[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/13-hala-stulecia_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}” locked=”off”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref. 1165-2006)<\/span><\/em><\/p>\n Orzeczenie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci <\/strong> <\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n Hala Stulecia we Wroc\u0142awiu, kamie\u0144 milowy w historii architektury \u017celbetowej, zosta\u0142a wzniesiona w latach 1911-1913 przez architekta Maxa Berga. Hala w rzucie ma kszta\u0142t symetrycznego czteroli\u015bcia z ogromnym okr\u0105g\u0142ym pomieszczeniem centralnym, nakrytym \u017cebrow\u0105 kopu\u0142\u0105 zwie\u0144czon\u0105 latarni\u0105. Jej wn\u0119trze mo\u017ce pomie\u015bci\u0107 do 10 000 os\u00f3b.<\/span><\/p>\n Hala Stulecia to wybitny przyk\u0142ad wczesnego modernizmu i innowacyjnego wykorzystania konstrukcji \u017celbetowych w budownictwie. W momencie budowy by\u0142a to najwi\u0119ksza wzniesiona dotychczas kopu\u0142a z \u017celbetu na \u015bwiecie. Odegra\u0142a znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w stworzeniu nowego rozwi\u0105zania technologicznego o wysokiej warto\u015bci estetycznej, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym punktem odniesienia w projektowaniu przestrzeni publicznych oraz w dalszej ewolucji tej technologii. Budynek nawi\u0105zuje do form historycznych, a zarazem jest pionierskim dzie\u0142em odpowiadaj\u0105cym na kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 potrzeby spo\u0142eczne, kt\u00f3re obejmowa\u0142y funkcje takie jak: sala zgromadze\u0144, sala widowiskowa, przestrze\u0144 wystawiennicza czy miejsce wydarze\u0144 sportowych. Budowla stanowi znacz\u0105cy prze\u0142om w historii wsp\u00f3\u0142czesnej architektury.<\/span><\/p>\n Tereny Wystawowe, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym elementem jest zlokalizowana na przeci\u0119ciu g\u0142\u00f3wnych osi kompozycyjnych Hala Stulecia, stanowi\u0105 integraln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 przestrzenn\u0105. Zosta\u0142y one zaprojektowane wsp\u00f3lnie przez Maxa Berga i Hansa Poelziga. Po zachodniej stronie Hali Stulecia znajduje si\u0119 monumentalny plac wzorowany na staro\u017cytnym forum, poprzedzony wzniesion\u0105 w 1925 r. kolumnad\u0105 wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego. Po p\u00f3\u0142nocnej stronie placu mie\u015bci si\u0119 Pawilon Wystawy Historyczno-Artystycznej, znany pod nazw\u0105 Pawilonu Czterech Kopu\u0142, wzniesiony w latach 1912-1913 wg projektu Hansa Poelziga. W p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Teren\u00f3w Wystawowych znajduje si\u0119 betonowa pergola otaczaj\u0105ca staw. Od Hali Stulecia oddziela j\u0105 budynek mieszcz\u0105cy restauracj\u0119 z otwartym tarasem.<\/span><\/p>\n W projekcie Teren\u00f3w Wystawowych po\u0142\u0105czono nowe elementy z po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 XIX-wiecznego Parku Szczytnickiego, wykorzystan\u0105 do prezentacji tematycznych ekspozycji ogrodowych, kt\u00f3rych przyk\u0142adem jest Ogr\u00f3d Japo\u0144ski oraz czasowej Wystawy Sztuki Cmentarnej, kt\u00f3rej pozosta\u0142o\u015bci\u0105 jest XVIII-wieczny drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142, przeniesiony tu z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska w 1912 roku.<\/span><\/p>\n Kryterium (i):\u00a0<\/strong>Hala Stulecia we Wroc\u0142awiu to przyk\u0142ad kreatywno\u015bci i innowacji w zakresie rozwoju technologii budowy wielkoprzestrzennych konstrukcji \u017celbetowych. Hala Stulecia zajmuje kluczow\u0105 pozycj\u0119 w ewolucji metod wzmacniaj\u0105cych w architekturze i stanowi jeden z punkt\u00f3w kulminacyjnych w historii zastosowania metalu we wzmacnianiu konstrukcji.<\/span><\/p>\n Kryterium (ii):\u00a0<\/strong>Hala Stulecia to pionierskie dzie\u0142o in\u017cynierii i architektury modernistycznej, odzwierciedlaj\u0105ce istotn\u0105 wymian\u0119 wp\u0142yw\u00f3w na pocz\u0105tku XX\u00a0w., stanowi\u0105ce kluczowy punkt odniesienia w p\u00f3\u017aniejszym rozwoju konstrukcji \u017celbetowych.<\/span><\/p>\n Kryterium (iv):\u00a0<\/strong>Stanowi\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 wroc\u0142awskich Teren\u00f3w Wystawowych Hala Stulecia to wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad modernistycznej architektury rekreacyjnej, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a wielu celom, od organizacji konferencji i wystaw, poprzez koncerty, po spektakle teatralne i operowe.<\/span><\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Tereny Wystawowe wraz z Hal\u0105 Stulecia zachowa\u0142y swoj\u0105 integralno\u015b\u0107 kompozycyjn\u0105 w granicach dobra. Jako ca\u0142o\u015b\u0107 zachowa\u0142y strukturaln\u0105 i wizualn\u0105 integralno\u015b\u0107. Tak\u017ce spos\u00f3b u\u017cytkowania Teren\u00f3w Wystawowych pozostaje zgodny z pierwotnie zamierzonymi funkcjami.<\/span><\/p>\n Od czasu wzniesienia Hala pozostaje w pe\u0142ni kompletna i oryginalna pod wzgl\u0119dem konstrukcji i u\u017cytych materia\u0142\u00f3w. Budynek przeszed\u0142 szereg remont\u00f3w, maj\u0105cych na celu utrzymanie go w odpowiednim stanie technicznym oraz wymian\u0119 instalacji zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi normami bezpiecze\u0144stwa dla obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej.<\/span><\/p>\n W granicach dobra znajduje si\u0119 ca\u0142a zachowana centralna cz\u0119\u015b\u0107 Teren\u00f3w Wystawowych. Po zako\u0144czeniu Wystawy Stulecia w 1913 roku, usuni\u0119te zosta\u0142y czasowe elementy architektoniczne oraz sezonowe nasadzenia ogrodowe. Niekt\u00f3re sta\u0142e konstrukcje, takie jak, dach kolumnady wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego czy budynek restauracyjny z otwartym tarasem, zosta\u0142y zniszczone w wyniku II wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n Pomimo pewnych strat Tereny Wystawowe zachowa\u0142y najwa\u017cniejsze elementy umiejscowione przy dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych osiach kompozycyjnych: Hal\u0119 Stulecia, Pawilon Czterech Kopu\u0142, kolumnad\u0119 wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego i pergol\u0119 wraz ze stawem. Zachowany jest Ogr\u00f3d Japo\u0144ski oraz drewniany barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n W 1948\u00a0roku kompozycja Teren\u00f3w Wystawowych zosta\u0142a uzupe\u0142niona stalow\u0105 iglic\u0105 projektu Stanis\u0142awa Hempla, kt\u00f3r\u0105 umieszczono po\u015brodku \u201eforum\u201d.<\/span><\/p>\n Wszystkie inwestycje planowane na terenie dobra i jego strefy buforowej wymagaj\u0105 wnikliwego przeanalizowania, aby unikn\u0105\u0107 ich niekorzystnego wp\u0142ywu na Wyj\u0105tkow\u0105 Uniwersaln\u0105 Warto\u015b\u0107 dobra.<\/span><\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Hala Stulecia oraz Tereny Wystawowe w granicach wpisu zachowa\u0142y oryginalny sp\u00f3jny uk\u0142ad przestrzenny oraz sta\u0142e elementy kompozycji. Hala Stulecia jest budowl\u0105 w pe\u0142ni autentyczn\u0105 pod wzgl\u0119dem formy architektonicznej, specyficznej techniki budowy oraz materia\u0142\u00f3w. Budynek znajduje si\u0119 w dobrym stanie, po przeprowadzonych pracach renowacyjnych, maj\u0105cych na celu konserwacj\u0119 oraz funkcjonaln\u0105 i techniczn\u0105 modernizacj\u0119.<\/span><\/p>\n Pozosta\u0142e obiekty kompleksu wystawowego charakteryzuj\u0105 si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanym stanem technicznym i zachowania substancji zabytkowej. Dobro jest wykorzystywane zgodnie z pierwotnie zamierzonymi funkcjami.<\/span><\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Ca\u0142y obszar dobra (36,69 ha) obj\u0119ty jest ochron\u0105 prawn\u0105 na mocy przepis\u00f3w o ochronie zabytk\u00f3w, kt\u00f3rych realizacj\u0119 prowadz\u0105 pa\u0144stwowe i samorz\u0105dowe s\u0142u\u017cby konserwatorskie.<\/span><\/p>\n Uzupe\u0142nieniem systemu ochrony prawnej obszaru s\u0105 wieloletnie dzia\u0142ania samorz\u0105du lokalnego, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ca\u0142y obszar w strefie buforowej (189,68 ha) zosta\u0142 obj\u0119ty miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego chroni\u0105cymi obszar dobra na poziomie prawa miejscowego zgodnie z zapisami ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.<\/span><\/p>\n Wszystkie prace konserwatorskie i inwestycyjne poprzedzane s\u0105 stosownymi studiami historycznymi i badaniami oraz analizami \u015brodowiskowymi uwzgl\u0119dniaj\u0105cymi kontekst przestrzenny. Dzia\u0142ania te wymagaj\u0105 ka\u017cdorazowo zatwierdzenia programu prac i stosownego pozwolenia ze strony s\u0142u\u017cb konserwatorskich.<\/span><\/p>\n Obszar dobra pozostaje w gestii kilku podmiot\u00f3w prawnych o r\u00f3\u017cnym profilu dzia\u0142alno\u015bci, w zwi\u0105zku z czym poszczeg\u00f3lne budynki i przestrzenie pe\u0142ni\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane funkcje. G\u0142\u00f3wna cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu Hali Stulecia pe\u0142ni funkcj\u0119 centrum wystawienniczo\u2013konferencyjnego oraz powszechnie dost\u0119pnego terenu rekreacyjnego, zgodnie z jej pierwotnym przeznaczeniem.<\/span><\/p>\n Wszystkie inwestycje planowane na terenie dobra i jego strefy buforowej musz\u0105 by\u0107 podporz\u0105dkowane ochronie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, i zachowaniu jego charakteru i historycznego kontekstu przestrzennego.<\/span><\/p>\n Realizacji tego celu b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 Plan Zarz\u0105dzania dla obszaru wpisanego na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa. Celem dokumentu, jest skoordynowanie dzia\u0142a\u0144 w obszarze zarz\u0105dzania i monitoringu kompleksu Hali Stulecia i strefy buforowej. Dokument ten zapewni zr\u00f3wnowa\u017cone wykorzystanie i funkcjonowanie ca\u0142ego kompleksu przy uwzgl\u0119dnieniu kwestii spo\u0142ecznych, \u015brodowiskowych i ekonomicznych, pe\u0142nego wykorzystania potencja\u0142u turystycznego i walor\u00f3w krajobrazowych obiektu i jego otoczenia.<\/span><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Decyzja: 38COM 8E)<\/em><\/p>\n