{"id":15459,"date":"2023-12-22T15:20:08","date_gmt":"2023-12-22T14:20:08","guid":{"rendered":"https:\/\/nid.pl\/?p=15459"},"modified":"2024-01-05T10:23:33","modified_gmt":"2024-01-05T09:23:33","slug":"godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nid.pl\/en\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/","title":{"rendered":"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia"},"content":{"rendered":"

Dawniej, uroczysta powaga pierwszego dnia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia ju\u017c nazajutrz znika\u0142a bez \u015bladu, ust\u0119puj\u0105c miejsca weso\u0142o\u015bci i zabawie. Dzie\u0144 \u015bw. Szczepana rozpoczyna\u0142 czas \u015bwi\u0105tecznej zabawy. Cho\u0107 uczczenie patrona-m\u0119czennika nakazywa\u0142oby powag\u0119, to wbrew pozorom dzie\u0144 ten by\u0142 bardzo radosny.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na okre\u015blenie okresu od Bo\u017cego Narodzenia do \u015bwi\u0119ta Trzech Kr\u00f3li, czyli 6 stycznia, w j\u0119zyku staropolskim u\u017cywano termin\u00f3w \u201eGody\u201d, \u201eGodnie\u201d lub \u201eGodne \u015awi\u0119ta\u201d. Ta nazwa utrzymywa\u0142a si\u0119 na dworach szlacheckich a\u017c do ko\u0144ca XVIII wieku, natomiast w wiejskich cha\u0142upach u\u017cywano jej do pocz\u0105tku XX wieku. S\u0142owo \u201egodnie\u201d wywodzi si\u0119 od praktyki godzenia s\u0142u\u017cby. Ot\u00f3\u017c 25 grudnia wygasa\u0142y umowy mi\u0119dzy pracownikami najemnymi a pracodawcami, a nast\u0119pnie by\u0142y wznowione 26 grudnia na kolejny rok.<\/p>\n\n\n\n

Na \u015bwi\u0119ty Szczepan, ka\u017cdy sobie pan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z ludow\u0105 tradycj\u0105, drugiego dnia Bo\u017cego Narodzenia odbywa\u0142o si\u0119 uroczyste \u015bwi\u0119cenie owsa w ko\u015bciele. W niekt\u00f3rych parafiach praktyka ta przetrwa\u0142a do dzi\u015b. Jednak b\u0142ogos\u0142awienie zbo\u017ca to tylko pocz\u0105tek obchod\u00f3w. Kolejnym zwyczajem by\u0142o obsypywanie owsem duchownego, czasem r\u00f3wnie\u017c ko\u015bcielnego lub nawzajem siebie. Po opuszczeniu ko\u015bcio\u0142a, kawalerowie rzucali zbo\u017cem w dziewcz\u0119ta. Obsypywano nie tylko ludzi, ale r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta czy nawet drzewa owocowe stawa\u0142y si\u0119 celem tej tradycji. Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzna\u0142 ten prastary zwyczaj obsypywania si\u0119 owsem za symbol m\u0119cze\u0144stwa i kamieniowania \u015bw. Szczepana.<\/p>\n\n\n\n

Zwyczaj sypania owsem, cho\u0107 zwi\u0105zany z chrze\u015bcija\u0144stwem, ma korzenie poga\u0144skie. Wywodzi si\u0119 z praktyki obsypywania r\u00f3\u017cnymi skarbami, uwa\u017canymi za magiczne, zapewniaj\u0105ce pomy\u015blno\u015b\u0107, urod\u0119 i bogactwo. Po nabo\u017ce\u0144stwie kobiety zbiera\u0142y owsiany “amulet”, wierz\u0105c, \u017ce posiada on magiczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, zw\u0142aszcza przy hodowli drobiu.<\/p>\n\n\n\n

W wielu wsiach drugiego dnia \u015bwi\u0105t utrzymywa\u0142 si\u0119 zwyczaj specjalnego wi\u0105zania drzew w sadzie, maj\u0105cego przynie\u015b\u0107 obfite plony owoc\u00f3w. Do tego celu wykorzystywano powr\u00f3s\u0142a ze s\u0142omy, wcze\u015bniej obecne w cha\u0142upie podczas wieczerzy wigilijnej<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pod\u0142a\u017anicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na po\u0142udniu Polski, zw\u0142aszcza na Podhalu, Pog\u00f3rzu Rzeszowskim i w ziemi s\u0105deckiej, wszyscy, kt\u00f3rzy przynie\u015bli \u017cyczenia w dniu \u015awi\u0119tego Szczepana, okre\u015blani byli mianem \u201epod\u0142a\u017anik\u00f3w\u201d (podobnie jak tradycyjna ozdoba \u015bwi\u0105teczna). Samo sk\u0142adanie \u017cycze\u0144 nosi\u0142o nazw\u0119 \u201epodlaz\u201d. Za udane \u017cyczenia gospodarze wyra\u017cali wdzi\u0119czno\u015b\u0107 s\u0142owami: ale\u015b mnie s\u0105siedzie dobrze podlaz\u0142<\/em>, co oznacza\u0142o, \u017ce \u017cyczenia by\u0142y szczere i serdeczne.<\/p>\n\n\n\n

Chodzenie po kol\u0119dzie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Drugiego dnia \u015bwi\u0105t w wielu miejscach w Polsce rozpoczyna\u0142o si\u0119 tradycyjne chodzenie po kol\u0119dzie. Wyj\u0105tek stanowi Kaszubska Gwi\u00f4zdka, czyli odwiedzanie dom\u00f3w przez grupy kol\u0119dnicze w dzie\u0144 Wigilii Bo\u017cego Narodzenia. Zwyczaj ten zosta\u0142 wpisany na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2019 roku.<\/p>\n\n\n\n

Gospodarze z niecierpliwo\u015bci\u0105 oczekiwali przybycia kol\u0119dnik\u00f3w, zawsze witaj\u0105c ich serdecznie. Kol\u0119dnicy przynosili ze sob\u0105 dobre wr\u00f3\u017cby i \u017cyczenia pomy\u015blno\u015bci. W podzi\u0119ce za to przyjmowano ich pokarmem, cz\u0119sto kie\u0142bas\u0105, szynk\u0105 lub ciastem, czasem te\u017c skromn\u0105 zap\u0142at\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja kol\u0119dowania by\u0142a powszechna w Polsce od wiek\u00f3w, obejmuj\u0105c wszystkie regiony, zar\u00f3wno wiejskie, jak i miejskie. Dzi\u015b zwyczaj ten praktykowany jest g\u0142\u00f3wnie na wsiach, a jeden z nich – jak Zwyczaj dunajowania w \u0141ukowej i okolicach- w 2020 roku zosta\u0142 wpisany na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Chodzenie po dunaju to tradycyjne kol\u0119dowanie, kt\u00f3re odbywa si\u0119 drugiego dnia \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, szczeg\u00f3lnie wieczorem w dniu \u015bw. Szczepana, we wsiach dawnej parafii \u0141ukowa (obecnie obejmuj\u0105cej takie miejscowo\u015bci jak: \u0141ukowa, Rak\u00f3wka, Zamch i Chmielek w wojew\u00f3dztwie lubelskim). M\u0142odzi ch\u0142opcy oraz nie\u017conaci m\u0119\u017cczy\u017ani chodz\u0105 od domu do domu, \u015bpiewaj\u0105c specjalne \u201ekol\u0119dy\u201d skierowane do dziewcz\u0105t, kt\u00f3re jeszcze nie wysz\u0142y za m\u0105\u017c. Tekst piosenek dotyczy tematyki zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia i ma na celu symboliczne wsparcie dla plan\u00f3w matrymonialnych na nadchodz\u0105cy rok. Pie\u015bni s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane w zale\u017cno\u015bci od wieku adresatki. Kol\u0119dnicy otrzymuj\u0105 \u201ezap\u0142atejk\u0119\u201d za swoje \u015bpiewanie, cz\u0119\u015b\u0107 z niej wykorzystuj\u0105c na pocz\u0119stunek we w\u0142asnym gronie po zako\u0144czeniu dunajowania. Pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziel\u0105 mi\u0119dzy siebie, a tak\u017ce przeznaczaj\u0105 na cele charytatywne.<\/p>\n\n\n\n

By\u015bki i nowe latka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na Kurpiach pomi\u0119dzy Bo\u017cym Narodzeniem a \u015bwi\u0119tem Trzech Kr\u00f3li, praktykowany jest zwyczaj wypiekania pieczywa obrz\u0119dowego. Niegdy\u015b by\u015bki i nowe latka by\u0142y wa\u017cnym elementem ludowych praktyk magicznych i wierze\u0144.  <\/p>\n\n\n\n

Tworzone by\u0142y z mieszaniny m\u0105ki i wody, a nast\u0119pnie suszone w piecu. Pe\u0142ni\u0142y rol\u0119 przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y przynie\u015b\u0107 obfito\u015b\u0107 i urodzaj w \u015bwiecie ro\u015blin i zwierz\u0105t. W dawnych czasach wierzono, \u017ce ich obecno\u015b\u0107 w domu zapewni zdrowie mieszka\u0144com, pomy\u015blno\u015b\u0107 w gospodarstwie i powodzenie w nadchodz\u0105cym roku. Im wi\u0119cej ich by\u0142o, tym wi\u0119kszy mia\u0142 by\u0107 plon, dlatego wypiekano je masowo. Wypieki nie by\u0142y spo\u017cywane. Stanowi\u0142y swoiste magiczne pami\u0105tki z mijaj\u0105cych \u015bwi\u0105t. Byski rozdawano g\u0142\u00f3wnie dzieciom, a nowe latki wr\u0119czano kol\u0119dnikom, kt\u00f3rzy przemierzali wsie.<\/p>\n\n\n\n

Nowe latka to figurki zwierz\u0105t, ustawione w kole wok\u00f3\u0142 postaci ludzkiej. Legenda zwi\u0105zana z ich wypiekiem opowiada o pastuszku, kt\u00f3ry by\u0142 napadni\u0119ty przez zb\u00f3j\u00f3w, zwi\u0105zany i pozostawiony na noc w lesie. Zmarzni\u0119tego pastuszka g\u0105ski otoczy\u0142y, aby uchroni\u0107 go przed zamarzni\u0119ciem. Po uwolnieniu si\u0119 ch\u0142opiec wr\u00f3ci\u0142 do domu i opowiedzia\u0142 histori\u0119 rodzinie. Aby j\u0105 zilustrowa\u0107, ulepi\u0142 z ciasta 12 g\u0105sek wok\u00f3\u0142 siebie, symbolizuj\u0105c 12 miesi\u0119cy w roku. Z kolei by\u015bki to indywidualne postacie przedstawiaj\u0105ce zwierz\u0119ta le\u015bne. Tradycyjnie jeden bysiek odpowiada\u0142 jednemu domownikowi lub zwierz\u0119ciu w gospodarstwie. Z biegiem lat tradycja wypieku by\u015bk\u00f3w i nowych latek na Kurpiach straci\u0142a sw\u00f3j magiczny charakter, chocia\u017c nadal jest ona kultywowana i przekazywana z pokolenia na pokolenie. W 2020 roku zwyczaj ten zosta\u0142 wpisany na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja wykonywania i odwiedzania bo\u017conarodzeniowych szopek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnym powodzeniem w miastach, od Bo\u017cego Narodzenia do \u015bwi\u0119ta Trzech Kr\u00f3li, cieszy si\u0119 zwyczaj odwiedzania szopek w ko\u015bcio\u0142ach. Co roku \u017cywe i ruchome inscenizacje zgromadzonych w stajence figurek \u015awi\u0119tej Rodziny, pastuszk\u00f3w i zwierz\u0105t przyci\u0105gaj\u0105 nie tylko najm\u0142odszych.<\/p>\n\n\n\n

\u017bywe szopki, po raz pierwszy stworzone przez \u015bwi\u0119tego Franciszka z Asy\u017cu we w\u0142oskim Greccio, maj\u0105 swoje korzenie ju\u017c w XIII wieku. W Polsce, najstarsz\u0105 z nich organizuj\u0105 krakowscy franciszkanie i mo\u017cna j\u0105 podziwia\u0107 przed Pa\u0142acem Arcybiskup\u00f3w w Krakowie. Natomiast jedn\u0105 z najwi\u0119kszych ruchomych szopek w Europie przygotowuj\u0105 franciszkanie w ko\u015bciele przy Placu Bernardy\u0144skim w Poznaniu.<\/p>\n\n\n\n

Niezwyk\u0142a tradycja zwi\u0105zana z szopkami, praktykowana jest od XIX wieku w Krakowie. Szopkarstwo krakowskie jest tradycyjnym rzemios\u0142em, kt\u00f3re przekazywane jest z pokolenia na pokolenie. Te wyj\u0105tkowe dzie\u0142a sztuki odbiegaj\u0105 wygl\u0105dem od tradycyjnych szopek przedstawiaj\u0105cych skromn\u0105 stajenk\u0119, w kt\u00f3rej umieszczona jest \u015awi\u0119ta Rodzina. Krakowska szopka to wysoka, wielopi\u0119trowa, wie\u017cowa struktura, bogato ozdobiona i zbudowana z kolorowych, cz\u0119sto po\u0142yskuj\u0105cych materia\u0142\u00f3w. Jej istotn\u0105 i charakterystyczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 to zminiaturyzowane, fantazyjnie przetworzone elementy zabytkowej architektury Krakowa. Ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy scen\u0119 Bo\u017cego Narodzenia. W 2018 roku szopkarstwo krakowskie, jako pierwsze na \u015bwiecie, i jak dot\u0105d, jedyne, zosta\u0142o wpisane na List\u0119 reprezentatywn\u0105 niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzko\u015bci UNESCO.<\/p>\n\n\n\n

Jase\u0142ka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ostatnim, niezwykle barwnym zwyczajem, o kt\u00f3rym nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 s\u0105 jase\u0142ka (ze staropolszczyzny \u201ejas\u0142o\u201d- \u017c\u0142\u00f3b). Jest to sceniczne przedstawienia opowiadaj\u0105ce histori\u0119 \u015awi\u0119tej Rodziny z adoracj\u0105 Dzieci\u0105tka Jezus.Pocz\u0105tkowo wystawiane by\u0142y tylko w ko\u015bcio\u0142ach.Z czasem jase\u0142ka ewoluowa\u0142y do formy weso\u0142ych teatr\u00f3w kukie\u0142kowych, nawi\u0105zuj\u0105cych do aktualnych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Barwny opis XVIII-wiecznych, warszawskich jase\u0142ek ko\u015bcielnych pozostawi\u0142 kronikarz obyczaj\u00f3w polskich ks. J\u0119drzej Kitowicz:<\/p>\n\n\n\n

\u2026 ko\u015bcio\u0142y nape\u0142nione bywa\u0142y spektatorem<\/a>, podnosz\u0105cym si\u0119 na \u0142awki i na o\u0142tarze w\u0142a\u017c\u0105cym; a gdy ta zgraja, t\u0142ocz\u0105c si\u0119 i przemykaj\u0105c (\u2026) zbli\u017cy\u0142a si\u0119 nad met\u0119, za\u0142o\u017con\u0105 do jase\u0142ek, wypada\u0142 wtenczas spod rusztowania, na kt\u00f3rem sta\u0142y jase\u0142ka, jaki s\u0142uga ko\u015bcielny z pr\u0119tem i, kropi\u0105c nim \u017cywo bli\u017cej nawinionych<\/a>, now\u0105 czyni\u0142 reprezentacyj\u0105<\/a>, dalszemu spektatorowi daleko \u015bmieszniejsz\u0105 od akcyj jase\u0142kowych.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W 1836 roku zakazano wystawiania jase\u0142ek w ko\u015bcio\u0142ach ze wzgl\u0119du na coraz bardziej trywialny charakter, co zainicjowa\u0142o powstanie szopek ko\u015bcielnych.Ruchome jase\u0142ka przenios\u0142y si\u0119 na zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142\u00f3w, staj\u0105c si\u0119 elementem kol\u0119dniczych obchod\u00f3w.Z czasem z kukie\u0142kami przedstawiaj\u0105cymi \u015awi\u0119t\u0105 Rodzin\u0119 i pastuszk\u00f3w, pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce postaci kr\u00f3li, rzemie\u015blnik\u00f3w, g\u00f3rali, postacie fantastyczne, a tak\u017ce sceny z \u017cycia wsi.<\/p>\n\n\n\n

Jase\u0142ka odtwarzane s\u0105 dzisiaj przez zespo\u0142y regionalne, jako atrakcja spotka\u0144 wigilijnych. Tradycj\u0105 sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jase\u0142ka wystawiane przez dzieci w przedszkolach i szko\u0142ach.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dawniej, uroczysta powaga pierwszego dnia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia ju\u017c nazajutrz znika\u0142a bez \u015bladu, ust\u0119puj\u0105c miejsca weso\u0142o\u015bci i zabawie. Dzie\u0144 \u015bw. Szczepana rozpoczyna\u0142 czas \u015bwi\u0105tecznej zabawy. Cho\u0107 uczczenie patrona-m\u0119czennika nakazywa\u0142oby powag\u0119, […]<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":15461,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"\n

Dawniej, uroczysta powaga pierwszego dnia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia ju\u017c nazajutrz znika\u0142a bez \u015bladu, ust\u0119puj\u0105c miejsca weso\u0142o\u015bci i zabawie. Dzie\u0144 \u015bw. Szczepana rozpoczyna\u0142 czas \u015bwi\u0105tecznej zabawy. Cho\u0107 uczczenie patrona-m\u0119czennika nakazywa\u0142oby powag\u0119, to wbrew pozorom dzie\u0144 ten by\u0142 bardzo radosny.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na okre\u015blenie okresu od Bo\u017cego Narodzenia do \u015bwi\u0119ta Trzech Kr\u00f3li, czyli 6 stycznia, w j\u0119zyku staropolskim u\u017cywano termin\u00f3w \u201eGody\u201d, \u201eGodnie\u201d lub \u201eGodne \u015awi\u0119ta\u201d. Ta nazwa utrzymywa\u0142a si\u0119 na dworach szlacheckich a\u017c do ko\u0144ca XVIII wieku, natomiast w wiejskich cha\u0142upach u\u017cywano jej do pocz\u0105tku XX wieku. S\u0142owo \u201egodnie\u201d wywodzi si\u0119 od praktyki godzenia s\u0142u\u017cby. Ot\u00f3\u017c 25 grudnia wygasa\u0142y umowy mi\u0119dzy pracownikami najemnymi a pracodawcami, a nast\u0119pnie by\u0142y wznowione 26 grudnia na kolejny rok.<\/p>\n\n\n\n

Na \u015bwi\u0119ty Szczepan, ka\u017cdy sobie pan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z ludow\u0105 tradycj\u0105, drugiego dnia Bo\u017cego Narodzenia odbywa\u0142o si\u0119 uroczyste \u015bwi\u0119cenie owsa w ko\u015bciele. W niekt\u00f3rych parafiach praktyka ta przetrwa\u0142a do dzi\u015b. Jednak b\u0142ogos\u0142awienie zbo\u017ca to tylko pocz\u0105tek obchod\u00f3w. Kolejnym zwyczajem by\u0142o obsypywanie owsem duchownego, czasem r\u00f3wnie\u017c ko\u015bcielnego lub nawzajem siebie. Po opuszczeniu ko\u015bcio\u0142a, kawalerowie rzucali zbo\u017cem w dziewcz\u0119ta. Obsypywano nie tylko ludzi, ale r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta czy nawet drzewa owocowe stawa\u0142y si\u0119 celem tej tradycji. Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzna\u0142 ten prastary zwyczaj obsypywania si\u0119 owsem za symbol m\u0119cze\u0144stwa i kamieniowania \u015bw. Szczepana.<\/p>\n\n\n\n

Zwyczaj sypania owsem, cho\u0107 zwi\u0105zany z chrze\u015bcija\u0144stwem, ma korzenie poga\u0144skie. Wywodzi si\u0119 z praktyki obsypywania r\u00f3\u017cnymi skarbami, uwa\u017canymi za magiczne, zapewniaj\u0105ce pomy\u015blno\u015b\u0107, urod\u0119 i bogactwo. Po nabo\u017ce\u0144stwie kobiety zbiera\u0142y owsiany \"amulet\", wierz\u0105c, \u017ce posiada on magiczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, zw\u0142aszcza przy hodowli drobiu.<\/p>\n\n\n\n

W wielu wsiach drugiego dnia \u015bwi\u0105t utrzymywa\u0142 si\u0119 zwyczaj specjalnego wi\u0105zania drzew w sadzie, maj\u0105cego przynie\u015b\u0107 obfite plony owoc\u00f3w. Do tego celu wykorzystywano powr\u00f3s\u0142a ze s\u0142omy, wcze\u015bniej obecne w cha\u0142upie podczas wieczerzy wigilijnej<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pod\u0142a\u017anicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na po\u0142udniu Polski, zw\u0142aszcza na Podhalu, Pog\u00f3rzu Rzeszowskim i w ziemi s\u0105deckiej, wszyscy, kt\u00f3rzy przynie\u015bli \u017cyczenia w dniu \u015awi\u0119tego Szczepana, okre\u015blani byli mianem \u201epod\u0142a\u017anik\u00f3w\u201d (podobnie jak tradycyjna ozdoba \u015bwi\u0105teczna). Samo sk\u0142adanie \u017cycze\u0144 nosi\u0142o nazw\u0119 \u201epodlaz\u201d. Za udane \u017cyczenia gospodarze wyra\u017cali wdzi\u0119czno\u015b\u0107 s\u0142owami: ale\u015b mnie s\u0105siedzie dobrze podlaz\u0142<\/em>, co oznacza\u0142o, \u017ce \u017cyczenia by\u0142y szczere i serdeczne.<\/p>\n\n\n\n

Chodzenie po kol\u0119dzie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Drugiego dnia \u015bwi\u0105t w wielu miejscach w Polsce rozpoczyna\u0142o si\u0119 tradycyjne chodzenie po kol\u0119dzie. Wyj\u0105tek stanowi Kaszubska Gwi\u00f4zdka, czyli odwiedzanie dom\u00f3w przez grupy kol\u0119dnicze w dzie\u0144 Wigilii Bo\u017cego Narodzenia. Zwyczaj ten zosta\u0142 wpisany na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2019 roku.<\/p>\n\n\n\n

Gospodarze z niecierpliwo\u015bci\u0105 oczekiwali przybycia kol\u0119dnik\u00f3w, zawsze witaj\u0105c ich serdecznie. Kol\u0119dnicy przynosili ze sob\u0105 dobre wr\u00f3\u017cby i \u017cyczenia pomy\u015blno\u015bci. W podzi\u0119ce za to przyjmowano ich pokarmem, cz\u0119sto kie\u0142bas\u0105, szynk\u0105 lub ciastem, czasem te\u017c skromn\u0105 zap\u0142at\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja kol\u0119dowania by\u0142a powszechna w Polsce od wiek\u00f3w, obejmuj\u0105c wszystkie regiony, zar\u00f3wno wiejskie, jak i miejskie. Dzi\u015b zwyczaj ten praktykowany jest g\u0142\u00f3wnie na wsiach, a jeden z nich - jak Zwyczaj dunajowania w \u0141ukowej i okolicach- w 2020 roku zosta\u0142 wpisany na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Chodzenie po dunaju to tradycyjne kol\u0119dowanie, kt\u00f3re odbywa si\u0119 drugiego dnia \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, szczeg\u00f3lnie wieczorem w dniu \u015bw. Szczepana, we wsiach dawnej parafii \u0141ukowa (obecnie obejmuj\u0105cej takie miejscowo\u015bci jak: \u0141ukowa, Rak\u00f3wka, Zamch i Chmielek w wojew\u00f3dztwie lubelskim). M\u0142odzi ch\u0142opcy oraz nie\u017conaci m\u0119\u017cczy\u017ani chodz\u0105 od domu do domu, \u015bpiewaj\u0105c specjalne \u201ekol\u0119dy\u201d skierowane do dziewcz\u0105t, kt\u00f3re jeszcze nie wysz\u0142y za m\u0105\u017c. Tekst piosenek dotyczy tematyki zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia i ma na celu symboliczne wsparcie dla plan\u00f3w matrymonialnych na nadchodz\u0105cy rok. Pie\u015bni s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane w zale\u017cno\u015bci od wieku adresatki. Kol\u0119dnicy otrzymuj\u0105 \u201ezap\u0142atejk\u0119\u201d za swoje \u015bpiewanie, cz\u0119\u015b\u0107 z niej wykorzystuj\u0105c na pocz\u0119stunek we w\u0142asnym gronie po zako\u0144czeniu dunajowania. Pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziel\u0105 mi\u0119dzy siebie, a tak\u017ce przeznaczaj\u0105 na cele charytatywne.<\/p>\n\n\n\n

By\u015bki i nowe latka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na Kurpiach pomi\u0119dzy Bo\u017cym Narodzeniem a \u015bwi\u0119tem Trzech Kr\u00f3li, praktykowany jest zwyczaj wypiekania pieczywa obrz\u0119dowego. Niegdy\u015b by\u015bki i nowe latka by\u0142y wa\u017cnym elementem ludowych praktyk magicznych i wierze\u0144.  <\/p>\n\n\n\n

Tworzone by\u0142y z mieszaniny m\u0105ki i wody, a nast\u0119pnie suszone w piecu. Pe\u0142ni\u0142y rol\u0119 przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y przynie\u015b\u0107 obfito\u015b\u0107 i urodzaj w \u015bwiecie ro\u015blin i zwierz\u0105t. W dawnych czasach wierzono, \u017ce ich obecno\u015b\u0107 w domu zapewni zdrowie mieszka\u0144com, pomy\u015blno\u015b\u0107 w gospodarstwie i powodzenie w nadchodz\u0105cym roku. Im wi\u0119cej ich by\u0142o, tym wi\u0119kszy mia\u0142 by\u0107 plon, dlatego wypiekano je masowo. Wypieki nie by\u0142y spo\u017cywane. Stanowi\u0142y swoiste magiczne pami\u0105tki z mijaj\u0105cych \u015bwi\u0105t. Byski rozdawano g\u0142\u00f3wnie dzieciom, a nowe latki wr\u0119czano kol\u0119dnikom, kt\u00f3rzy przemierzali wsie.<\/p>\n\n\n\n

Nowe latka to figurki zwierz\u0105t, ustawione w kole wok\u00f3\u0142 postaci ludzkiej. Legenda zwi\u0105zana z ich wypiekiem opowiada o pastuszku, kt\u00f3ry by\u0142 napadni\u0119ty przez zb\u00f3j\u00f3w, zwi\u0105zany i pozostawiony na noc w lesie. Zmarzni\u0119tego pastuszka g\u0105ski otoczy\u0142y, aby uchroni\u0107 go przed zamarzni\u0119ciem. Po uwolnieniu si\u0119 ch\u0142opiec wr\u00f3ci\u0142 do domu i opowiedzia\u0142 histori\u0119 rodzinie. Aby j\u0105 zilustrowa\u0107, ulepi\u0142 z ciasta 12 g\u0105sek wok\u00f3\u0142 siebie, symbolizuj\u0105c 12 miesi\u0119cy w roku. Z kolei by\u015bki to indywidualne postacie przedstawiaj\u0105ce zwierz\u0119ta le\u015bne. Tradycyjnie jeden bysiek odpowiada\u0142 jednemu domownikowi lub zwierz\u0119ciu w gospodarstwie. Z biegiem lat tradycja wypieku by\u015bk\u00f3w i nowych latek na Kurpiach straci\u0142a sw\u00f3j magiczny charakter, chocia\u017c nadal jest ona kultywowana i przekazywana z pokolenia na pokolenie. W 2020 roku zwyczaj ten zosta\u0142 wpisany na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja wykonywania i odwiedzania bo\u017conarodzeniowych szopek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnym powodzeniem w miastach, od Bo\u017cego Narodzenia do \u015bwi\u0119ta Trzech Kr\u00f3li, cieszy si\u0119 zwyczaj odwiedzania szopek w ko\u015bcio\u0142ach. Co roku \u017cywe i ruchome inscenizacje zgromadzonych w stajence figurek \u015awi\u0119tej Rodziny, pastuszk\u00f3w i zwierz\u0105t przyci\u0105gaj\u0105 nie tylko najm\u0142odszych.<\/p>\n\n\n\n

\u017bywe szopki, po raz pierwszy stworzone przez \u015bwi\u0119tego Franciszka z Asy\u017cu we w\u0142oskim Greccio, maj\u0105 swoje korzenie ju\u017c w XIII wieku. W Polsce, najstarsz\u0105 z nich organizuj\u0105 krakowscy franciszkanie i mo\u017cna j\u0105 podziwia\u0107 przed Pa\u0142acem Arcybiskup\u00f3w w Krakowie. Natomiast jedn\u0105 z najwi\u0119kszych ruchomych szopek w Europie przygotowuj\u0105 franciszkanie w ko\u015bciele przy Placu Bernardy\u0144skim w Poznaniu.<\/p>\n\n\n\n

Niezwyk\u0142a tradycja zwi\u0105zana z szopkami, praktykowana jest od XIX wieku w Krakowie. Szopkarstwo krakowskie jest tradycyjnym rzemios\u0142em, kt\u00f3re przekazywane jest z pokolenia na pokolenie. Te wyj\u0105tkowe dzie\u0142a sztuki odbiegaj\u0105 wygl\u0105dem od tradycyjnych szopek przedstawiaj\u0105cych skromn\u0105 stajenk\u0119, w kt\u00f3rej umieszczona jest \u015awi\u0119ta Rodzina. Krakowska szopka to wysoka, wielopi\u0119trowa, wie\u017cowa struktura, bogato ozdobiona i zbudowana z kolorowych, cz\u0119sto po\u0142yskuj\u0105cych materia\u0142\u00f3w. Jej istotn\u0105 i charakterystyczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 to zminiaturyzowane, fantazyjnie przetworzone elementy zabytkowej architektury Krakowa. Ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy scen\u0119 Bo\u017cego Narodzenia. W 2018 roku szopkarstwo krakowskie, jako pierwsze na \u015bwiecie, i jak dot\u0105d, jedyne, zosta\u0142o wpisane na List\u0119 reprezentatywn\u0105 niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzko\u015bci UNESCO.<\/p>\n\n\n\n

Jase\u0142ka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ostatnim, niezwykle barwnym zwyczajem, o kt\u00f3rym nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 s\u0105 jase\u0142ka (ze staropolszczyzny \u201ejas\u0142o\u201d- \u017c\u0142\u00f3b). Jest to sceniczne przedstawienia opowiadaj\u0105ce histori\u0119 \u015awi\u0119tej Rodziny z adoracj\u0105 Dzieci\u0105tka Jezus.Pocz\u0105tkowo wystawiane by\u0142y tylko w ko\u015bcio\u0142ach.Z czasem jase\u0142ka ewoluowa\u0142y do formy weso\u0142ych teatr\u00f3w kukie\u0142kowych, nawi\u0105zuj\u0105cych do aktualnych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Barwny opis XVIII-wiecznych, warszawskich jase\u0142ek ko\u015bcielnych pozostawi\u0142 kronikarz obyczaj\u00f3w polskich ks. J\u0119drzej Kitowicz:<\/p>\n\n\n\n

\u2026 ko\u015bcio\u0142y nape\u0142nione bywa\u0142y spektatorem<\/a>, podnosz\u0105cym si\u0119 na \u0142awki i na o\u0142tarze w\u0142a\u017c\u0105cym; a gdy ta zgraja, t\u0142ocz\u0105c si\u0119 i przemykaj\u0105c (\u2026) zbli\u017cy\u0142a si\u0119 nad met\u0119, za\u0142o\u017con\u0105 do jase\u0142ek, wypada\u0142 wtenczas spod rusztowania, na kt\u00f3rem sta\u0142y jase\u0142ka, jaki s\u0142uga ko\u015bcielny z pr\u0119tem i, kropi\u0105c nim \u017cywo bli\u017cej nawinionych<\/a>, now\u0105 czyni\u0142 reprezentacyj\u0105<\/a>, dalszemu spektatorowi daleko \u015bmieszniejsz\u0105 od akcyj jase\u0142kowych.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W 1836 roku zakazano wystawiania jase\u0142ek w ko\u015bcio\u0142ach ze wzgl\u0119du na coraz bardziej trywialny charakter, co zainicjowa\u0142o powstanie szopek ko\u015bcielnych.Ruchome jase\u0142ka przenios\u0142y si\u0119 na zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142\u00f3w, staj\u0105c si\u0119 elementem kol\u0119dniczych obchod\u00f3w.Z czasem z kukie\u0142kami przedstawiaj\u0105cymi \u015awi\u0119t\u0105 Rodzin\u0119 i pastuszk\u00f3w, pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce postaci kr\u00f3li, rzemie\u015blnik\u00f3w, g\u00f3rali, postacie fantastyczne, a tak\u017ce sceny z \u017cycia wsi.<\/p>\n\n\n\n

Jase\u0142ka odtwarzane s\u0105 dzisiaj przez zespo\u0142y regionalne, jako atrakcja spotka\u0144 wigilijnych. Tradycj\u0105 sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jase\u0142ka wystawiane przez dzieci w przedszkolach i szko\u0142ach.<\/p>\n","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[3,1],"tags":[],"class_list":["post-15459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-bez-kategorii"],"yoast_head":"\nGodne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia - NID<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia - NID\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dawniej, uroczysta powaga pierwszego dnia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia ju\u017c nazajutrz znika\u0142a bez \u015bladu, ust\u0119puj\u0105c miejsca weso\u0142o\u015bci i zabawie. Dzie\u0144 \u015bw. Szczepana rozpoczyna\u0142 czas \u015bwi\u0105tecznej zabawy. Cho\u0107 uczczenie patrona-m\u0119czennika nakazywa\u0142oby powag\u0119, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nid.pl\/en\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"NID\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-12-22T14:20:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-01-05T09:23:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach-1024x683.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Marta Or\u0119ziak\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Marta Or\u0119ziak\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\"},\"author\":{\"name\":\"Marta Or\u0119ziak\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/9d848c4a54b78bc2a1461f1c5d8de615\"},\"headline\":\"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia\",\"datePublished\":\"2023-12-22T14:20:08+00:00\",\"dateModified\":\"2024-01-05T09:23:33+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\"},\"wordCount\":1554,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png\",\"articleSection\":[\"Aktualno\u015bci\",\"Bez kategorii\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\",\"name\":\"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia - NID\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png\",\"datePublished\":\"2023-12-22T14:20:08+00:00\",\"dateModified\":\"2024-01-05T09:23:33+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png\",\"width\":1857,\"height\":1238},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/nid.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"name\":\"NID\",\"description\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\",\"name\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"width\":200,\"height\":197,\"caption\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\",\"https:\/\/x.com\/NarIDpl\",\"https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/9d848c4a54b78bc2a1461f1c5d8de615\",\"name\":\"Marta Or\u0119ziak\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/3cdc296a7eb01425272974c992bee3ea.jpg?ver=1779259679\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/3cdc296a7eb01425272974c992bee3ea.jpg?ver=1779259679\",\"caption\":\"Marta Or\u0119ziak\"},\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/en\/author\/moreziak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia - NID","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nid.pl\/en\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia - NID","og_description":"Dawniej, uroczysta powaga pierwszego dnia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia ju\u017c nazajutrz znika\u0142a bez \u015bladu, ust\u0119puj\u0105c miejsca weso\u0142o\u015bci i zabawie. Dzie\u0144 \u015bw. Szczepana rozpoczyna\u0142 czas \u015bwi\u0105tecznej zabawy. Cho\u0107 uczczenie patrona-m\u0119czennika nakazywa\u0142oby powag\u0119, […]","og_url":"https:\/\/nid.pl\/en\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/","og_site_name":"NID","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","article_published_time":"2023-12-22T14:20:08+00:00","article_modified_time":"2024-01-05T09:23:33+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":683,"url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach-1024x683.png","type":"image\/png"}],"author":"Marta Or\u0119ziak","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@NarIDpl","twitter_site":"@NarIDpl","twitter_misc":{"Written by":"Marta Or\u0119ziak","Estimated reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/"},"author":{"name":"Marta Or\u0119ziak","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/9d848c4a54b78bc2a1461f1c5d8de615"},"headline":"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia","datePublished":"2023-12-22T14:20:08+00:00","dateModified":"2024-01-05T09:23:33+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/"},"wordCount":1554,"publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png","articleSection":["Aktualno\u015bci","Bez kategorii"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/","url":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/","name":"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia - NID","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png","datePublished":"2023-12-22T14:20:08+00:00","dateModified":"2024-01-05T09:23:33+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#primaryimage","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/miniaturka-Godne-Swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach.png","width":1857,"height":1238},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nid.pl\/2023\/12\/22\/godne-swieta-czyli-o-zwyczajach-i-tradycjach\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nid.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Godne \u015awi\u0119ta, czyli o zwyczajach i tradycjach okresu od 26 grudnia do 6 stycznia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nid.pl\/#website","url":"https:\/\/nid.pl\/","name":"NID","description":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization","name":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","url":"https:\/\/nid.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","width":200,"height":197,"caption":"Narodowy Instytut Dziedzictwa"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","https:\/\/x.com\/NarIDpl","https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/9d848c4a54b78bc2a1461f1c5d8de615","name":"Marta Or\u0119ziak","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/3cdc296a7eb01425272974c992bee3ea.jpg?ver=1779259679","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/litespeed\/avatar\/3cdc296a7eb01425272974c992bee3ea.jpg?ver=1779259679","caption":"Marta Or\u0119ziak"},"url":"https:\/\/nid.pl\/en\/author\/moreziak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15459\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}