{"id":21432,"date":"2024-08-16T09:25:54","date_gmt":"2024-08-16T07:25:54","guid":{"rendered":"https:\/\/nid.pl\/?p=21432"},"modified":"2024-10-04T08:24:06","modified_gmt":"2024-10-04T06:24:06","slug":"jaka-jest-wartosc-starego-drewna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/","title":{"rendered":"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0"},"content":{"rendered":"

Drewniana stolarka okienna, stare, drewniane domy, stodo\u0142y i szopy \u2013 czy drewno jako budulec ma termin wa\u017cno\u015bci? Czy jego renowacja si\u0119 op\u0142aca? Jakie znaczenie ma ten materia\u0142 dla zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju i klimatu? Dowiedz si\u0119, jak na te pytania odpowiadaj\u0105 eksperci.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Zacznijmy od elementu, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 niezb\u0119dny w ka\u017cdym domu, czyli drzwi. By\u0107 mo\u017ce jeszcze bywasz w domach, w kt\u00f3rych stare, drewniane drzwi skrzypi\u0105, ci\u0119\u017cko je domkn\u0105\u0107 z powodu wypacze\u0144, a farba si\u0119 \u0142uszczy. W XX wieku zniszczone lub popsute drzwi zacz\u0119\u0142y by\u0107 regularnie wymieniane na nowe \u2013 taki zakup jest prostszy, a cz\u0119sto te\u017c ta\u0144szy ni\u017c ich naprawa, a jest to rzadka umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 specjalizacj\u0105 z zakresu konserwacji drewna. Jednak zabytkowa stolarka drzwiowa to \u015bwiadectwo kunsztu dawnych rzemie\u015blnik\u00f3w, element estetycznie sp\u00f3jny z architektur\u0105 i wn\u0119trzem. Problem zanikania zabytkowych drzwi porusza Jadwiga St\u0119ch\u0142y w artykule Zabytkowa stolarka drzwiowa. Kilka uwag w zwi\u0105zku z problematyk\u0105 ochrony konserwatorskiej,<\/em><\/a> <\/em>opublikowanym w \u201eOchronie Zabytk\u00f3w\u201d nr 1\/2023. Zreszt\u0105 drzwi to nie tylko ruchoma przegroda zamykaj\u0105ca wej\u015bcie do pomieszczenia, ca\u0142o\u015b\u0107 funkcjonalno-dekoracyjn\u0105 tworz\u0105 otw\u00f3r drzwiowy, zawiasy, zamki, klamki, ko\u0142atki, k\u0142\u00f3dki, dzwonki, latarenki, wzierniki, wizytowniki czy listowniki 1<\/a><\/sup> .  <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Proste drzwi, stanowi\u0105ce g\u0142\u00f3wn\u0105 ozdob\u0119 elewacji, wp\u0142ywaj\u0105ce na \u0142ad i harmoni\u0119 wn\u0119trza przestrzennego. Fot. J. St\u0119ch\u0142y w: \u201eOchrona Zabytk\u00f3w\u201d nr 1\/2023<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce naprawa starych drzwi wi\u0105\u017ce si\u0119 wi\u0119kszym wyzwaniem ni\u017c ich wymiana na nowe, autorka tekstu argumentuje za tym pierwszym rozwi\u0105zaniem: \u201eDrzwi s\u0105 dokumentem czas\u00f3w, w\u202fkt\u00f3rych powsta\u0142y, \u015bwiadectwem stosowanych dawniej metod i\u202fproces\u00f3w technologicznych, umiej\u0119tno\u015bci warsztatowych rzemie\u015blnik\u00f3w. S\u0105 odzwierciedleniem panuj\u0105cego stylu, mody i\u202fupodoba\u0144 ich w\u0142a\u015bcicieli. Drzwi staj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto identyfikatorem miejsca, znakiem, a\u202fnawet symbolem. S\u0105 no\u015bnikiem warto\u015bci historycznych (historyczno-naukowych i\u202fhistoryczno-emocjonalnych) oraz artystycznych. Usuni\u0119cie historycznych drzwi powoduje dezintegracj\u0119 obiektu. Ich wymiana na powtarzaj\u0105ce form\u0119\u202f\u2013 lecz nowe\u202f\u2013 zapewnia harmoni\u0119 i\u202f\u0142ad elewacji, wn\u0119trza, lecz powoduje utrat\u0119 warto\u015bci historycznych. Wymiana starych drzwi na nowe i\u202fniedostosowane do zabytku, co spotyka si\u0119 bardzo cz\u0119sto, niszczy pierwotn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 obiektu, stawia go w\u202frz\u0119dzie dzie\u0142 niekompletnych, zabytk\u00f3w okaleczonych. Drzwi s\u0105 bowiem wa\u017cnym elementem integralnej ca\u0142o\u015bci obiektu zabytkowego, dope\u0142nieniem p\u0142aszczyzny elewacji oraz wn\u0119trza, w\u202fkt\u00f3rym funkcjonuj\u0105<\/em>\u201d <\/sup>2<\/a><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Kolejnymi zanikaj\u0105cymi elementami historycznej stolarki s\u0105 okna, co cz\u0119sto uzasadniane jest wzgl\u0119dami ekonomicznymi. Wsp\u00f3\u0142czesne okno, opr\u00f3cz o\u015bwietlania wn\u0119trza, ma by\u0107 szczelne, trwa\u0142e i utrzymywa\u0107 temperatur\u0119 w pomieszczeniu. Dawniej by\u0142o wa\u017cnym elementem projektu architektonicznego, a wymiana stolarki okiennej, szczeg\u00f3lnie w trakcie remont\u00f3w zabytkowych budynk\u00f3w mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce \u201c\u017ale potraktowane zabytkowe okna przez ca\u0142e lata krzycze\u0107 b\u0119d\u0105 oczodo\u0142ami okaleczonych elewacji<\/em>\u201d 3<\/a><\/sup>.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli masz wp\u0142yw na to, czy drewniane okna wymieni\u0107 na PCV czy podj\u0105\u0107 si\u0119 ich renowacji, zanim podejmiesz decyzj\u0119, si\u0119gnij do materia\u0142\u00f3w opracowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa \u2013 Poradnika remontu i\u202fkonserwacji historycznej stolarki okiennej<\/em><\/a> oraz serii materia\u0142\u00f3w wideo<\/a>. W Poradniku<\/em>, Anna Maria Cymborowska Walu\u015b oraz Natalia Skiepko rozwiewaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci natury ekonomicznej zwi\u0105zane z pozostawieniem starego okna na swoim miejscu \u2013 \u201eProwadzone za granic\u0105 badania jasno wskazuj\u0105, \u017ce panuj\u0105ce powszechnie \u2013 zw\u0142aszcza w\u202fnaszym kraju \u2013 prze\u015bwiadczenie o\u202fniskiej jako\u015bci i\u202fniemo\u017cno\u015bci konserwacji b\u0105d\u017a remontu historycznej stolarki, co uniemo\u017cliwia jej wsp\u00f3\u0142czesne u\u017cytkowanie, s\u0105 nieprawdziwe. Cz\u0119stokro\u0107 podstawowe prace remontowe, kt\u00f3rych celem jest przywr\u00f3cenie pe\u0142nej sprawno\u015bci powsta\u0142ym w\u202fprocesie wieloletniej ewolucji i\u202fdostosowanym do u\u017cytego materia\u0142u rozwi\u0105zaniom konstrukcyjnym danego okna, wystarcz\u0105, by zabytkowa stolarka dalej mog\u0142a doskonale spe\u0142nia\u0107 swe funkcje. Cz\u0119stym argumentem przywo\u0142ywanym przy wymianie starych drewnianych okien jest d\u0105\u017cenie do poprawy izolacyjno\u015bci. Jest to dzia\u0142anie ze wszech miar zrozumia\u0142e, zw\u0142aszcza przy znacznie rosn\u0105cych kosztach ogrzania budynku. Nale\u017cy mie\u0107 jednak w\u202fpami\u0119ci, \u017ce opr\u00f3cz posiadania du\u017cych walor\u00f3w historycznych i\u202festetycznych oryginalna stolarka stanowi przede wszystkim starannie przemy\u015blany element ca\u0142ej struktury budynku, wp\u0142ywaj\u0105cy na zachowanie stabilnych warunk\u00f3w klimatycznych wn\u0119trz oraz zapewniaj\u0105cy w\u0142a\u015bciw\u0105 wentylacj\u0119 \u2013 wymiana okien mo\u017ce mie\u0107 trudne do przewidzenia skutki, a\u202fnawet spowodowa\u0107 zagro\u017cenie nie tylko dla budynku, ale te\u017c dla zdrowia przebywaj\u0105cych w\u202fnim os\u00f3b<\/em>” 4<\/a><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zakopane, dom Pod Jedlami. Zaprojektowana specjalnie na potrzeby tego konkretnego budynku drewniana stolarka okienna r\u00f3wnowa\u017cy rozedrgany, koronkowy snycerski detal architektoniczny przeszklonej werandy, sk\u0142adaj\u0105c si\u0119 na jedyny
w swoim rodzaju, niemo\u017cliwy do powt\u00f3rzenia w innym materiale wyraz artystyczny Witkiewiczowskiej willi w stylu
zakopia\u0144skim. Fot. NID\/N. Skiepko, 2023<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czy drewniane okna s\u0105 zatem ekologiczne? Odpowiednio zadbane i konserwowane mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 przez setki lat. Te dzia\u0142ania pozostawiaj\u0105 mniejszy \u015blad w\u0119glowy ni\u017c produkcja nowego okna. Wsp\u00f3\u0142czesne okna z materia\u0142\u00f3w sztucznych wymagaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c specjalnej utylizacji 5<\/a><\/sup>.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce dostrzegasz ju\u017c warto\u015bci estetyczne drewnianej stolarki, ale co z jej warto\u015bci\u0105 historyczn\u0105? Za produkcj\u0105 okien stoj\u0105 wieki zdobywania wiedzy o materiale i doskonalenia rzemios\u0142a \u2013 \u201ehistoryczne stolarki wykonywano z\u202fnieod\u017cywiczonego drewna bez s\u0119k\u00f3w, pozyskanego ze \u015brodka pnia. Drzewo musia\u0142o by\u0107 zdrowe, proste, w\u202fpe\u0142ni dojrza\u0142e, przestrzegano zasady zimowego wyr\u0119bu. Materia\u0142 do budowy okna by\u0142 dobierany pod k\u0105tem dopasowania do warunk\u00f3w zewn\u0119trznych danej elewacji. W\u202felewacjach p\u00f3\u0142nocnych, zacienionych i\u202fwilgotnych, stosowano drewno o\u202fwysokiej zawarto\u015bci \u017cywicy, natomiast elewacje po\u0142udniowe, eksponowane na s\u0142o\u0144ce, wyposa\u017cano w\u202fkomponenty z\u202fdrewna o\u202fmniejszej zawarto\u015bci \u017cywicy<\/em>\u201d 6<\/a><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

 <\/p>\n\n\n\n

\n
\n

Drzwi i okna s\u0105 niezwykle istotnym sk\u0142adnikiem koncepcji, estetyki i funkcjonalno\u015bci ka\u017cdego budynku. Postulujemy przyjrzenie si\u0119 drewnianej, historycznej stolarce i inicjowanie jej konserwacji. To, co dotyczy ma\u0142ego elementu wykorzystuj\u0105cego drewno jako materia\u0142 budowlany, przek\u0142ada si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ca\u0142e budynki. W Narodowym Instytucie Dziedzictwa, architekturze drewnianej po\u015bwi\u0119cili\u015bmy wiele publikacji, konferencji i seminari\u00f3w. Od 2021 roku dzia\u0142a Pracowania Terenowa Centrum Architektury Drewnianej, kt\u00f3rej jednym z zada\u0144 jest edukowanie o warto\u015bciach, jakie niesie ze sob\u0105 drewno jako budulec.<\/p>\n\n\n\n

Na warto\u015b\u0107 zabytk\u00f3w architektury drewnianej zwraca uwag\u0119 Raport o stanie architektury drewnianej w Polsce<\/em><\/a>,<\/em> wydany przed NID w 2023 roku. S\u0105 one tradycyjnym elementem polskiego krajobrazu, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ju\u017c w wi\u0119kszo\u015bci wiejskiego, \u015bwiadectwem regionalnej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych czy dekoracji, wynikiem doskonalenia rzemios\u0142a oraz determinant\u0105 stylu \u017cycia naszych przodk\u00f3w. Pomimo ich krucho\u015bci, skojarze\u0144 z zacofaniem czy XX-wiecznej modernizacji wsi, jest to \u201eprawdopodobnie jeden z najwa\u017cniejszych element\u00f3w polskiego wk\u0142adu w globaln\u0105 histori\u0119 architektury\u202f\u2013 zw\u0142aszcza \u017ce mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 nadal znacz\u0105cej liczby przyk\u0142ad\u00f3w historycznych budynk\u00f3w drewnianych wpisanych w klasyczne uk\u0142ady przestrzenne, powsta\u0142e w r\u00f3\u017cnych okresach historycznych<\/em>\u201d 7<\/a><\/sup>, jak pisze w Raporcie<\/em> Jerzy Sza\u0142ygin.  <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"
Pozosta\u0142o\u015bci zabytkowego wiatraka, niegdy\u015b elementu charakterystycznego polskich wsi i miasteczek, Fot. NID\/T. Palacz<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Drewno, jako materia\u0142 budowlany, swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 w naszym kraju zawdzi\u0119cza wysokiej dost\u0119pno\u015bci, stabilno\u015bci, w\u0142a\u015bciwo\u015bciom izolacyjnym oraz leczniczym 8<\/a><\/sup>. W\u0105tek ten rozwija Filip Gawli\u0144ski w Poradniku opiekuna domu drewnianego<\/em><\/a> \u2013 \u201eDrewno iglaste, zw\u0142aszcza sosnowe, jest odporne mechanicznie \u2013 dzi\u0119ki konstrukcji w\u0142\u00f3kien sprawnie przenosi napr\u0119\u017cenia i\u202fnacisk, a\u202f\u015brednia jego twardo\u015b\u0107 w\u202fstosunku do elastyczno\u015bci powoduje, \u017ce stanowi najbardziej uniwersalny materia\u0142 budowlany. Dobra higroskopijno\u015b\u0107 i\u202ftermoizolacyjno\u015b\u0107 sosny i\u202fmodrzewia, grzybob\u00f3jcze i\u202fbakteriob\u00f3jcze w\u0142a\u015bciwo\u015bci zawartych w\u202fdrewnie garbnik\u00f3w i\u202f\u017cywicy powoduj\u0105, \u017ce wysokiej jako\u015bci materia\u0142, o g\u0119stym us\u0142ojeniu, wyci\u0119ty w\u202fokresie zimowym, nie potrzebuje \u017cadnych dodatkowych ochronnych \u015brodk\u00f3w chemicznych<\/em>\u201d 9<\/a><\/sup> .  <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Drewniany dom, Sucha, fot. NID\/M.Rymkiewicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nie oznacza to jednak, \u017ce na drewniany dom nie czyhaj\u0105 zagro\u017cenia \u2013 zawilgocenie, szkodniki \u017ceruj\u0105ce na drewnie czy ogie\u0144. Na \u201etermin wa\u017cno\u015bci\u201d konstrukcji drewnianej wp\u0142ywa przede wszystkim wiedza o prawid\u0142owym u\u017cytkowaniu budynku. \u015awietny stan zachowania zabytkowej chaty, to wynik nie tylko doboru wysokiej jako\u015bci materia\u0142u, ale te\u017c regularnej \u201eprofilaktyki\u201d, kt\u00f3rej musia\u0142a by\u0107 poddawana \u2013 \u201ekonstrukcja budynk\u00f3w drewnianych w\u202fprzesz\u0142o\u015bci by\u0142a remontowana co 50\u201370 lat, najcz\u0119\u015bciej w\u202fzakresie wymiany podwalin i\u202fzmiany lub prze\u0142o\u017cenia pokrycia dachowego (w\u202fprzypadku strzechy co 10\u201315 lat). Pod\u0142ogi parteru winny by\u0107 przek\u0142adane co 10\u201320 lat z\u202foczyszczaniem lub wymian\u0105 legar\u00f3w\u201d <\/em>10<\/a><\/sup>. <\/em>Nasze poradniki, zar\u00f3wno cytowany wy\u017cej Poradnik opiekuna domu drewnianego<\/em><\/a> <\/em>oraz Remont i\u202futrzymanie domu drewnianego: najkr\u00f3tsza instrukcja obs\u0142ugi<\/em><\/a>, przeprowadz\u0105 ka\u017cdego w\u0142a\u015bciciela czy opiekuna drewnianego domu przez ten proces.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

  1. J.\u00a0St\u0119ch\u0142y,\u00a0Zabytkowa stolarka drzwiowa. Kilka uwag w zwi\u0105zku z problematyk\u0105 ochrony konserwatorskiej,\u00a0<\/em>w:\u00a0\u201eOchrona\u00a0Zabytk\u00f3w\u201d\u00a0nr 1\/2023, s. 10 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. Tam\u017ce, s. 18 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  3. \u00a0A.\u00a0Laskowski,\u00a0Okno w wyrazie plastycznym elewacji,\u00a0<\/em>w: \u201ePoradnik remontu i\u202fkonserwacji historycznej stolarki okiennej\u201d,\u00a0red.\u00a0M.\u00a0Bogdanowska,\u00a0Warszawa\u00a02023,\u00a0s.24 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  4. \u00a0A.M.\u00a0Cymborowska-Walu\u015b, N.\u00a0Skiepko,\u00a0Historyczna stolarka okienna jako odpowied\u017a na wyzwania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, w:\u00a0\u201ePoradnik remontu i\u202fkonserwacji historycznej stolarki okiennej\u201d,\u00a0red.\u00a0Monika\u00a0Bogdanowska,\u00a0Warszawa\u00a02023,\u00a0s.119-120 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  5. Tam\u017ce, s.120 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  6. Tam\u017ce, s.123 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  7. \u00a0J.\u00a0Sza\u0142ygin, Architektura drewniana jako unikalna cecha polskiego krajobrazu kulturowego, w:\u00a0\u201eRaport o stanie architektury drewnianej w\u00a0Polsce\u201d,\u00a0Warszawa\u00a02023, s.25\u00a0 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  8. F.\u00a0Gawli\u0144ski,\u00a0\u201ePoradnik opiekuna domu drewnianego\u201d,\u00a0Warszawa\u00a02022, s.\u00a012.\u00a0 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  9. Tam\u017ce, s. 19 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  10. Tam\u017ce, s.8 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Drewniana stolarka okienna, stare, drewniane domy, stodo\u0142y i szopy \u2013 czy drewno jako budulec ma termin wa\u017cno\u015bci? Czy jego renowacja si\u0119 op\u0142aca? Jakie znaczenie ma ten materia\u0142 dla zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju […]<\/p>","protected":false},"author":15,"featured_media":21454,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"\n

    Drewniana stolarka okienna, stare, drewniane domy, stodo\u0142y i szopy \u2013 czy drewno jako budulec ma termin wa\u017cno\u015bci? Czy jego renowacja si\u0119 op\u0142aca? Jakie znaczenie ma ten materia\u0142 dla zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju i klimatu? Dowiedz si\u0119, jak na te pytania odpowiadaj\u0105 eksperci.<\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Zacznijmy od elementu, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 niezb\u0119dny w ka\u017cdym domu, czyli drzwi. By\u0107 mo\u017ce jeszcze bywasz w domach, gdzie stare, drewniane drzwi skrzypi\u0105, ci\u0119\u017cko je domkn\u0105\u0107 z powodu wypacze\u0144, a farba si\u0119 \u0142uszczy. W XX wieku zniszczone lub popsute drzwi zacz\u0119\u0142y by\u0107 regularnie wymieniane na nowe \u2013 taki zakup jest prostszy, a cz\u0119sto te\u017c ta\u0144szy ni\u017c ich naprawa, a jest to rzadka umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 specjalizacj\u0105 z zakresu konserwacji drewna. Jednak zabytkowa stolarka drzwiowa to \u015bwiadectwo kunsztu dawnych rzemie\u015blnik\u00f3w, element estetycznie sp\u00f3jny z architektur\u0105 i wn\u0119trzem. Problem zanikania zabytkowych drzwi porusza Jadwiga St\u0119ch\u0142y w artykule Zabytkowa stolarka drzwiowa. Kilka uwag w zwi\u0105zku z problematyk\u0105 ochrony konserwatorskiej,<\/em><\/a> <\/em>opublikowanym w \u201eOchronie Zabytk\u00f3w\u201d nr 1\/2023. Zreszt\u0105 drzwi to nie tylko ruchoma przegroda zamykaj\u0105ca wej\u015bcie do pomieszczenia, ca\u0142o\u015b\u0107 funkcjonalno-dekoracyjn\u0105 tworz\u0105 otw\u00f3r drzwiowy, zawiasy, zamki, klamki, ko\u0142atki, k\u0142\u00f3dki, dzwonki, latarenki, wzierniki, wizytowniki czy listowniki 1<\/sup>.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Mimo \u017ce naprawa starych drzwi wi\u0105\u017ce si\u0119 wi\u0119kszym wyzwaniem ni\u017c ich wymiana na nowe, autorka tekstu argumentuje za tym pierwszym rozwi\u0105zaniem: \u201eDrzwi s\u0105 dokumentem czas\u00f3w, w\u202fkt\u00f3rych powsta\u0142y, \u015bwiadectwem stosowanych dawniej metod i\u202fproces\u00f3w technologicznych, umiej\u0119tno\u015bci warsztatowych rzemie\u015blnik\u00f3w. S\u0105 odzwierciedleniem panuj\u0105cego stylu, mody i\u202fupodoba\u0144 ich w\u0142a\u015bcicieli. Drzwi staj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto identyfikatorem miejsca, znakiem, a\u202fnawet symbolem. S\u0105 no\u015bnikiem warto\u015bci historycznych (historyczno-naukowych i\u202fhistoryczno-emocjonalnych) oraz artystycznych. Usuni\u0119cie historycznych drzwi powoduje dezintegracj\u0119 obiektu. Ich wymiana na powtarzaj\u0105ce form\u0119\u202f\u2013 lecz nowe\u202f\u2013 zapewnia harmoni\u0119 i\u202f\u0142ad elewacji, wn\u0119trza, lecz powoduje utrat\u0119 warto\u015bci historycznych. Wymiana starych drzwi na nowe i\u202fniedostosowane do zabytku, co spotyka si\u0119 bardzo cz\u0119sto, niszczy pierwotn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 obiektu, stawia go w\u202frz\u0119dzie dzie\u0142 niekompletnych, zabytk\u00f3w okaleczonych. Drzwi s\u0105 bowiem wa\u017cnym elementem integralnej ca\u0142o\u015bci obiektu zabytkowego, dope\u0142nieniem p\u0142aszczyzny elewacji oraz wn\u0119trza, w\u202fkt\u00f3rym funkcjonuj\u0105<\/em>\u201d 2<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

    Kolejnym zanikaj\u0105cym elementem historycznej stolarki s\u0105 okna \u2013 jest to proces cz\u0119\u015bciowo analogiczny do wymiany drzwi, jednak cz\u0119sto mocniej uzasadniany wzgl\u0119dami ekonomicznymi. Wsp\u00f3\u0142czesne okno, opr\u00f3cz o\u015bwietlania pomieszczenia, ma by\u0107 szczelne, utrzymywa\u0107 temperatur\u0119 w pomieszczeniu i by\u0107 trwa\u0142e. Dawniej by\u0142o wa\u017cnym elementem projektu architektonicznego, a wymiana stolarki okiennej, szczeg\u00f3lnie w trakcie remont\u00f3w zabytkowych budynk\u00f3w sprawia, \u017ce \u201c\u017ale potraktowane zabytkowe okna przez ca\u0142e lata krzycze\u0107 b\u0119d\u0105 oczodo\u0142ami okaleczonych elewacji<\/em>\u201d 3<\/sup>.  <\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli masz wp\u0142yw na to, czy drewniane okna wymieni\u0107 na PCV czy podj\u0105\u0107 si\u0119 ich renowacji, zanim podejmiesz decyzj\u0119, si\u0119gnij do materia\u0142\u00f3w opracowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa \u2013 Poradnika remontu i\u202fkonserwacji historycznej stolarki okiennej<\/em><\/a> oraz serii materia\u0142\u00f3w wideo<\/a>. W Poradniku<\/em>, Anna Maria Cymborowska Walu\u015b oraz Natalia Skiepko rozwiewaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci natury ekonomicznej zwi\u0105zane z pozostawieniem starego okna na swoim miejscu \u2013 \u201eProwadzone za granic\u0105 badania jasno wskazuj\u0105, \u017ce panuj\u0105ce powszechnie \u2013 zw\u0142aszcza w\u202fnaszym kraju \u2013 prze\u015bwiadczenie o\u202fniskiej jako\u015bci i\u202fniemo\u017cno\u015bci konserwacji b\u0105d\u017a remontu historycznej stolarki, co uniemo\u017cliwia jej wsp\u00f3\u0142czesne u\u017cytkowanie, s\u0105 nieprawdziwe. Cz\u0119stokro\u0107 podstawowe prace remontowe, kt\u00f3rych celem jest przywr\u00f3cenie pe\u0142nej sprawno\u015bci powsta\u0142ym w\u202fprocesie wieloletniej ewolucji i\u202fdostosowanym do u\u017cytego materia\u0142u rozwi\u0105zaniom konstrukcyjnym danego okna, wystarcz\u0105, by zabytkowa stolarka dalej mog\u0142a doskonale spe\u0142nia\u0107 swe funkcje. Cz\u0119stym argumentem przywo\u0142ywanym przy wymianie starych drewnianych okien jest d\u0105\u017cenie do poprawy izolacyjno\u015bci. Jest to dzia\u0142anie ze wszech miar zrozumia\u0142e, zw\u0142aszcza przy znacznie rosn\u0105cych kosztach ogrzania budynku. Nale\u017cy mie\u0107 jednak w\u202fpami\u0119ci, \u017ce opr\u00f3cz posiadania du\u017cych walor\u00f3w historycznych i\u202festetycznych oryginalna stolarka stanowi przede wszystkim starannie przemy\u015blany element ca\u0142ej struktury budynku, wp\u0142ywaj\u0105cy na zachowanie stabilnych warunk\u00f3w klimatycznych wn\u0119trz oraz zapewniaj\u0105cy w\u0142a\u015bciw\u0105 wentylacj\u0119 \u2013 wymiana okien mo\u017ce mie\u0107 trudne do przewidzenia skutki, a\u202fnawet spowodowa\u0107 zagro\u017cenie nie tylko dla budynku, ale te\u017c dla zdrowia przebywaj\u0105cych w\u202fnim os\u00f3b<\/em>\u201d 4<\/sup>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Czy drewniane okna s\u0105 zatem ekologiczne? Odpowiednio zadbane i konserwowane s\u0105 trwa\u0142e, mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 setki lat. Te dzia\u0142ania pozostawiaj\u0105 mniejszy \u015blad w\u0119glowy ni\u017c produkcja nowego okna. Wsp\u00f3\u0142czesne okna z materia\u0142\u00f3w sztucznych wymagaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c specjalnej utylizacji 5<\/sup>.  <\/p>\n\n\n\n

    By\u0107 mo\u017ce dostrzegasz ju\u017c warto\u015bci estetyczne drewnianej stolarki, ale co z jej warto\u015bci\u0105 historyczn\u0105? Za produkcj\u0105 okien stoj\u0105 wieki zdobywania wiedzy o materiale i doskonalenia rzemios\u0142a \u2013 \u201ehistoryczne stolarki wykonywano z\u202fnieod\u017cywiczonego drewna bez s\u0119k\u00f3w, pozyskanego ze \u015brodka pnia. Drzewo musia\u0142o by\u0107 zdrowe, proste, w\u202fpe\u0142ni dojrza\u0142e, przestrzegano zasady zimowego wyr\u0119bu. Materia\u0142 do budowy okna by\u0142 dobierany pod k\u0105tem dopasowania do warunk\u00f3w zewn\u0119trznych danej elewacji. W\u202felewacjach p\u00f3\u0142nocnych, zacienionych i\u202fwilgotnych, stosowano drewno o\u202fwysokiej zawarto\u015bci \u017cywicy, natomiast elewacje po\u0142udniowe, eksponowane na s\u0142o\u0144ce, wyposa\u017cano w\u202fkomponenty z\u202fdrewna o\u202fmniejszej zawarto\u015bci \u017cywicy<\/em>\u201d 6<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

    Drzwi i okna s\u0105 niezwykle istotnym sk\u0142adnikiem koncepcji, estetyki i funkcjonalno\u015bci ka\u017cdego budynku. Postulujemy przyjrzenie si\u0119 drewnianej, historycznej stolarce i inicjowanie jej konserwacji. To, co dotyczy ma\u0142ego elementu wykorzystuj\u0105cego drewno jako materia\u0142 budowlany, przek\u0142ada si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ca\u0142e budynki. W Narodowym Instytucie Dziedzictwa, architekturze drewnianej po\u015bwi\u0119cili\u015bmy wiele publikacji, konferencji i seminari\u00f3w. Od 2021 roku dzia\u0142a Pracowania Terenowa Centrum Architektury Drewnianej, kt\u00f3rej jednym z zada\u0144 jest edukowanie o warto\u015bciach, kt\u00f3re niesie ze sob\u0105 drewno jako budulec.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Na warto\u015b\u0107 zabytk\u00f3w architektury drewnianej zwraca uwag\u0119 Raport o stanie architektury drewnianej w Polsce<\/em><\/a>,<\/em> wydany przed NID w 2023 roku. S\u0105 one tradycyjnym elementem polskiego krajobrazu, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ju\u017c w wi\u0119kszo\u015bci wiejskiego, \u015bwiadectwem regionalnej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych czy dekoracji, wynikiem doskonalenia rzemios\u0142a oraz determinant\u0105 stylu \u017cycia naszych przodk\u00f3w. Pomimo ich krucho\u015bci, skojarze\u0144 z zacofaniem czy XX-wiecznej modernizacji wsi, jest to \u201eprawdopodobnie jeden z najwa\u017cniejszych element\u00f3w polskiego wk\u0142adu w globaln\u0105 histori\u0119 architektury\u202f\u2013 zw\u0142aszcza \u017ce mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 nadal znacz\u0105cej liczby przyk\u0142ad\u00f3w historycznych budynk\u00f3w drewnianych wpisanych w klasyczne uk\u0142ady przestrzenne, powsta\u0142e w r\u00f3\u017cnych okresach historycznych<\/em>\u201d 7<\/sup>, jak pisze w Raporcie<\/em> Jerzy Sza\u0142ygin.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Drewno jako materia\u0142 budowlany swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 zawdzi\u0119cza wysokiej dost\u0119pno\u015bci w naszym kraju, stabilno\u015bci, w\u0142a\u015bciwo\u015bciom izolacyjnym oraz leczniczym 8<\/sup>. W\u0105tek ten rozwija Filip Gawli\u0144ski w Poradniku opiekuna domu drewnianego<\/em><\/a> \u2013 \u201eDrewno iglaste, zw\u0142aszcza sosnowe, jest odporne mechanicznie \u2013 dzi\u0119ki konstrukcji w\u0142\u00f3kien sprawnie przenosi napr\u0119\u017cenia i\u202fnacisk, a\u202f\u015brednia jego twardo\u015b\u0107 w\u202fstosunku do elastyczno\u015bci powoduje, \u017ce stanowi najbardziej uniwersalny materia\u0142 budowlany. Dobra higroskopijno\u015b\u0107 i\u202ftermoizolacyjno\u015b\u0107 sosny i\u202fmodrzewia, grzybob\u00f3jcze i\u202fbakteriob\u00f3jcze w\u0142a\u015bciwo\u015bci zawartych w\u202fdrewnie garbnik\u00f3w i\u202f\u017cywicy powoduj\u0105, \u017ce wysokiej jako\u015bci materia\u0142, o g\u0119stym us\u0142ojeniu, wyci\u0119ty w\u202fokresie zimowym, nie potrzebuje \u017cadnych dodatkowych ochronnych \u015brodk\u00f3w chemicznych<\/em>\u201d 9<\/sup>.  <\/p>\n\n\n\n

    Nie oznacza to jednak, \u017ce na drewniany dom nie czyhaj\u0105 zagro\u017cenia \u2013 zawilgocenie, szkodniki \u017ceruj\u0105ce na drewnie czy ogie\u0144. Na \u201etermin wa\u017cno\u015bci\u201d konstrukcji drewnianej wp\u0142ywa przede wszystkim wiedza o prawid\u0142owym u\u017cytkowaniu budynku. \u015awietnie zachowane zabytkowe chaty, kt\u00f3re obserwujemy w skansenach czy wsiach, to wynik nie tylko doboru wysokiej jako\u015bci materia\u0142u, ale te\u017c regularnej \u201eprofilaktyki\u201d, kt\u00f3rej by\u0142y od zawsze poddawane \u2013 \u201ekonstrukcja budynk\u00f3w drewnianych w\u202fprzesz\u0142o\u015bci by\u0142a remontowana co 50\u201370 lat, najcz\u0119\u015bciej w\u202fzakresie wymiany podwalin i\u202fzmiany lub prze\u0142o\u017cenia pokrycia dachowego (w\u202fprzypadku strzechy co 10\u201315 lat). Pod\u0142ogi parteru winny by\u0107 przek\u0142adane co 10\u201320 lat z\u202foczyszczaniem lub wymian\u0105 legar\u00f3w\u201d 10<\/sup>. <\/em>Nasze poradniki, zar\u00f3wno cytowany wy\u017cej Poradnik opiekuna domu drewnianego<\/em><\/a> <\/em>oraz Remont i\u202futrzymanie domu drewnianego: najkr\u00f3tsza instrukcja obs\u0142ugi<\/em><\/a>, przeprowadz\u0105 ka\u017cdego w\u0142a\u015bciciela czy opiekuna drewnianego domu przez ten proces.\u00a0<\/p>\n","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":"[{\"content\":\"J.\u00a0St\u0119ch\u0142y,\u00a0Zabytkowa stolarka drzwiowa. Kilka uwag w zwi\u0105zku z problematyk\u0105 ochrony konserwatorskiej,\u00a0<\/em>w:\u00a0\u201eOchrona\u00a0Zabytk\u00f3w\u201d\u00a0nr 1\/2023, s. 10\",\"id\":\"c2f8f0f7-938f-4186-a28f-b11e6b1c9e19\"},{\"content\":\"Tam\u017ce, s. 18\",\"id\":\"ab404750-dea1-4aa3-8ab9-6574ddeeb165\"},{\"content\":\"\u00a0A.\u00a0Laskowski,\u00a0Okno w wyrazie plastycznym elewacji,\u00a0<\/em>w: \u201ePoradnik remontu i\u202fkonserwacji historycznej stolarki okiennej\u201d,\u00a0red.\u00a0M.\u00a0Bogdanowska,\u00a0Warszawa\u00a02023,\u00a0s.24\",\"id\":\"a7ec04d7-a51f-42ca-9675-f99a3a743ef7\"},{\"content\":\"\u00a0A.M.\u00a0Cymborowska-Walu\u015b, N.\u00a0Skiepko,\u00a0Historyczna stolarka okienna jako odpowied\u017a na wyzwania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, w:\u00a0\u201ePoradnik remontu i\u202fkonserwacji historycznej stolarki okiennej\u201d,\u00a0red.\u00a0Monika\u00a0Bogdanowska,\u00a0Warszawa\u00a02023,\u00a0s.119-120\",\"id\":\"9e7198ca-e858-4f04-93aa-8aac754d8298\"},{\"content\":\"Tam\u017ce, s.120\",\"id\":\"29122484-a3dc-4374-9cfa-061314eae4fb\"},{\"content\":\"Tam\u017ce, s.123\",\"id\":\"861a36da-a815-4b9c-9f79-23bc4690c1b4\"},{\"content\":\"\u00a0J.\u00a0Sza\u0142ygin, Architektura drewniana jako unikalna cecha polskiego krajobrazu kulturowego, w:\u00a0\u201eRaport o stanie architektury drewnianej w\u00a0Polsce\u201d,\u00a0Warszawa\u00a02023, s.25\u00a0\",\"id\":\"0dd43eca-5a2e-4c10-a1fa-3701096a4ae2\"},{\"content\":\"F.\u00a0Gawli\u0144ski,\u00a0\u201ePoradnik opiekuna domu drewnianego\u201d,\u00a0Warszawa\u00a02022, s.\u00a012.\u00a0\",\"id\":\"4b435d96-11ce-46f8-9d99-a1dd134b3a56\"},{\"content\":\"Tam\u017ce, s. 19\",\"id\":\"f63ec402-70ce-4fe8-9809-dc8b14ebc809\"},{\"content\":\"Tam\u017ce, s.8\",\"id\":\"b7ae5749-3df0-4eb2-87fb-4ec63b2f1f21\"}]"},"categories":[3,77,105],"tags":[],"class_list":["post-21432","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-centrum-architektury-drewnianej","category-dzien-architektury-drewnianej"],"yoast_head":"\nJaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0 - NID<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0 - NID\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Drewniana stolarka okienna, stare, drewniane domy, stodo\u0142y i szopy \u2013 czy drewno jako budulec ma termin wa\u017cno\u015bci? Czy jego renowacja si\u0119 op\u0142aca? Jakie znaczenie ma ten materia\u0142 dla zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"NID\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-08-16T07:25:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-10-04T06:24:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1857\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1238\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Monika Ciura\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Monika Ciura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\"},\"author\":{\"name\":\"Monika Ciura\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/ab9abea4caecdccde4fb0d555271145f\"},\"headline\":\"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0\",\"datePublished\":\"2024-08-16T07:25:54+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-04T06:24:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\"},\"wordCount\":1461,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg\",\"articleSection\":[\"Aktualno\u015bci\",\"Centrum Architektury Drewnianej\",\"Dzie\u0144 Architektury Drewnianej\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\",\"name\":\"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0 - NID\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg\",\"datePublished\":\"2024-08-16T07:25:54+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-04T06:24:06+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg\",\"width\":1857,\"height\":1238,\"caption\":\"drewniany dom w Witowie\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/nid.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"name\":\"NID\",\"description\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\",\"name\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"width\":200,\"height\":197,\"caption\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\",\"https:\/\/x.com\/NarIDpl\",\"https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/ab9abea4caecdccde4fb0d555271145f\",\"name\":\"Monika Ciura\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/bfdb15d1cc317fac4b66bdc91090ff11.jpg?ver=1779259816\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/bfdb15d1cc317fac4b66bdc91090ff11.jpg?ver=1779259816\",\"caption\":\"Monika Ciura\"},\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/en\/author\/mciura\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0 - NID","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0 - NID","og_description":"Drewniana stolarka okienna, stare, drewniane domy, stodo\u0142y i szopy \u2013 czy drewno jako budulec ma termin wa\u017cno\u015bci? Czy jego renowacja si\u0119 op\u0142aca? Jakie znaczenie ma ten materia\u0142 dla zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju […]","og_url":"https:\/\/nid.pl\/en\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/","og_site_name":"NID","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","article_published_time":"2024-08-16T07:25:54+00:00","article_modified_time":"2024-10-04T06:24:06+00:00","og_image":[{"width":1857,"height":1238,"url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Monika Ciura","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@NarIDpl","twitter_site":"@NarIDpl","twitter_misc":{"Written by":"Monika Ciura","Estimated reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/"},"author":{"name":"Monika Ciura","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/ab9abea4caecdccde4fb0d555271145f"},"headline":"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0","datePublished":"2024-08-16T07:25:54+00:00","dateModified":"2024-10-04T06:24:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/"},"wordCount":1461,"publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg","articleSection":["Aktualno\u015bci","Centrum Architektury Drewnianej","Dzie\u0144 Architektury Drewnianej"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/","url":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/","name":"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0 - NID","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg","datePublished":"2024-08-16T07:25:54+00:00","dateModified":"2024-10-04T06:24:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#primaryimage","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/miniaturka-dom-drewniany-DAD.jpg","width":1857,"height":1238,"caption":"drewniany dom w Witowie"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nid.pl\/2024\/08\/16\/jaka-jest-wartosc-starego-drewna\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nid.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jaka jest warto\u015b\u0107 starego drewna?\u00a0\u00a0"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nid.pl\/#website","url":"https:\/\/nid.pl\/","name":"NID","description":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization","name":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","url":"https:\/\/nid.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","width":200,"height":197,"caption":"Narodowy Instytut Dziedzictwa"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","https:\/\/x.com\/NarIDpl","https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/ab9abea4caecdccde4fb0d555271145f","name":"Monika Ciura","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/bfdb15d1cc317fac4b66bdc91090ff11.jpg?ver=1779259816","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/bfdb15d1cc317fac4b66bdc91090ff11.jpg?ver=1779259816","caption":"Monika Ciura"},"url":"https:\/\/nid.pl\/en\/author\/mciura\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21432","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21432"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21432\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21454"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21432"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21432"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21432"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}