[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_enable_color=”off” use_background_color_gradient=”on” background_color_gradient_stops=”#ad3722 0%|#0f061e 100%” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/10-jawor-i-swidnica_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref.\u00a0<\/em>1054-2001)<\/em><\/span><\/p>\n Deklaracja Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci<\/strong><\/p>\n Ko\u015bcio\u0142y pokoju zlokalizowane w miastach Jawor i \u015awidnica, na \u015al\u0105sku, w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci Polski, s\u0105 najwi\u0119kszymi barokowymi budynkami o charakterze religijnym w Europie, wzniesionymi w konstrukcji szkieletowej. Zosta\u0142y one zbudowane na terenie \u015al\u0105ska, w skali i z\u0142o\u017cono\u015bci dotychczas nieznanej w europejskiej architekturze drewniane, w konsekwencji ustale\u0144 Pokoju Westfalskiego, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105 w 1648 roku. Warunki traktatu pokojowego skutecznie zwalcza\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 protestancki w \u015bl\u0105skich ksi\u0119stwach dziedzicznych bezpo\u015brednio kontrolowanych przez cesarza Ferdynanda III. Protestanci, kt\u00f3rzy stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci na tym obszarze, zostali pozbawieni wolno\u015bci religijnej, kt\u00f3r\u0105 dot\u0105d si\u0119 cieszyli, a tak\u017ce stracili prawie wszystkie swoje ko\u015bcio\u0142y. Dopiero dzi\u0119ki dyplomatycznej interwencji lutera\u0144skiego kr\u00f3la Szwecji, zosta\u0142a udzielona zgoda na budow\u0119 trzech ko\u015bcio\u0142\u00f3w. D\u0142ugie i kosztowne by\u0142y starania o zdobycie cesarskiej zgody, kt\u00f3rej udzielono, jednak pod kilkoma warunkami: ko\u015bcio\u0142y mia\u0142y zosta\u0107 zbudowane poza murami miasta, na terenie \u015bci\u015ble okre\u015blonym przez urz\u0119dnik\u00f3w cesarskich, z nietrwa\u0142ych materia\u0142\u00f3w (drewna i gliny), bez wie\u017c, budowa mia\u0142a by\u0107 zrealizowana w ci\u0105gu jednego roku. Architekt i in\u017cynier Albrecht von S\u00e4bisch musia\u0142 pogodzi\u0107 te wymagania z oczekiwaniami licznej spo\u0142eczno\u015bci protestanckiej, dla kt\u00f3rej mia\u0142y powsta\u0107 ko\u015bcio\u0142y. Przy wykorzystaniu tradycyjnej techniki i najprostszych materia\u0142\u00f3w budowlanych architekt wzni\u00f3s\u0142 zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w, kt\u00f3re stanowi\u0142y szczyt techniki w budowie konstrukcji szkieletowych. Wielowiekowa tradycja drewnianych konstrukcji szkieletowych pozwala\u0142a stolarzom wznosi\u0107 budynki, kt\u00f3re mog\u0142y przetrwa\u0107 setki lat, pomimo nietrwa\u0142o\u015bci u\u017cytych materia\u0142\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ducha \u015awi\u0119tego w Jaworze zosta\u0142 zbudowany w latach 1654-1655 jako prostok\u0105tna, tr\u00f3jnawowa bazylika z tr\u00f3jbocznym prezbiterium o zredukowanej formie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej w \u015awidnicy zosta\u0142 zbudowany w latach 1656-1657 jako tr\u00f3jnawowa bazylika na planie krzy\u017ca greckiego. Trzeci z Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Pokoju dozwolonych na mocy pokoju westfalskiego \u2013 w G\u0142ogowie zosta\u0142 wybudowany w 1652 roku, ale sp\u0142on\u0105\u0142 sto lat p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n Oba zachowane ko\u015bcio\u0142y wyposa\u017cone s\u0105 w wielopoziomowe lo\u017ce\/galerie, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ich pojemno\u015b\u0107 zosta\u0142a powi\u0119kszona do oko\u0142o siedmiu tysi\u0119cy os\u00f3b ka\u017cda. Bogaty wystr\u00f3j, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleci, \u0142\u0105czy bogate i z\u0142o\u017cone barokowe formy z elementami architektonicznymi w unikalny spos\u00f3b, kt\u00f3ry prezentuje wsp\u00f3\u0142istnienie barokowej sztuki z teologi\u0105 lutera\u0144skiej i odzwierciedla \u00f3wczesn\u0105 hierarchi\u0119 spo\u0142eczn\u0105.<\/span><\/p>\n Niespotykany\u00a0tour de force,<\/em>\u00a0Ko\u015bcio\u0142y Pokoju s\u0105 arcydzie\u0142ami wykwalifikowanego rzemios\u0142a. Ze wzgl\u0119du na ich z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 technologiczn\u0105 i rozmiar, Ko\u015bcio\u0142y Pokoju nigdy nie by\u0142y powielane w innych miejscach i s\u0105 jedyne w swoim rodzaju.<\/span><\/p>\n \u0141\u0105czna powierzchnia tego wpisu seryjnego wynosi 0,23 ha, a \u0142\u0105czna powierzchnia stref buforowych wynosi 12 ha.<\/span><\/p>\n Kryterium (iii):<\/strong>\u00a0Ko\u015bcio\u0142y Pokoju s\u0105 znakomitym przyk\u0142adem wyj\u0105tkowego aktu tolerancji ze strony katolickiego imperium Habsburg\u00f3w wobec protestanckiej spo\u0142eczno\u015bci \u015al\u0105ska po wojnie trzydziestoletniej.<\/span><\/p>\n Kryterium (iv):<\/strong>\u00a0Jako rezultat warunk\u00f3w narzuconych przez Cesarza Ko\u015bcio\u0142y Pokoju wymaga\u0142y od budowniczych zastosowania pionierskich konstrukcyjnie i architektonicznie rozwi\u0105za\u0144 w skali i z\u0142o\u017cono\u015bci nieznanej nigdy wcze\u015bniej w architekturze drewnianej. Ich sukces mo\u017ce by\u0107 oceniany poprzez ich zachowanie do dnia dzisiejszego.<\/span><\/p>\n Kryterium (vi):<\/strong>\u00a0Ko\u015bcio\u0142y Pokoju s\u0105 wyj\u0105tkowym \u015bwiadkiem szczeg\u00f3lnego politycznego rozwoju wielkiej si\u0142y duchowej i zaanga\u017cowania w siedemnastowiecznej Europie.<\/span><\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n W granicach seryjnego dobra znajduj\u0105 si\u0119 wszystkie elementy niezb\u0119dne do podtrzymania wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Pokoju w Jaworze i \u015awidnicy, w\u0142\u0105czaj\u0105c oryginaln\u0105 drewnian\u0105 konstrukcj\u0119 szkieletow\u0105 wype\u0142nion\u0105 glinianymi panelami (kt\u00f3re s\u0105 integralnie po\u0142\u0105czone z historycznymi nawarstwieniami) oraz elementami wystroju i wyposa\u017cenia wn\u0119trz. Wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142\u00f3w, poza granicami dobra, istniej\u0105 enklawy z niezb\u0119dnymi dla funkcjonowania gminy zabudowaniami parafialnymi i cmentarzem przyko\u015bcielnym. W obu przypadkach zachowana jest historycznie ukszta\u0142towana integralno\u015b\u0107 przestrzenna mi\u0119dzy ko\u015bcio\u0142em a jego otoczeniem. Nadal czytelne jest te\u017c wyodr\u0119bnienie zespo\u0142u zabudowa\u0144 tworz\u0105cych otoczenie ko\u015bcio\u0142a ze struktury miejskiej.<\/span><\/p>\n Dobro nie jest zagro\u017cone z powodu negatywnych skutk\u00f3w rozwoju i \/ lub zaniedbania.<\/span><\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Ko\u015bcio\u0142y Pokoju przetrwa\u0142y w swej autentycznej formie, szczeg\u00f3lnie w zakresie ich lokalizacji i otoczenia, formy i projektu, materia\u0142\u00f3w i substancji oraz funkcji, o czym \u015bwiadczy ich niezmienna umiejscowienie, konstrukcja oraz materia\u0142y u\u017cyte do ich budowy, jak r\u00f3wnie\u017c utrzymanie pierwotnej funkcji jako ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych ewangelicko-augsburskich. Elementy architektoniczne (takie jak galerie, gildie i rodzinne \u0142awki), a tak\u017ce dekoracje i wyposa\u017cenie wn\u0119trz, kt\u00f3re dodano p\u00f3\u017aniej wpisuj\u0105 si\u0119 w pierwotn\u0105 architektur\u0119 i tworz\u0105 sp\u00f3jn\u0105 artystyczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Prace remontowe i konserwatorskie (w tym profilaktyczne \u015brodki ochronne) przeprowadzone w ko\u015bcio\u0142ach pomog\u0142y zachowa\u0107 ich wyj\u0105tkow\u0105 uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107 i autentyczno\u015b\u0107 poprzez spowolnienie proces\u00f3w destrukcji. Pe\u0142en program konserwatorski realizowany jest jedynie do poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w wystroju i wyposa\u017cenia. Wprowadzone w obu budowlach nowe rozwi\u0105zania technologiczne dotycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie system\u00f3w alarmowych i przeciwpo\u017carowych. Nie zidentyfikowano potencjalnych zagro\u017ce\u0144 dobra.<\/span><\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Ko\u015bcio\u0142y Pokoju w Jaworze i \u015awidnicy, kt\u00f3re s\u0105 regularnie u\u017cytkowane do nabo\u017ce\u0144stw, obj\u0119te s\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 na mocy przepis\u00f3w o ochronie zabytk\u00f3w, kt\u00f3rych realizacj\u0119 prowadz\u0105 pa\u0144stwowe s\u0142u\u017cby konserwatorskie. Opieka i zarz\u0105dzanie ko\u015bcio\u0142ami spoczywa na ich w\u0142a\u015bcicielach \u2013 odpowiednio parafiach ewangelicko-augsburskich w Jaworze i \u015awidnicy, kt\u00f3re maj\u0105 tytu\u0142 prawny do wyst\u0119powania o pozwolenie na prowadzenie prac konserwatorskich oraz do gromadzenia i wydawania \u015brodk\u00f3w na ich finansowanie. Prace remontowe i konserwatorskie wymagaj\u0105 ka\u017cdorazowo zatwierdzenia programu prac i stosownego pozwolenia ze strony pa\u0144stwowych s\u0142u\u017cb konserwatorskich.<\/span><\/p>\n Utrzymanie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, autentyzmu i integralno\u015bci dobra z biegiem czasu b\u0119dzie wymaga\u0107 opracowania planu zarz\u0105dzania, jako dokumentu strategicznego, w celu zapewnienia skutecznej ochrony ko\u015bcio\u0142om i ich otoczeniu.<\/span><\/p>\n Komponenty wpisu seryjnego:<\/strong><\/p>\n <\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Komponenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju w Jaworze\u00a0(niem.\u00a0Friedenskirche)<\/strong><\/span><\/p>\n Drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142\u00a0ewangelicki\u00a0o konstrukcji\u00a0szachulcowej, usytuowany w mie\u015bcie\u00a0Jawor, jest zabytkowym budynkiem sakralnym wybudowanym na mocy porozumie\u0144\u00a0pokoju westfalskiego\u00a0zawartego w\u00a01648\u00a0i ko\u0144cz\u0105cego\u00a0wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105.<\/span><\/p>\n Wi\u0119cej informacji: <tutaj><\/a><\/span><\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pokoju w \u015awidnicy<\/strong><\/span><\/p>\n Powsta\u0142 na mocy pokoju westfalskiego (st\u0105d nazwa), ko\u0144cz\u0105cego wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105 1618-1648. Przed jej rozpocz\u0119ciem \u015bwidniczanie mogli swobodnie wyznawa\u0107 idee Lutra, w mie\u015bcie odprawiano nabo\u017ce\u0144stwa lutera\u0144skie.<\/span><\/p>\n Wi\u0119cej informacji: <tutaj>\u00a0<\/a><\/span><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Mapy<\/p>\n
\n\n\n
\n ID<\/span><\/th>\n Nazwa i Lokalizacja<\/span><\/th>\n Pa\u0144stwo<\/span><\/th>\n Koordynaty<\/span><\/th>\n Powierzchnie<\/span><\/th>\n Data wpisu<\/span><\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n\n \n 1054-001<\/span><\/td>\n Lutheran Church of Peace
under the invocation of the Holy Ghost
Jawor, Poland<\/span><\/td>\nPoland<\/span><\/td>\n N51 3 15.40 E16 11 45.40\u00a0<\/span><\/td>\n Property: 0.12 ha
Buffer zone: 7.5 ha<\/span><\/td>\n2001<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1054-002<\/span><\/td>\n Lutheran Church of Peace
under the invocation of the Holy Trinity
\u015awidnica, Poland<\/span><\/td>\nPoland<\/span><\/td>\n N50 50 39.20 E16 29 40.40\u00a0<\/span><\/td>\n Property: 0.11 ha
Buffer zone: 4.3 ha<\/span><\/td>\n2001<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n