[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/15-tarnowskie-gory_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref. 1539)<\/em><\/p>\n<\/div>\n Orzeczenie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci <\/strong> Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n Kopalnia rud o\u0142owiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich G\u00f3rach znajduje si\u0119 na Nizinie \u015al\u0105skiej w po\u0142udniowej Polsce, w jednym z europejskich region\u00f3w metalurgicznych o wieloletniej historii. Dysponuje monumentalnym systemem gospodarowania wodami podziemnymi, kt\u00f3ry jest \u015bwiadectwem 300 lat niezwykle kreatywnego rozwoju in\u017cynierii hydraulicznej.<\/p>\n System wydobycia oraz gospodarowania wodami podziemnymi zosta\u0142 zbudowany na p\u0142askim terenie, trudnym pod wzgl\u0119dem technicznym, na \u0142agodnie pofa\u0142dowanym p\u0142askowy\u017cu, na wysoko\u015bci 270-300 m n.p.m.; r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy najwy\u017cszym a najni\u017cszym punktem wynosi mniej ni\u017c 50 m. Jest to o tyle niespotykane, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u0142\u00f3\u017c metalono\u015bnych w Europie znajduje si\u0119 na terenach g\u00f3rzystych, co mia\u0142o ogromny wp\u0142yw szczeg\u00f3lnie na rozw\u00f3j technologii odwadniania. System podziemny w Tarnowskich G\u00f3rach przyjmowa\u0142 do trzech razy wi\u0119kszy nap\u0142yw w\u00f3d, w por\u00f3wnaniu z innymi du\u017cymi kopalniami rud metali w Europie w tamtym czasie, i ostatecznie obj\u0105\u0142 zlewni\u0119 ponad 50 km g\u0142\u00f3wnych sztolni odwadniaj\u0105cych oraz 150 km drugorz\u0119dnych sztolni odwadniaj\u0105cych, tuneli transportowych, szyb\u00f3w i obszar\u00f3w wydobycia. Zachowana do dzi\u015b sie\u0107 jest uzupe\u0142niona materialnymi pozosta\u0142o\u015bciami g\u0142\u00f3wnej infrastruktury gospodarowania wodami, zar\u00f3wno naziemnymi, jak i podziemnymi, wraz z bezpo\u015brednio po\u0142\u0105czonymi obiektami powierzchniowymi, kt\u00f3re obejmuj\u0105 istotne elementy krajobrazu g\u00f3rniczego.<\/p>\n System zaopatrzenia w wod\u0119 by\u0142 zaplanowany, zintegrowany i zarz\u0105dzany jako cz\u0119\u015b\u0107 \u00f3wczesnego podziemnego systemu wydobycia rud metali, ilustruj\u0105c jak w zachowanym i w pe\u0142ni dost\u0119pnym \u015brodowisku g\u00f3rniczym, tworzono nowoczesne systemy gospodarowania wodami oparte na pompie parowej z wykorzystaniem technologii g\u00f3rniczej. \u00a0<\/p>\n Integralne i wzajemnie korzystne powi\u0105zanie wydobycia minera\u0142\u00f3w, odwadniania kopalni i zaopatrzenia w wod\u0119, stworzone i rozwini\u0119te we wczesnym okresie, przez tych samych w\u0142a\u015bcicieli, powoduje, \u017ce Tarnowskie G\u00f3ry s\u0105 wyj\u0105tkowe.<\/p>\n Kryterium (i): System gospodarowania wodami stanowi wyj\u0105tkowe \u015bwiadectwo wybitnej ludzkiej kreatywno\u015bci technicznej oraz jej praktycznego zastosowania. Jest to arcydzie\u0142o podziemnej in\u017cynierii \u00a0hydraulicznej z okresu od po\u0142owy XVI w. do ko\u0144ca XIX w. Jego rozleg\u0142y system podziemny reprezentuje szczyt umiej\u0119tno\u015bci na skal\u0119 europejsk\u0105 w zakresie takiej technologii odwadniania w czasie, gdy in\u017cynieria g\u00f3rnicza zapewnia\u0142a zaplecze techniczne dla rozwoju pierwszych na \u015bwiecie wielkoskalowych, publicznych system\u00f3w wodoci\u0105gowych opartych na silnikach parowych pompuj\u0105cych wod\u0119 gruntow\u0105.<\/p>\n Kryterium (ii): System gospodarowania wodami stanowi wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad wymiany technologii, pomys\u0142\u00f3w i wiedzy specjalistycznej w zakresie g\u00f3rnictwa podziemnego i publicznego systemu zaopatrzenia w wod\u0119 pomi\u0119dzy g\u0142\u00f3wnymi o\u015brodkami g\u00f3rniczymi i przemys\u0142owymi w Saksonii, Czechach, W\u0119grzech, Wielkiej Brytanii i Polsce. Doprowadzi\u0142o to do stworzenia efektywnej podziemnej sieci odwadniania kopalni, opartej na swobodnym przep\u0142ywie grawitacyjnym wraz ze zintegrowanym systemem pompowania wody, kt\u00f3ry rozprowadza\u0142 wod\u0119 pitn\u0105 i przemys\u0142ow\u0105 dla ca\u0142ego regionu. To techniczne osi\u0105gni\u0119cie, wspomagane przez szczeg\u00f3lne cechy naturalne terenu, \u00a0stworzy\u0142o g\u0142\u00f3wny punkt (hotspot) rozwoju przemys\u0142u na \u015al\u0105sku. System nadal dzia\u0142a zasadniczo w taki sam spos\u00f3b, jak wtedy, gdy go pierwotnie zaprojektowano, dostarczaj\u0105c wod\u0119 pitn\u0105 mieszka\u0144com Tarnowskich G\u00f3r; schemat dzia\u0142ania zosta\u0142 opracowany ponad dwie\u015bcie lat temu, ale zosta\u0142by uznany za odpowiedni nawet w dzisiejszych czasach.<\/p>\n Kryterium (iv): System gospodarowania wodami jest stabilnym systemem technicznym \u0142\u0105cz\u0105cym funkcje wydobycia rud metali i gospodarowania wodami, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 istotnym udzia\u0142em w produkcji o\u0142owiu i cynku, kt\u00f3ry zaspokaja\u0142 \u00f3wczesne mi\u0119dzynarodowe zapotrzebowanie na surowce dla cel\u00f3w metalurgicznych i budowlanych oraz systemem wodnym. System w pe\u0142ni grawitacyjnie odwadnia\u0142 kopalni\u0119 i zaspokaja\u0142 zapotrzebowanie na wod\u0119 najbardziej uprzemys\u0142owionego i zurbanizowanego regionu w Polsce i jednego z najwi\u0119kszych w Europie.<\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Wielko\u015b\u0107 dobra zapewnia pe\u0142n\u0105 reprezentacj\u0119 wszystkich istotnych zachowanych atrybut\u00f3w kopalni oraz jej systemu gospodarowania wod\u0105, wykazuj\u0105c integralno\u015b\u0107 historyczn\u0105 i geograficzno-przestrzenn\u0105, a tak\u017ce integralno\u015b\u0107 strukturaln\u0105 i funkcjonaln\u0105. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dobra znajduje si\u0119 pod ziemi\u0105, a niewielka liczba osobnych obszar\u00f3w wytyczonych na powierzchni jest z nim bezpo\u015brednio powi\u0105zana w trzecim wymiarze.<\/p>\n Autentyzm<\/strong><\/p>\n Warto\u015b\u0107 kulturow\u0105 dobra rzetelnie i wiarygodnie wyra\u017caj\u0105: forma oraz konstrukcja kopalni i element\u00f3w systemu gospodarowania wod\u0105, zar\u00f3wno w cz\u0119\u015bci podziemnej, jak i naziemnej; materia\u0142y i wykonanie widoczne w oryginalnych i nienaruszonych pozosta\u0142o\u015bciach materialnych i konstrukcji; oraz wykorzystanie i funkcja, w pe\u0142ni zrozumia\u0142e dzi\u0119ki wyj\u0105tkowym archiwaliom przechowywanym w Polsce, jak r\u00f3wnie\u017c grawitacyjny system odwadniania i przepompowywania wody, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c dzia\u0142a. Lokalizacja i otoczenie dobra jest nadal nasycone autentycznymi i charakterystycznymi formami g\u00f3rniczymi w krajobrazie.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Pa\u0144stwo-Strona desygnowa\u0142o dobro, kt\u00f3rego ochrona le\u017cy w interesie spo\u0142ecznym i kt\u00f3re chroni \u00a0poprzez liczne formy ochrony prawnej. O\u015brodek ds. \u015bwiatowego dziedzictwa w Narodowym Instytucie Dziedzictwa wsp\u00f3\u0142pracuje bezpo\u015brednio z Zarz\u0105dem reprezentuj\u0105cym interesariuszy, kt\u00f3ry odpowiada za ochron\u0119 i zarz\u0105dzanie dobrem na poziomie lokalnym. Opracowywany jest Konserwatorski Plan Zarz\u0105dzania, kt\u00f3ry b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci nadawa\u0107 kierunek ochronie, konserwacji i prezentacji atrybut\u00f3w wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci. Kontynuacja bada\u0144 naukowych, dokumentowanie i badania stanowi\u0105 klucz do dalszego zrozumienia i ochrony systemu gospodarowania wodami, jego warto\u015bci i atrybut\u00f3w.<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n