[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/16-krzemionki_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref. 1599)<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n Orzeczenie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci <\/strong> Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/span><\/p>\n Krzemionkowski region pradziejowego g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego (w skr\u00f3cie: Krzemionki) znajduje si\u0119 na p\u00f3\u0142nocno-wschodnim skraju G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich w centralnej Polsce po obu stronach rzeki Kamiennej. Jest to dobro seryjne sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z czterech cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych: g\u0142\u00f3wnego pola g\u00f3rniczego Krzemionki Opatowskie, dw\u00f3ch mniejszych p\u00f3l g\u00f3rniczych o nazwie Borownia i Korycizna, le\u017c\u0105cych na tej samej strukturze geologicznej, oraz prehistorycznej sta\u0142ej osady g\u00f3rniczej o nazwie Gawroniec; w tym miejscu odbywa\u0142a si\u0119 ko\u0144cowa obr\u00f3bka pochodz\u0105cych z kopalni, wst\u0119pnie przygotowanych krzemieni, kt\u00f3re nast\u0119pnie trafia\u0142y do dystrybucji. Dobro datowane jest na okres od roku 3900 do roku 1600 p.n.e. (od neolitu do wczesnej epoki br\u0105zu) i jest jednym z najwi\u0119kszych znanych kompleks\u00f3w tego typu. Stanowi ono r\u00f3wnie\u017c jedyny znany obecnie najbardziej kompletny i ca\u0142kowicie czytelny spo\u0142eczno-techniczny przyk\u0142ad prehistorycznego wydobycia i obr\u00f3bki krzemienia, zarazem prezentuj\u0105c niezwykle szerok\u0105 gam\u0119 pradawnych technik eksploatacji krzemienia w obr\u0119bie jednego obszaru wydobywczego. Znajduj\u0105 si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c wielkie komory kopalniane o powierzchni ponad 500 m2, kt\u00f3re nie wyst\u0119puj\u0105 w \u017cadnym innym miejscu tego typu na \u015bwiecie. Co wi\u0119cej, wydobywano tutaj jedyny w swoim rodzaju minera\u0142 \u2013 krzemie\u0144 pasiasty o wygl\u0105dzie przypominaj\u0105cym ubarwienie zebry z pasami o odcieniach szaro\u015bci u\u0142o\u017conymi naprzemiennie \u2013 kt\u00f3ry po wydobyciu i przetworzeniu w siekierki rozprowadzano w promieniu blisko 650 km od kompleksu, co zosta\u0142o potwierdzone znaleziskami na terenie dzisiejszych Niemiec, Czech, Moraw, S\u0142owacji, zachodniej Ukrainy, Bia\u0142orusi i Litwy.<\/span><\/p>\n Na terenie wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne rodzaje kopalni wraz z zadziwiaj\u0105co dobrze zachowan\u0105 powierzchni\u0105 antropogeniczn\u0105, kt\u00f3ra ukazuje niezwyk\u0142y prehistoryczny krajobraz przemys\u0142owy z\u0142o\u017cony z poszybowych obni\u017ce\u0144 terenu i wzniesie\u0144 powsta\u0142ych z odpad\u00f3w kopalnianych; widoczne s\u0105 tak\u017ce pozosta\u0142o\u015bci warsztat\u00f3w obr\u00f3bki krzemienia, osad robotniczych i szlak\u00f3w komunikacyjnych. Osada Gawroniec, niezb\u0119dna dla funkcjonalnej integralno\u015bci systemu zarz\u0105dzania z\u0142o\u017cami, jest wyra\u017anym \u015bwiadectwem organizacji prehistorycznej spo\u0142eczno\u015bci opieraj\u0105cej si\u0119 na g\u00f3rnictwie.<\/span><\/p>\n Kryterium (iii)<\/strong>: Krzemionkowski region pradziejowego\u00a0g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego dostarcza informacji o stylu \u017cycia i pracy osiad\u0142ych prehistorycznych wsp\u00f3lnot, kt\u00f3ry odr\u00f3\u017cnia okres neolitu od wcze\u015bniejszej epoki. Rejon dostarcza wyj\u0105tkowe dowody naukowe i antropologiczne. Stanowi\u0105 one element pe\u0142nego materialnego \u015bwiadectwa specyficznej tradycji kulturowej, kt\u00f3ra zanikn\u0119\u0142a.<\/span><\/p>\n O warto\u015bci zg\u0142oszonego dobra, wraz z osad\u0105 Gawroniec stanowi\u0105c\u0105 jego integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 (oraz najwa\u017cniejsz\u0105 osad\u0119 prehistoryczn\u0105 w regionie), dodatkowo \u015bwiadczy potwierdzona dystrybucja siekier z krzemienia pasiastego w promieniu ponad 650 kilometr\u00f3w od kompleksu \u2013 jest to najwi\u0119kszy zarejestrowany zasi\u0119g dla prehistorycznych siekier z krzemienia, kt\u00f3ry dostarcza istotnych informacji o w\u0119dr\u00f3wkach prehistorycznych ludzi.<\/span><\/p>\n Kryterium (iv)<\/strong>: Krzemionkowski region pradziejowego g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego dostarcza wyj\u0105tkowych dowod\u00f3w na to, \u017ce okres przedhistoryczny, w kt\u00f3rym zacz\u0119to wydobywa\u0107 krzemie\u0144 do produkcji narz\u0119dzi, by\u0142 prze\u0142omowym okresem w dziejach ludzko\u015bci. Zg\u0142oszone dobro obejmuje zr\u00f3\u017cnicowane podziemne struktury kopalniane: kopalnie jamowe, niszowe i niszowe z galeriami, galeriowe, kopalnie filarowo-komorowe oraz komorowe, a tak\u017ce pierwotne warsztaty obr\u00f3bki krzemienia. Wszystkie te elementy odkryto w stanie niemal nienaruszonym, przy \u0142\u0105cznej liczbie szyb\u00f3w i ich wyrobisk wynosz\u0105cej ponad 4000.<\/span><\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/span><\/p>\n Krzemionkowski region pradziejowego g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego stanowi, jako ca\u0142o\u015b\u0107, najlepiej zachowany, najbardziej zr\u00f3\u017cnicowany technicznie i kompletny prehistoryczny kompleks wydobywczy. Wszystkie elementy niezb\u0119dne do potwierdzenia potencjalnej wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci dobra zawarte s\u0105 w jego elementach sk\u0142adowych, kt\u00f3re stanowi\u0105 przyk\u0142ad jedynego z\u0142o\u017ca krzemienia pasiastego eksploatowanego w czasach prehistorycznych. Zasadnicze elementy i atrybuty dobra zosta\u0142y indywidualnie potwierdzone w r\u00f3\u017cnorodnych badaniach historycznych i najnowszych badaniach archeologicznych, w tym z wykorzystaniem technologii lotniczego skaningu laserowego (ang. Airborne Laser Scanning), kt\u00f3ra pozwoli\u0142a na uzyskanie obrazu 3D rejonu pomimo wyst\u0119puj\u0105cego zadrzewienia. Miejsce osady g\u00f3rniczej, dobrze zarysowane na wynios\u0142o\u015bci terenu w\u015br\u00f3d p\u00f3l uprawnych, zosta\u0142o zbadane archeologicznie pod koniec lat 40. i 50. XX wieku, a jej granice wykraczaj\u0105 poza obr\u0119b stanowiska archeologicznego, na terenie kt\u00f3rego znaleziono dowody prehistorycznego osadnictwa.<\/span><\/p>\n Miejsce nie podlega obecnie szkodliwym wp\u0142ywom wynikaj\u0105cym z zaniedbania lub dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z zagospodarowaniem terenu.<\/span><\/p>\n Autentyzm<\/strong><\/span><\/p>\n Krzemionkowski region pradziejowego g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego charakteryzuje si\u0119 wyj\u0105tkowym poziomem autentyzmu przejawiaj\u0105cego si\u0119, we wszystkich jego atrybutach, w elementach, takich jak: dobrze zachowana forma i struktura podziemi, np. szyb\u00f3w, kom\u00f3r, galerii komunikacyjnych, korytarzy transportowych, filar\u00f3w podtrzymuj\u0105cych strop lub ha\u0142d podziemnych, a tak\u017ce krajobraz przemys\u0142owy na powierzchni, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 poszybowe obni\u017cenia terenu i ha\u0142dy, pozosta\u0142o\u015bci pracowni krzemieniarskich, obozowisk g\u00f3rniczych i szlak\u00f3w komunikacyjnych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 obszaru p\u00f3l g\u00f3rniczych nie zosta\u0142a zbadana archeologicznie. Na terenie pola g\u00f3rniczego Krzemionki Opatowskie zbadano jedynie niewielki fragment pola, gdzie, po przeprowadzeniu prac konserwatorskich, umo\u017cliwiono dost\u0119p do wyrobisk o niezwyk\u0142ej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zestawie cech, kt\u00f3re pozosta\u0142y niemal niezmienione od ponad 5000 lat. Atrybuty osady Gawroniec s\u0105 dobrze widoczne zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem lokalizacji, formy, a tak\u017ce archeologicznych dowod\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 namacalnym \u015bwiadectwem organizacji i proces\u00f3w bezpo\u015brednio powi\u0105zanych z polami g\u00f3rniczymi. Podczas wykopalisk archeologicznych, kt\u00f3re przeprowadzono w latach 1947\u20131961, opr\u00f3cz du\u017cych ilo\u015bci odpad\u00f3w z przetwarzania krzemienia, znaleziono r\u00f3wnie\u017c dowody o mo\u017cliwym do ustalenia wieku, takie jak wyroby garncarskie (du\u017ce naczynia do przechowywania po\u017cywienia, lejkowate flasze i wazy, ceramiczne fajki oraz gliniane obci\u0105\u017cniki wrzecion tkackich \u2013 tzw. prz\u0119\u015bliki), a tak\u017ce pozosta\u0142o\u015bci organiczne, kt\u00f3rych wiek okre\u015blono metod\u0105 datowania radiow\u0119glowego na mi\u0119dzy 3500 a 3200 lat p.n.e. Nowe, dodatkowe okre\u015blenie wieku p\u00f3l g\u00f3rniczych metod\u0105 datowania w\u0119glowego o wy\u017cszej dok\u0142adno\u015bci zosta\u0142o przeprowadzone w latach 2017\u20132018.<\/span><\/p>\n Ochrona prawna i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/span><\/p>\n Dobro zg\u0142oszone do wpisu na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa jest w ca\u0142o\u015bci obj\u0119te pe\u0142n\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105. System zarz\u0105dzania Krzemionkowskim regionem pradziejowego g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego zostanie wdro\u017cony przez Muzeum Archeologiczne i Rezerwat \u201eKrzemionki\u201d, lokaln\u0105 cho\u0107 znan\u0105 w Polsce plac\u00f3wk\u0119, kt\u00f3ra odgrywa wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 w zarz\u0105dzaniu i ochronie Krzemionek. Jego struktura organizacyjna zostanie dostosowana i rozszerzona celem obj\u0119cia trzech pozosta\u0142ych komponent\u00f3w dobra w ramach nowego procesu planowania zarz\u0105dzania dobrem (2018). Plan ten znajduje si\u0119 obecnie w fazie roboczej i zostanie wdro\u017cony w tym samym roku. Obecnie nie odnotowano istotnych zagro\u017ce\u0144 lub ryzyka nara\u017cenia zg\u0142oszonego obiektu na szkod\u0119, je\u015bli chodzi o jego zachowanie dla przysz\u0142ych pokole\u0144.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Komponenty wpisu:<\/strong><\/span><\/p>\n Krzemionki Property: 311.3\u00a0ha Property: 11.6\u00a0ha Property: 9.9\u00a0ha Property: 16.4\u00a0ha [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n\n\n
\n ID<\/span><\/th>\n \u00a0 Nazwa i lokalizacja\u00a0\u00a0<\/span><\/th>\n \u00a0 Pa\u0144stwo\u00a0\u00a0<\/span><\/th>\n Koordynaty<\/span><\/th>\n Powierzchnie<\/span><\/th>\n \u00a0 Data wpisu\u00a0\u00a0<\/span><\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n\n \n \u00a0 1599-001\u00a0\u00a0<\/span><\/td>\n \n
Opatowskie<\/span><\/p>\n<\/td>\nPoland<\/span><\/td>\n N50 58 4.7\u00a0 E21 30 8.3<\/span><\/td>\n \n
\u00a0 Buffer zone:\u00a01,327.9\u00a0ha<\/span><\/p>\n<\/td>\n2019<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1599-002<\/span><\/td>\n Borownia<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n N50 55 32.6\u00a0 E21 33 49.1<\/span><\/td>\n \n
Buffer zone: 120.4\u00a0ha<\/span><\/p>\n<\/td>\n2019<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1599-003<\/span><\/td>\n Korycizna<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n \u00a0 N50 54 41.78\u00a0 E21 36 16.18\u00a0\u00a0<\/span><\/td>\n \n
Buffer zone: 133.8\u00a0ha<\/span><\/p>\n<\/td>\n2019<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1599-004<\/span><\/td>\n Osada
Gawroniec<\/span><\/td>\nPoland<\/span><\/td>\n N50 53 3.48\u00a0 E21 31 44<\/span><\/td>\n \n
Buffer zone: 246.6\u00a0ha<\/span><\/p>\n<\/td>\n2019<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n