{"id":33474,"date":"2026-02-27T09:47:45","date_gmt":"2026-02-27T08:47:45","guid":{"rendered":"https:\/\/nid.pl\/?page_id=33474"},"modified":"2026-05-12T10:25:32","modified_gmt":"2026-05-12T08:25:32","slug":"monitoring","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/monitoring\/","title":{"rendered":"Monitoring"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/warszawa_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” title_text=”Historyczne centrum Warszawy, fot. Piotr Ostrowski” sticky_enabled=”0″][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_padding=”50px|50px|50px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

\u2190<\/span>Powr\u00f3t<\/div>\n

[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”||30px|||” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Monitoring<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n

[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=”#e52330″ module_class=”specialAccordion keepOpenAccordion” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” width=”99.5%” global_colors_info=”{}”][et_pb_accordion_item title=”O monitoringu” open=”on” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

O obowi\u0105zku sk\u0142adania sprawozda\u0144 okresowych z realizacji przyj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144 m\u00f3wi art. 29 pkt 1 \u201ePa\u0144stwa b\u0119d\u0105ce Stronami niniejszej konwencji informuj\u0105 w okresowych sprawozdaniach, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 przedstawiane Konferencji Generalnej Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury, w terminach i w formie przez ni\u0105 okre\u015blonych, o przepisach ustaw i innych akt\u00f3w prawnych oraz o innych podj\u0119tych przez nie \u015brodkach w celu zastosowania niniejszej Konwencji, jak r\u00f3wnie\u017c o do\u015bwiadczeniach uzyskanych w tej dziedzinie.\u201d Artyku\u0142 ten da\u0142 podstaw\u0119 prawn\u0105 uruchomienia monitoringu i sprawozdawczo\u015bci okresowej z realizacji Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa oraz stanu zachowania poszczeg\u00f3lnych d\u00f3br wpisywanych na tworzon\u0105 w ramach konwencji List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/span><\/p>\n

Obecnie istniej\u0105 dwa procesy monitorowania stosowania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa realizowane przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa we wsp\u00f3\u0142pracy z poszczeg\u00f3lnymi pa\u0144stwami sygnatariuszami:<\/p>\n

1. Proces sprawdzania stanu zachowania d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa w odpowiedzi na potencjalne lub rzeczywiste zagro\u017cenia \u2013 monitoring kontrolny (ang. Reactive monitoring \u2013 \u00a0http:\/\/whc.unesco.org\/en\/reactive-monitoring\/<\/a>);<\/span>
2. Proces okresowego sporz\u0105dzania raport\u00f3w dotycz\u0105cych implementacji Konwencji \u2013 sprawozdawczo\u015b\u0107 okresowa (ang. Periodic reporting –\u00a0http:\/\/whc.unesco.org\/en\/periodicreporting\/<\/a>).<\/span><\/p>\n

Przygotowywanie pierwszych sprawozda\u0144 okresowych oficjalnie rozpocz\u0119to w 1998 r. Zasady i forma zosta\u0142y okre\u015blone przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa i zapisane w Wytycznych operacyjnych do wdra\u017cania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa, dokumencie okre\u015blaj\u0105cym zasady jej realizacji, po raz pierwszy w wersji z 1999 r., a nast\u0119pnie sukcesywnie aktualizowane w miar\u0119 dopracowywania i uzupe\u0142niania w kolejnych wersjach dokumentu.<\/p>\n

Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do zapisu Wytycznych operacyjnych \u2013 sprawozdanie okresowe s\u0142u\u017cy nast\u0119puj\u0105cym celom:<\/span><\/p>\n

a) umo\u017cliwia ocen\u0119 stosowania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa przez Pa\u0144stwo, kt\u00f3re jest jej sygnatariuszem;<\/span><\/p>\n

b) dostarcza informacji, czy wyj\u0105tkowa uniwersalna warto\u015b\u0107<\/em>\u00a0d\u00f3br wpisanych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa zosta\u0142a zachowana;<\/span><\/p>\n

c) dostarcza aktualnych informacji o dobrach \u015bwiatowego dziedzictwa, daj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarejestrowania zmieniaj\u0105cych si\u0119 okoliczno\u015bci i stanu tych d\u00f3br;<\/span><\/p>\n

d) tworzy mechanizmy wsp\u00f3\u0142pracy regionalnej i wymiany informacji oraz do\u015bwiadcze\u0144 dotycz\u0105cych wdra\u017cania Konwencji z 1972 r. oraz ochrony i konserwacji d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa mi\u0119dzy pa\u0144stwami, kt\u00f3re przyst\u0105pi\u0142y do umowy.<\/span><\/p>\n

Sprawozdania s\u0105 sk\u0142adane w okresach 6-letnich regionami UNESCO w nast\u0119puj\u0105cej kolejno\u015bci: Pa\u0144stwa Arabskie, Azja i Pacyfik, Ameryka \u0141aci\u0144ska i Karaiby oraz Europa i Ameryka P\u00f3\u0142nocna. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. I cz\u0119\u015b\u0107 sprawozdania dotyczy przepis\u00f3w prawnych i administracyjnych, kt\u00f3re dane pa\u0144stwo przyj\u0119\u0142o, jak r\u00f3wnie\u017c wszelkich innych dzia\u0142a\u0144 podj\u0119tych w celu stosowania Konwencji, wraz z opisem do\u015bwiadcze\u0144 zdobytych w tej dziedzinie. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci og\u00f3lnych zobowi\u0105za\u0144 zdefiniowanych w poszczeg\u00f3lnych artyku\u0142ach Konwencji. II cz\u0119\u015b\u0107 sprawozdania dotyczy stanu zachowania poszczeg\u00f3lnych d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa po\u0142o\u017conych na terytorium danego kraju. Ta cz\u0119\u015b\u0107 jest opracowywana dla ka\u017cdego dobra \u015bwiatowego dziedzictwa oddzielnie. Dla miejsc wielocz\u0119\u015bciowych (seryjnych) po\u0142o\u017conych na terytorium jednego lub wielu pa\u0144stw oraz transgranicznych opracowuje si\u0119 jedno sprawozdanie, obejmuj\u0105ce ca\u0142y obszar miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa. Sprawozdanie, sk\u0142adane w j\u0119zyku angielskim lub francuskim, ma ujednolicon\u0105 form\u0119. Na jego potrzeby zosta\u0142 opracowany formularz i kwestionariusz elektroniczny w formie bazy danych dost\u0119pnej poprzez stron\u0119 internetow\u0105 Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa. Na podstawie sprawozda\u0144 z\u0142o\u017conych przez poszczeg\u00f3lne kraje regionu, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa sporz\u0105dza Raporty regionalne o \u015bwiatowym dziedzictwie oraz Regionalne plany dzia\u0142ania.<\/span><\/p>\n

[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=”Raporty okresowe” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” open=”off”]<\/p>\n

Sprawozdania okresowe s\u0105 jednym z podstawowych mechanizm\u00f3w monitorowania ochrony w ramach Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Co oko\u0142o osiem lat Pa\u0144stwa-Strony s\u0105 proszone o przed\u0142o\u017cenie Komitetowi \u015awiatowego Dziedzictwa Raportu Okresowego na temat stosowania Konwencji \u015awiatowego Dziedzictwa na ich terytorium.<\/p>\n

Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa stosuje regionalne podej\u015bcie do sprawozdawczo\u015bci okresowej w celu promowania wsp\u00f3\u0142pracy regionalnej i reagowania na specyfik\u0119 ka\u017cdego regionu.<\/p>\n

Ka\u017cdego roku Pa\u0144stwa-Strony z jednego z pi\u0119ciu region\u00f3w – pa\u0144stw arabskich, Afryki, Azji i Pacyfiku, Ameryki \u0141aci\u0144skiej i Karaib\u00f3w oraz Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej (w tej kolejno\u015bci) – wype\u0142niaj\u0105 i przesy\u0142aj\u0105 obie cz\u0119\u015bci kwestionariusza.<\/p>\n

[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=”I cykl raportu okresowego \u2013 dla regionu Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej w okresie 2003-2004″ _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” open=”off”]<\/p>\n

Pierwszy cykl opracowywania sprawozda\u0144 okresowych rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w 1998 r. Raporty sk\u0142adano regionami w ustalonej wcze\u015bniej kolejno\u015bci. Pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 sprawozdania sporz\u0105dza\u0142y wszystkie pa\u0144stwa, kt\u00f3re przyst\u0105pi\u0142y do Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Cz\u0119\u015b\u0107 II raportu obj\u0119\u0142a jedynie dobra wpisane na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa przed rokiem okre\u015blonym dla ka\u017cdego regionu indywidualnie. W sumie zadanie obj\u0119\u0142o 165 kraj\u00f3w i 533 miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n

W Europie opracowywanie sprawozda\u0144 mia\u0142o miejsce w latach 2003 \u2013 2005 i zako\u0144czy\u0142o si\u0119 przyj\u0119ciem w 2006 r. przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO Raportu regionalnego oraz Planu dzia\u0142ania dla Europy. Raportowi podlega\u0142y dobra wpisane na list\u0119 przed 1998 r. – \u0142\u0105cznie 50 kraj\u00f3w, 297 miejsc.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu zadania mia\u0142a miejsce dwuletnia przerwa. W jej trakcie dopracowano kwestionariusz sprawozdania zar\u00f3wno I, jak i II cz\u0119\u015bci. Du\u017cy te\u017c nacisk po\u0142o\u017cono na wyja\u015bnienie granic wpisu na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa tych d\u00f3br spo\u015br\u00f3d obj\u0119tych raportem okresowym, w stosunku do kt\u00f3rych istnia\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci (ang. Restrospective Inventory Project). Pa\u0144stwa sygnatariusze Konwencji zosta\u0142y tak\u017ce poproszone o retrospektywne opracowanie \u201eOrzecze\u0144 wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci\u201d dla wszystkich d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa (ang. retrospective Statements of Outstanding Universal Value).<\/p>\n

Sprawozdanie okresowe to kompleksowe zadanie obci\u0105\u017caj\u0105ce ca\u0142y system \u015bwiatowego dziedzictwa. Anga\u017cuje ono du\u017c\u0105 liczb\u0119 podmiot\u00f3w na poziomie poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w oraz obci\u0105\u017ca Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa i organizacje doradcze Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa dodatkowymi zadaniami. Pierwszy cykl mia\u0142 charakter pilota\u017cowy. Testowano nie tylko wykonalno\u015b\u0107 projektu i mo\u017cliwo\u015bci organizacyjne, ale r\u00f3wnie\u017c sam\u0105 koncepcj\u0119 i przydatno\u015b\u0107 tak prowadzonego monitoringu. Raport, mimo nieuniknionych problem\u00f3w organizacyjnych i niedoci\u0105gni\u0119\u0107, okaza\u0142 si\u0119 niezwykle potrzebnym i cennym przedsi\u0119wzi\u0119ciem. U\u015bwiadomi\u0142 braki dokumentacyjne oraz niski poziom znajomo\u015bci Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa i zasad ochrony d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na piln\u0105 potrzeb\u0119 poprawy ochrony dziedzictwa i konieczno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy w tym zakresie. W konsekwencji wp\u0142yn\u0105\u0142 on pozytywnie na poziom \u015bwiadomo\u015bci i spowodowa\u0142 w wielu krajach przewarto\u015bciowanie podej\u015bcia do Konwencji \u2013 przej\u015bcie od narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105cego promocji do narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105cego ochronie. Natomiast najwa\u017cniejszym wnioskiem, kt\u00f3ry powinien ukierunkowa\u0107 podej\u015bcie do zadania w przysz\u0142o\u015bci jest stwierdzenie, \u017ce sprawozdawczo\u015b\u0107 okresowa musi mie\u0107 praktyczne zastosowanie. Powinien by\u0107 on pomocny w ochronie i konserwacji miejsc i wdra\u017caniu Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n

Realizacja zadania w Polsce\u00a0<\/strong><\/p>\n

Za realizacj\u0119\u00a0Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa\u00a0w Polsce odpowiada\u0142y Ministerstwo \u015arodowiska oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ze wzgl\u0119du na przewag\u0119 d\u00f3br kulturowych na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa, resort kultury by\u0142 resortem wiod\u0105cym. Obowi\u0105zek koordynacji wykonania raportu okresowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego z\u0142o\u017cy\u0142o na Krajowym O\u015brodku Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w (obecnie: Narodowy Instytut Dziedzictwa). W celu sprawnej realizacji zadania ustanowiono pe\u0142nomocnika dyrektora ds. przygotowania raportu, a koordynacj\u0119 ca\u0142ego zadania powierzono Regionalnemu O\u015brodkowi Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w w Krakowie. Prace by\u0142y prowadzone w \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z Ministerstwem \u015arodowiska, Polskim Komitetem ds. UNESCO oraz w\u0142a\u015bcicielami i gospodarzami miejsc podlegaj\u0105cych okresowej ocenie.<\/span><\/div>\n
W przypadku Polski by\u0142y to:\u00a0<\/span><\/div>\n
    \n
  1. Kopalnia soli w Wieliczce\u00a0<\/span><\/li>\n
  2. Historyczne centrum Krakowa\u00a0<\/span><\/li>\n
  3. Auschwitz Birkenau. Niemiecki nazistowski ob\u00f3z koncentracyjny i zag\u0142ady (1940-1945)\u00a0<\/span><\/li>\n
  4. Puszcza Bia\u0142owieska\u00a0<\/span><\/li>\n
  5. Historyczne centrum Warszawy\u00a0<\/span><\/li>\n
  6. Stare Miasto w Zamo\u015bciu\u00a0<\/span><\/li>\n
  7. \u015aredniowieczne miasto w Toruniu\u00a0<\/span><\/li>\n
  8. Zamek krzy\u017cacki w Malborku\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n
    W trakcie realizacji zadania by\u0142y organizowane spotkania informacyjno-szkoleniowe:\u00a0<\/span><\/div>\n
      \n
    1. Warszawa, 16 wrze\u015bnia 2003\u00a0<\/span><\/li>\n
    2. Krak\u00f3w, 13-14 listopada 2003\u00a0<\/span><\/li>\n
    3. Malbork, 29-30 marca 2004\u00a0<\/span><\/li>\n
    4. Toru\u0144, 22-23 czerwca 2004\u00a0<\/span><\/li>\n
    5. Wieliczka, 22-23 lutego 2005\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n
      W celu podsumowania ca\u0142ego zadania Krajowy O\u015brodek Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w (obecnie NID) zorganizowa\u0142 konferencj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 zarz\u0105dzaniu i monitoringowi miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Toruniu w dniach 22-23 marca 2006 r. Uznano wtedy, \u017ce do\u015bwiadczenia zdobyte w ochronie d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa oraz wypracowane zasady powinno si\u0119 przenie\u015b\u0107 na grunt krajowy i wykorzysta\u0107 do usprawnienia ochrony miejsc o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla dziedzictwa kraju. Z punktu widzenia efektywno\u015bci ochrony i konserwacji d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa w kraju, najistotniejsze wyda\u0142y si\u0119 dwie sprawy, cz\u0119\u015bciowo wymuszone dzia\u0142aniami Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa, a mianowicie:<\/span><\/div>\n
      <\/div>\n
      1. Konieczno\u015b\u0107 uporz\u0105dkowania i uzupe\u0142nienia dokumentacji dotycz\u0105cej miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa:<\/span><\/div>\n