[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/17-lasy-bukowe_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
(Ref. 1133 quater)<\/em><\/p>\n Orzeczenie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci<\/strong><\/p>\n<\/div>\n <\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n \u201ePradawne i pierwotne lasy bukowe w Karpat i innych regionach Europy\u201d stanowi\u0105 wielokrajowe seryjne dobro, \u0142\u0105cznie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z 94 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych w 18 krajach. S\u0105 one wyj\u0105tkowym przek\u0142adem wzgl\u0119dnie niezak\u0142\u00f3conych, z\u0142o\u017conych las\u00f3w strefy umiarkowanej i wykazuj\u0105 szeroki zakres kompleksowych wzorc\u00f3w i proces\u00f3w ekologicznych, zachodz\u0105cych w jednolitych i mieszanych stanowiskach buka zwyczajnego w r\u00f3\u017cnorodnych warunkach \u015brodowiskowych. W ka\u017cdej fazie lodowcowej (epokach lodowcowych) w ci\u0105gu ostatniego miliona lat buk zwyczajny (Fagus sylvatica) przetrwa\u0142 niekorzystne warunki klimatyczne na obszarach ostoi w po\u0142udniowych cz\u0119\u015bciach kontynentu europejskiego. Te obszary ostoi zosta\u0142y udokumentowane przez naukowc\u00f3w poprzez analiz\u0119 paleoekologiczn\u0105 i przy u\u017cyciu najnowszych technik kodowania genetycznego. Po ostatniej epoce lodowcowej, oko\u0142o 11 tys. lat temu, buk zacz\u0105\u0142 rozszerza\u0107 zakres swojego wyst\u0119powania ze wspomnianych po\u0142udniowych obszar\u00f3w ostoi, aby ostatecznie pokry\u0107 du\u017ce cz\u0119\u015bci kontynentu europejskiego. Podczas tego procesu ekspansji, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c trwa, utworzy\u0142 r\u00f3\u017cne formy zbiorowisk ro\u015blinnych, jednocze\u015bnie zajmuj\u0105c zasadniczo odmienne \u015brodowiska. To wzajemne oddzia\u0142ywanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u015brodowisk, gradient\u00f3w klimatycznych i r\u00f3\u017cnych puli genowych gatunku ukszta\u0142towa\u0142o i wci\u0105\u017c kszta\u0142tuje wysok\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 zbiorowisk las\u00f3w bukowych. Lasy te zawieraj\u0105 bezcenn\u0105 populacj\u0119 starych drzew oraz rezerwuar genetyczny buka i wielu innych gatunk\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 zwi\u0105zane z tymi siedliskami starodrzew\u00f3w i s\u0105 od nich zale\u017cne.<\/p>\n Kryterium (ix):<\/strong>\u00a0<\/span>Dobro to jest niezb\u0119dne do zrozumienia historii i ewolucji rodzaju Fagus, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na szeroki zakres wyst\u0119powania na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej i znaczenie ekologiczne jest istotny dla ca\u0142ego \u015bwiata. Te zasadniczo niezak\u0142\u00f3cone, z\u0142o\u017cone lasy strefy umiarkowanej wykazuj\u0105 kompleksowe wzorce i procesy ekologiczne zachodz\u0105ce w jednolitych i mieszanych drzewostanach buka zwyczajnego dla r\u00f3\u017cnorodnych gradient\u00f3w \u015brodowiskowych, w tym warunk\u00f3w klimatycznych i geologicznych, wyst\u0119puj\u0105cych w prawie wszystkich europejskich regionach las\u00f3w bukowych. Lasy wyst\u0119puj\u0105 we wszystkich strefach wysoko\u015bciowych, od obszar\u00f3w przybrze\u017cnych do linii lasu oraz zawieraj\u0105 najlepsze pozosta\u0142e przyk\u0142ady granic zasi\u0119gu las\u00f3w buka zwyczajnego. Buk jest jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w biomu las\u00f3w li\u015bciastych strefy umiarkowanej i stanowi wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad rekolonizacji oraz rozwoju ekosystem\u00f3w i zbiorowisk l\u0105dowych od ostatniej epoki lodowcowej. Trwaj\u0105c\u0105 ekspansj\u0119 buka na p\u00f3\u0142nocy i na zach\u00f3d z jego pierwotnych obszar\u00f3w ostoi z czas\u00f3w epoki lodowcowej we wschodnich i po\u0142udniowych cz\u0119\u015bciach Europy mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 wzd\u0142u\u017c naturalnych korytarzy i tzw. przystank\u00f3w (stepping stones) wyst\u0119puj\u0105cych na ca\u0142ym kontynencie. Dominacja buka na rozleg\u0142ych obszarach Europy jest \u017cywym dowodem na zdolno\u015b\u0107 tego drzewa do genetycznej adaptacji \u2013 procesu, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c trwa.<\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Wybrane cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe reprezentuj\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 pradawnych i pierwotnych las\u00f3w bukowych w ca\u0142ej Europie pod wzgl\u0119dem warunk\u00f3w klimatycznych i geologicznych oraz stref wysoko\u015bciowych. Dobro sk\u0142ada si\u0119 z cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych, kt\u00f3re przekazuj\u0105 jego wyj\u0105tkow\u0105 uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107 (Outstanding Universal Value \u2013 OUV) i reprezentuj\u0105 zmienno\u015b\u0107 ekosystem\u00f3w europejskich las\u00f3w bukowych. \u0141\u0105cznie, te cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe przyczyniaj\u0105 si\u0119 do integralno\u015bci dobra jako ca\u0142o\u015bci. Dodatkowo, ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adowa musi wykazywa\u0107 integralno\u015b\u0107 na poziomie lokalnym, reprezentuj\u0105c pe\u0142ne spektrum proces\u00f3w lasotw\u00f3rczych w jej szczeg\u00f3lnych warunkach geograficznych i ekologicznych w ramach serii. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych ma dostateczn\u0105 wielko\u015b\u0107, aby utrzymywa\u0107 takie procesy naturalne, niezb\u0119dne dla ich d\u0142ugoterminowej \u017cywotno\u015bci ekologicznej.<\/p>\n Najbardziej znacz\u0105ce zagro\u017cenia dla dobra stanowi\u0105 wycinka drzew i fragmentacja siedlisk. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w zakresie wycinki drzew w pobli\u017cu cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych mo\u017ce powodowa\u0107 zmiany mikroklimatu i skutki mobilizacji biogen\u00f3w, co negatywnie wp\u0142ywa na integralno\u015b\u0107 dobra. Zmiany u\u017cytkowania grunt\u00f3w na okolicznych terenach mog\u0105 prowadzi\u0107 do wzrostu fragmentacji siedlisk, co szczeg\u00f3lnie niepokoi w odniesieniu do mniejszych cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych. Rozw\u00f3j infrastruktury stanowi potencjalne zagro\u017cenie tylko w okolicy kilku cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych.<\/p>\n Zmiany klimatu ju\u017c stwarzaj\u0105 zagro\u017cenie dla cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych i mo\u017cna oczekiwa\u0107 dalszych oddzia\u0142ywa\u0144, w tym zmian sk\u0142adu gatunkowego i przemieszczania si\u0119 siedlisk. Jednak\u017ce nale\u017cy odnotowa\u0107, \u017ce jednym z atrybut\u00f3w wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci dobra jest wykazanie zdolno\u015bci buka do adaptacji do r\u00f3\u017cnych warunk\u00f3w ekologicznych i klimatycznych w ca\u0142ym zakresie jego wyst\u0119powania. Ze tego wzgl\u0119du nale\u017cy monitorowa\u0107 i dokumentowa\u0107 potencjalne zmiany w przysz\u0142o\u015bci, aby lepiej rozumie\u0107 te procesy.<\/p>\n Wy\u017cej wspomniane zagro\u017cenia mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na integralno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych w r\u00f3\u017cnym stopniu i w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b, np. poprzez zmniejszenie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci strukturalnej, fragmentacj\u0119, utrat\u0119 \u0142\u0105czno\u015bci, straty biomasy i zmiany mikroklimatu, pogarszaj\u0105c funkcjonalno\u015b\u0107 ekosystem\u00f3w i og\u00f3ln\u0105 zdolno\u015b\u0107 do adaptacji. Aby upora\u0107 si\u0119 z tymi zagro\u017ceniami, tworzone s\u0105 strefy buforowe, kt\u00f3rymi odpowiednio zarz\u0105dzaj\u0105 odpowiednie organy zarz\u0105dzaj\u0105ce.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Rygorystyczne, bez interwencyjne zarz\u0105dzanie ma zasadnicze znaczenie dla ochrony wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci tego seryjnego dobra, we wszystkich jego cz\u0119\u015bciach sk\u0142adowych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z 94 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych jest chronionych prawnie jako \u015bcis\u0142e rezerwaty le\u015bne, obszary dzikiej przyrody, rdzenne strefy rezerwat\u00f3w biosfery lub parki narodowe (kategorie I lub II IUCN). Niekt\u00f3re z cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych s\u0105 chronione i zarz\u0105dzane na podstawie plan\u00f3w urz\u0105dzania lasu (kt\u00f3rych zapisy gwarantuj\u0105 brak wycinki drzew w starodrzewach). Poniewa\u017c zagwarantowanie silnego statusu ochrony w perspektywie d\u0142ugoterminowej jest spraw\u0105 najwy\u017cszej wagi, w razie potrzeby status ochrony zostanie poprawiony.<\/p>\n Aby zapewni\u0107 \u017cywotno\u015b\u0107 czterech cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych mniejszych ni\u017c przyj\u0119ta minimalna powierzchnia 50 ha, Pa\u0144stwa-Strony rozwa\u017c\u0105 powi\u0119kszenie cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych z dalszym bez interwencyjnym zarz\u0105dzaniem. Ponadto, ogromne znaczenie ma efektywne zarz\u0105dzanie strefami buforowymi, w celu ochrony dobra przed zagro\u017ceniami zewn\u0119trznymi i zabezpieczenia jego integralno\u015bci.<\/p>\n Za integralno\u015b\u0107 ka\u017cdej cz\u0119\u015bci sk\u0142adowej odpowiedzialne jest Pa\u0144stwo-Strona, a zapewniaj\u0105 j\u0105 w\u0142a\u015bciwe lokalne jednostki zarz\u0105dzaj\u0105ce. W celu zapewnienia sp\u00f3jnej ochrony i zarz\u0105dzania dobrem oraz koordynacji dzia\u0142a\u0144 mi\u0119dzy jednostkami zarz\u0105dzaj\u0105cymi i 18 Pa\u0144stwami-Stronami nale\u017cy ustanowi\u0107 funkcjonaln\u0105 struktur\u0119 organizacyjn\u0105. Aby uwzgl\u0119dni\u0107 ten aspekt, podczas procesu sk\u0142adania wniosku nominacyjnego stworzono Zintegrowany System Zarz\u0105dzania, kt\u00f3ry zostanie utrzymany, aby umo\u017cliwi\u0107 efektywne i skoordynowane zarz\u0105dzanie i ochron\u0119 ca\u0142ego dobra. Wsp\u00f3lny Komitet ds. Zarz\u0105dzania, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z przedstawicieli wszystkich Pa\u0144stw-Stron sformu\u0142owa\u0142 Wsp\u00f3ln\u0105 Deklaracj\u0119 Intencji. Niniejsza Deklaracja reguluje i porz\u0105dkuje wsp\u00f3\u0142prac\u0119 mi\u0119dzy wszystkimi Pa\u0144stwami-Stronami, kt\u00f3rych terytorium jest w\u0142\u0105czone do dobra i zapewnia zobowi\u0105zanie do ochrony i wzmocnienia wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci dobra. W celu wsparcia Wsp\u00f3lnego Komitetu ds. Zarz\u0105dzania i Pa\u0144stw-Stron w ich dzia\u0142aniach zostanie ustanowione i utrzymane stanowisko koordynatora.<\/p>\n Zintegrowany System Zarz\u0105dzania i plany zarz\u0105dzania cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowymi zapewni\u0105 bez interwencyjne zarz\u0105dzanie cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowymi, natomiast strefy buforowe b\u0119d\u0105 zarz\u0105dzane w taki spos\u00f3b, aby zapobiec negatywnym oddzia\u0142ywaniom na wyj\u0105tkow\u0105 uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107 dobra, przy czym szczeg\u00f3lny nacisk zostanie po\u0142o\u017cony na zapewnienie nienaruszalno\u015bci integralno\u015bci. Aby zharmonizowa\u0107 rozwi\u0105zania w zakresie zarz\u0105dzania we wszystkich 94 cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowych, Pa\u0144stwa-Strony opracuj\u0105 wsp\u00f3lne cele i skoordynowane dzia\u0142ania, kt\u00f3re obejm\u0105 zarz\u0105dzanie i monitorowanie dobra i stref buforowych, badania naukowe, edukacj\u0119, podnoszenie \u015bwiadomo\u015bci, zarz\u0105dzanie odwiedzaj\u0105cymi i turystyk\u0119 oraz budow\u0119 potencja\u0142u finansowego i kadrowego. Proponuje si\u0119 ustanowienie sp\u00f3jnego systemu monitorowania opartego na wybranych (zast\u0119pczych) wska\u017anikach ekologicznych integralno\u015bci we wszystkich cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowych w celu por\u00f3wnania rozwoju d\u0142ugoterminowego. Ka\u017cde Pa\u0144stwo-Strona musi przedstawi\u0107 jasne i potwierdzone rozwi\u0105zania dotycz\u0105ce finansowania d\u0142ugoterminowego, w celu wsparcia sp\u00f3jnego zarz\u0105dzania obiektami krajowymi oraz skoordynowanego zarz\u0105dzania.<\/p>\n Wymagana jest szczeg\u00f3lna uwaga, aby zapewni\u0107 konfiguracj\u0119 dobra w taki spos\u00f3b, aby ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adowa zachowa\u0142a ci\u0105g\u0142\u0105 zdolno\u015b\u0107 do ewolucji z niezak\u0142\u00f3conymi procesami ekologicznymi i biologicznymi oraz bez potrzeby znacz\u0105cych interwencji. Obejmowa\u0142by to zintegrowanie otaczaj\u0105cych je ekosystem\u00f3w le\u015bnych w celu zapewnienia wystarczaj\u0105cej ochrony i \u0142\u0105czno\u015bci, zw\u0142aszcza w przypadku ma\u0142ych cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych. Wszystkie cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe maj\u0105 strefy buforowe o r\u00f3\u017cnej konfiguracji, w tym otaczaj\u0105ce je obszary chronione (parki narodowe, parki natury, rezerwaty biosfery i inne). Te strefy buforowe b\u0119d\u0105 regularnie monitorowane w celu zapewnienia ochrony w zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunkach klimatycznych, takich jak zmiany klimatu. Tam gdzie to mo\u017cliwe, granice stref buforowych nale\u017cy dostosowa\u0107 do granic istniej\u0105cych obszar\u00f3w chronionych oraz nale\u017cy je rozszerzy\u0107, aby po\u0142\u0105czy\u0107 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe, gdy znajduj\u0105 si\u0119 blisko siebie. Wreszcie, je\u015bli to stosowne, nale\u017cy podj\u0105\u0107 szczeg\u00f3lne ci\u0105g\u0142e starania, aby zapewni\u0107 efektywn\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ekologiczn\u0105 mi\u0119dzy lasami bukowymi i otaczaj\u0105cymi je siedliskami uzupe\u0142niaj\u0105cymi, aby umo\u017cliwi\u0107 naturalny rozw\u00f3j i adaptacj\u0119 lasu do zmian \u015brodowiska.<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Atrybuty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Atrybut<\/strong> to element lub cecha miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa, kt\u00f3ra stanowi o jego Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci i jest podstaw\u0105 do okre\u015blenia granic dobra. Atrybutami mog\u0105 by\u0107 zar\u00f3wno aspekty fizyczne, odnosz\u0105ce si\u0119 do cech namacalnych i struktur materialnych, jak i aspekty niematerialne, takie jak procesy, ustalenia spo\u0142eczne lub praktyki kulturowe.<\/p>\n Zrozumienie atrybut\u00f3w ma kluczowe znaczenie dla d\u0142ugoterminowej ochrony miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa. Interakcje z i pomi\u0119dzy atrybutami powinny by\u0107 przedmiotem dzia\u0142a\u0144 w zakresie ochrony, konserwacji i zarz\u0105dzania.<\/p>\n Atrybuty zosta\u0142y przygotowane przez poszczeg\u00f3lnych zarz\u0105dc\u00f3w d\u00f3br w ramach realizacji trzeciego cyklu Raportu Okresowego UNESCO.<\/p>\n Atrybutami pradawnych i pierwotnych las\u00f3w bukowych Karpat i innych region\u00f3w Europy s\u0105:<\/strong><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Galeria” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n\t\t\n