny mie\u0107 charakter inkluzywny. Elementy niematerialnego dziedzictwa umieszczone na li\u015bcie s\u0105 wskazaniem dla przeci\u0119tnego odbiorcy, \u017ce dany element zosta\u0142 uznany przez okre\u015blon\u0105 grup\u0119 za warto\u015bciowy, jest stale przez ni\u0105 odtwarzany i przekazywany z pokolenia na pokolenie. To wskazanie na szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 jest wa\u017cne dla samych depozytariuszy, a szczeg\u00f3lne warto\u015bci zas\u0142uguj\u0105 na otoczenie ich ochron\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jakie jeszcze widzi pani zagro\u017cenia dla ocalenia tradycji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jednym z g\u0142\u00f3wnych wyzwa\u0144 w ochronie dziedzictwa niematerialnego jest te\u017c nadmierna komercjalizacja i dostosowywanie tradycyjnych wyrob\u00f3w do gust\u00f3w masowego odbiorcy.<\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3rcy, chc\u0105c sprosta\u0107 wymaganiom rynku, cz\u0119sto wprowadzaj\u0105 modyfikacje, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do zatracenia oryginalnych cech stanowi\u0105cych o unikalno\u015bci tradycji. Nadmierne schlebianie gustom odbiorc\u00f3w zewn\u0119trznych, kt\u00f3rzy nie zawsze s\u0105 \u015bwiadomi warto\u015bci kulturowych i historycznych, mo\u017ce skutkowa\u0107 unifikacj\u0105 i sp\u0142yceniem bogactwa regionalnych tradycji. Dlatego tak wa\u017cna jest rola instytucji kultury. Poprzez dokumentowanie, badanie, identyfikowanie i ochron\u0119 tradycji, wspieramy tw\u00f3rc\u00f3w i promujemy ich dzie\u0142a. Organizuj\u0105c konkursy, warsztaty, kiermasze i wystawy, nie tylko popularyzujemy tradycj\u0119, ale tak\u017ce edukujemy spo\u0142ecze\u0144stwo na temat jej warto\u015bci. Edukacja jest niezb\u0119dna zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w, jak i odbiorc\u00f3w. Podnoszenie \u015bwiadomo\u015bci na temat znaczenia zachowania oryginalno\u015bci i autentyczno\u015bci tradycji mo\u017ce przeciwdzia\u0142a\u0107 nadmiernej komercjalizacji i unifikacji. Wprowadzenie element\u00f3w edukacji artystycznej w dziedzinie sztuki ludowej do program\u00f3w nauczania w szko\u0142ach mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do zainteresowania m\u0142odzie\u017cy i zach\u0119ci\u0107 j\u0105 do kultywowania tradycji.<\/p>\n\n\n\n

Jak zatem po\u0142\u0105czy\u0107 stare z nowym? Wykorzysta\u0107 oryginalne dziedzictwo, ale nadaj\u0105c mu wsp\u00f3\u0142czesny sznyt?\u00a0<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cne jest budowanie most\u00f3w mi\u0119dzy tradycj\u0105 a wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. Wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy tw\u00f3rcami ludowymi a projektantami, artystami czy instytucjami kultury mo\u017ce prowadzi\u0107 do powstania nowych, innowacyjnych form wyrazu, kt\u00f3re jednocze\u015bnie szanuj\u0105 i zachowuj\u0105 istot\u0119 tradycji. Kluczowe jest jednak, aby takie dzia\u0142ania odbywa\u0142y si\u0119 z poszanowaniem praw tw\u00f3rc\u00f3w i z odpowiednim uznaniem dla \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji. Sami tw\u00f3rcy odgrywaj\u0105 istotn\u0105 rol\u0119 w ochronie dziedzictwa niematerialnego. Powinni by\u0107 \u015bwiadomi warto\u015bci swojej pracy i znaczenia zachowania tradycyjnych metod oraz wzor\u00f3w. Najwa\u017cniejsze jest zrozumienie, \u017ce dziedzictwo niematerialne to \u017cywa tradycja, kt\u00f3ra ci\u0105gle si\u0119 rozwija i ma znaczenie dla to\u017csamo\u015bci kulturowej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Powinni\u015bmy wspiera\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w, doceniaj\u0105c ich talent i umiej\u0119tno\u015bci, a jednocze\u015bnie edukowa\u0107 odbiorc\u00f3w na temat warto\u015bci i znaczenia tej sztuki. Zachowanie lokalnych tradycji i unikalno\u015bci jest kluczowe, aby bogactwo naszej kultury nie zosta\u0142o zatarte przez unifikacj\u0119 czy komercjalizacj\u0119.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z okazji pierwszego Mi\u0119dzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, przygotowali\u015bmy cykl wywiad\u00f3w z osobami, kt\u00f3re na co dzie\u0144 zajmuj\u0105 si\u0119 ochron\u0105 i promocj\u0105 naszego niematerialnego dziedzictwa. Rozmowy prowadzi dziennikarka Agata Jankowska, […]<\/p>","protected":false},"author":7,"featured_media":22997,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-22995","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"yoast_head":"\nZielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel - NID<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel - NID\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Z okazji pierwszego Mi\u0119dzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, przygotowali\u015bmy cykl wywiad\u00f3w z osobami, kt\u00f3re na co dzie\u0144 zajmuj\u0105 si\u0119 ochron\u0105 i promocj\u0105 naszego niematerialnego dziedzictwa. Rozmowy prowadzi dziennikarka Agata Jankowska, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"NID\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-10-16T12:39:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-10-16T12:39:23+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1850\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1238\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Barbara Halliop\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Barbara Halliop\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\"},\"author\":{\"name\":\"Barbara Halliop\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/1b690a8998a5111cfb9f0ffe24195a15\"},\"headline\":\"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel\",\"datePublished\":\"2024-10-16T12:39:22+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-16T12:39:23+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\"},\"wordCount\":2725,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg\",\"articleSection\":[\"Aktualno\u015bci\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\",\"name\":\"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel - NID\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg\",\"datePublished\":\"2024-10-16T12:39:22+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-16T12:39:23+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg\",\"width\":1850,\"height\":1238,\"caption\":\"Maria Samsel\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/nid.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"name\":\"NID\",\"description\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\",\"name\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"width\":200,\"height\":197,\"caption\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\",\"https:\/\/x.com\/NarIDpl\",\"https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/1b690a8998a5111cfb9f0ffe24195a15\",\"name\":\"Barbara Halliop\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/924046d17dd0c842c9fa9ccf489bc6dc.jpg?ver=1777444967\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/924046d17dd0c842c9fa9ccf489bc6dc.jpg?ver=1777444967\",\"caption\":\"Barbara Halliop\"},\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/en\/author\/bhalliop\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel - NID","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel - NID","og_description":"Z okazji pierwszego Mi\u0119dzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, przygotowali\u015bmy cykl wywiad\u00f3w z osobami, kt\u00f3re na co dzie\u0144 zajmuj\u0105 si\u0119 ochron\u0105 i promocj\u0105 naszego niematerialnego dziedzictwa. Rozmowy prowadzi dziennikarka Agata Jankowska, […]","og_url":"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/","og_site_name":"NID","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","article_published_time":"2024-10-16T12:39:22+00:00","article_modified_time":"2024-10-16T12:39:23+00:00","og_image":[{"width":1850,"height":1238,"url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Barbara Halliop","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@NarIDpl","twitter_site":"@NarIDpl","twitter_misc":{"Written by":"Barbara Halliop","Estimated reading time":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/"},"author":{"name":"Barbara Halliop","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/1b690a8998a5111cfb9f0ffe24195a15"},"headline":"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel","datePublished":"2024-10-16T12:39:22+00:00","dateModified":"2024-10-16T12:39:23+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/"},"wordCount":2725,"publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg","articleSection":["Aktualno\u015bci"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/","url":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/","name":"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel - NID","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg","datePublished":"2024-10-16T12:39:22+00:00","dateModified":"2024-10-16T12:39:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#primaryimage","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/miniaturka-Maria-Samsel-dyrektor-MKK-fot-Muzeum-Kultury-Kurpiowskiej.jpg","width":1850,"height":1238,"caption":"Maria Samsel"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/10\/16\/zielko-i-leluja-wywiad-z-maria-samsel\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nid.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zielko i Leluja \u2013 wywiad z Mari\u0105 Samsel"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nid.pl\/#website","url":"https:\/\/nid.pl\/","name":"NID","description":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization","name":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","url":"https:\/\/nid.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","width":200,"height":197,"caption":"Narodowy Instytut Dziedzictwa"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","https:\/\/x.com\/NarIDpl","https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/1b690a8998a5111cfb9f0ffe24195a15","name":"Barbara Halliop","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/924046d17dd0c842c9fa9ccf489bc6dc.jpg?ver=1777444967","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/924046d17dd0c842c9fa9ccf489bc6dc.jpg?ver=1777444967","caption":"Barbara Halliop"},"url":"https:\/\/nid.pl\/en\/author\/bhalliop\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22995"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22995\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}