[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_enable_color=”off” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/8-malbork_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” min_height_last_edited=”off|phone” module_alignment_last_edited=”off|desktop” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref.835-1997)<\/em><\/p>\n Deklaracja Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci<\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n Zamek Malbork po\u0142o\u017cony jest na p\u00f3\u0142nocy Polski, na wschodnim brzegu rzeki Nogat. Stanowi najpe\u0142niejszy i najbardziej z\u0142o\u017cony przyk\u0142ad gotyckiego zespo\u0142u zamkowego z ceg\u0142y, w charakterystycznym, unikalnym stylu budownictwa zakonu krzy\u017cackiego. Styl ten rozwija\u0142 si\u0119 niezale\u017cnie od tych, jakie dominowa\u0142y \u00f3wcze\u015bnie na Zachodzie Europy i na Bliskim Wschodzie.<\/p>\n Ta pot\u0119\u017cna warownia jest materialnym \u015bwiadectwem niezwyk\u0142ego zjawiska, jakim by\u0142o pa\u0144stwo zakonne w Prusach. Pa\u0144stwo utworzyli w XIII wieku niemieccy mnisi-rycerze, prowadz\u0105cy krucjaty przeciwko poga\u0144skim Prusom i Litwinom, osiad\u0142ym na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Ba\u0142tyku, a tak\u017ce przeciwko chrze\u015bcija\u0144skiemu Kr\u00f3lestwu Polskiemu. Swoj\u0105 \u015bwietno\u015b\u0107 osi\u0105gn\u0105\u0142 w stuleciu XIV. Zamek-klasztor nad Nogatem stanowi wi\u0119c znak dramatu p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznego chrze\u015bcija\u0144stwa, z charakterystycznym dla\u0144 napi\u0119ciem pomi\u0119dzy pragnieniem \u015bwi\u0119to\u015bci a pos\u0142ugiwaniem si\u0119 przemoc\u0105.<\/p>\n Od drugiej po\u0142owy XVIII wieku zamek Malbork by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 fascynacji histori\u0105 europejskiego \u015bredniowiecza i jego pozosta\u0142o\u015bciami. Jego niedawna przesz\u0142o\u015b\u0107 ilustruje tendencj\u0119 do traktowania historii i jej zabytk\u00f3w jako narz\u0119dzi w s\u0142u\u017cbie ideologii politycznych.<\/p>\n Od XIX wieku do dzisiaj malborski zesp\u00f3\u0142 zamkowy pozostaje przedmiotem prac konserwatorskich, kt\u00f3re w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b wp\u0142ywa\u0142y na rozw\u00f3j bada\u0144 naukowych oraz teorii i praktyki konserwatorskiej w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. W trakcie owych dzia\u0142a\u0144 odtworzono wiele \u015bredniowiecznych technik artystycznych i rzemie\u015blniczych. Szeroko zakrojone prace konserwatorskie przeprowadzono w XIX i na pocz\u0105tku XX wieku. Po ci\u0119\u017ckich zniszczeniach, kt\u00f3rym uleg\u0142 w ko\u0144cowej fazie II wojny \u015bwiatowej, zamek zosta\u0142 ponownie zrekonstruowany.<\/p>\n Zamek Malbork, poza istnieniem w swojej substancji materialnej, jest te\u017c g\u0142\u0119boko obecny w spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci, jako nasycony emocjami, wa\u017cny znak historii Europy \u015arodkowej.<\/p>\n Kryterium (ii):<\/strong> Zamek Malbork, jako dzie\u0142o architektoniczne, posiada zupe\u0142nie wyj\u0105tkowy charakter. Wiele spo\u015br\u00f3d metod zastosowanych przez jego budowniczych przy rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w artystycznych i technicznych, wp\u0142yn\u0119\u0142o w znacznym stopniu nie tylko na rozwi\u0105zania stosowane przy budowie innych zamk\u00f3w krzy\u017cackich, lecz tak\u017ce na techniki wykorzystywane w architekturze gotyckiej w ca\u0142ym regionie \u015brodkowo-wschodniej Europy. W zamku tym mo\u017cemy te\u017c znale\u017a\u0107 doskona\u0142e przyk\u0142ady ewolucji nowoczesnej filozofii i praktyki konserwacji i restauracji zabytk\u00f3w. Jest to pomnik konserwatorstwa jako takiego, zar\u00f3wno w jego wymiarze spo\u0142ecznym, jaki i aspekcie naukowym i artystycznym.<\/p>\n Kryterium (iii):<\/strong> Zamek Malbork, jako symbol w\u0142adzy i tradycji kulturowej, stanowi najwa\u017cniejszy pomnik pa\u0144stwa zakonnego rycerzy krzy\u017cackich, wyj\u0105tkowego fenomenu w dziejach zachodniej cywilizacji. Zamek ten jest jednocze\u015bnie wielkim materialnym \u015bwiadectwem krucjat prowadzonych na obszarach Wschodniej Europy, nawracania przemoc\u0105 lud\u00f3w ba\u0142tyjskich oraz kolonizacji ich plemiennych terytori\u00f3w, czyli wydarze\u0144 o ogromnym znaczeniu dla historii ca\u0142ego kontynentu.<\/p>\n Kryterium (iv):<\/strong> Malbork jest znakomitym przyk\u0142adem zamku krzy\u017cackiego, kt\u00f3rego forma zosta\u0142a wypracowana na rubie\u017cach \u015bredniowiecznej Europy Zachodniej. Jest to wyj\u0105tkowa, doskonale zaplanowana kreacja architektoniczna, bez odpowiednik\u00f3w w ca\u0142ej architekturze gotyckiej. Zamek zosta\u0142 wzniesiony z wykorzystaniem bogatego repertuaru \u015bredniowiecznych metod budowlanych, zastosowanych w wyj\u0105tkowo szerokiej skali, co pozwoli\u0142o stworzy\u0107 wspania\u0142\u0105 siedzib\u0119 wielkiego mistrza zakonu krzy\u017cackiego.<\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Granice 18 hektarowego dobra Zamek krzy\u017cacki w Malborku obejmuj\u0105 wszystkie elementy niezb\u0119dne do podtrzymania wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci monumentalnego zespo\u0142u zamkowego, charakteryzuj\u0105cego si\u0119 unikalnym tr\u00f3jdzielnym uk\u0142adem, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z wyra\u017anie wyodr\u0119bnione a zarazem integralnie powi\u0105zane ze sob\u0105: Zamek Wysoki, Zamek \u015aredni i Przedzamcze.<\/p>\n Zachowane s\u0105 tak\u017ce charakterystyczne panoramy zespo\u0142u zamkowego \u2013 zachodnia i wschodnia.<\/p>\n R\u00f3wnie istotnymi atrybutami Malborka, ilustruj\u0105cymi jego znaczenie jako siedziby wielkich mistrz\u00f3w zakonu krzy\u017cackiego, s\u0105 poszczeg\u00f3lne budowle zespo\u0142u zamkowego. Najwa\u017cniejsze miejsce w\u015br\u00f3d nich zajmuj\u0105 dwa arcydzie\u0142a architektury gotyckiej: Pa\u0142ac Wielkich Mistrz\u00f3w i Wielki Refektarz na Zamku \u015arednim. Funkcjonowanie stolicy pa\u0144stwa zakonnego w Prusach znakomicie ilustruj\u0105 te\u017c pozosta\u0142e cz\u0119\u015bci Zamku \u015aredniego, a tak\u017ce Zamek Wysoki, pe\u0142ni\u0105cy niegdy\u015b funkcj\u0119 klasztoru g\u0142\u00f3wnego konwentu krzy\u017cackiego w Prusach. Zamek Wysoki posiada pe\u0142n\u0105 form\u0119 czworobocznej warowni krzy\u017cackiej, z kaplic\u0105 konwentu (Ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny) i innymi pomieszczeniami klasztornymi. Unikalnym elementem architektonicznym jest tu wie\u017ca sanitarno-obronna Gdanisko, kt\u00f3rej forma narodzi\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Malborku i st\u0105d wz\u00f3r ten trafi\u0142 do innych zamk\u00f3w na obszarze pa\u0144stwa zakonnego. Malborski zesp\u00f3\u0142 zamkowy zachowa\u0142 te\u017c czytelny obszar Przedzamcza, z liniami mur\u00f3w obronnych i fos. Na Przedzamczu pozosta\u0142y wa\u017cne dla funkcjonowania stolicy zakonu budynki, takie jak zbrojownia Karwan i baszty obronne, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejsze to Baszta Ma\u015blankowa i Baszty Mostowe.<\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107 Zamku krzy\u017cackiego w Malborku w obecnej formie jest bardzo wysoka, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do jego lokalizacji i otoczenia, formy i projekt\u00f3w oraz materia\u0142\u00f3w i substancji. W pe\u0142ni zachowanymi, \u015bredniowiecznymi elementami malborskiego zespo\u0142u zamkowego s\u0105 jego tr\u00f3jdzielny uk\u0142ad architektoniczny i funkcjonalny, z wyra\u017anie wyodr\u0119bnionymi a zarazem integralnie powi\u0105zanymi ze sob\u0105 Zamkiem Wysokim, Zamkiem \u015arednim i Przedzamczem, uk\u0142ady przestrzenne Zamk\u00f3w Wysokiego i \u015aredniego oraz czytelny obszar Przedzamcza, a tak\u017ce dwa arcydzie\u0142a architektury gotyckiej: Pa\u0142ac Wielkich Mistrz\u00f3w i Wielki Refektarz na Zamku \u015arednim.<\/p>\n Pozosta\u0142e elementy zespo\u0142u zamkowego zosta\u0142y w du\u017cej mierze zrekonstruowane podczas prac prowadzonych na prze\u0142omie XIX i XX wieku oraz po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n Obiekty, kt\u00f3re stanowi\u0105 kluczowe przyk\u0142ady zastosowania metod konserwatorskich z ko\u0144ca XIX wieku, to przede wszystkim wn\u0119trza Zamku Wysokiego: kapitularz (z precyzyjnie odtworzonym sklepieniem, w kt\u00f3re bezb\u0142\u0119dnie wpasowano \u015bredniowieczne detale), kaplica grzebalna wielkich mistrz\u00f3w, kuchnia, komnaty dostojnik\u00f3w, dormitoria, refektarz i izba konwentu. Obiekty obrazuj\u0105ce dokonania konserwatorskie z pierwszych lat XX wieku to w g\u0142\u00f3wnej mierze budowle na Zamku \u015arednim: kaplica \u015bw. Katarzyny, kaplica \u015bw. Bart\u0142omieja, Wielka Komturia i infirmeria, oraz partie Przedzamcza, z kaplic\u0105 \u015bw. Wawrzy\u0144ca, wie\u017cami na Wa\u0142ach Plauena i Bram\u0105 Now\u0105. Powojenna rekonstrukcja zamku Malbork charakteryzuje si\u0119 wielk\u0105 staranno\u015bci\u0105 w korzystaniu z bogatej, szczeg\u00f3\u0142owej dokumentacji konserwacji i restauracji zamku, jakie prowadzone by\u0142y w ko\u0144cu XIX i na pocz\u0105tku XX wieku. Wsp\u00f3\u0142czesne dzia\u0142ania rekonstrukcyjne odtworzy\u0142y elementy budowli pochodz\u0105ce z tamtego okresu, zapewniaj\u0105c w ten spos\u00f3b znakomity wgl\u0105d w ewolucj\u0119 nowoczesnych pogl\u0105d\u00f3w i metod konserwatorskich.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Zamek krzy\u017cacki w Malborsku podlega ochronie prawnej na szczeblu krajowym w Polsce (poprzez wpis do rejestru zabytk\u00f3w oraz nadanie mu statusu Pomnika Historii) oraz na podstawie przepis\u00f3w dotycz\u0105cych muze\u00f3w, wdra\u017canych przez pa\u0144stwowe s\u0142u\u017cby konserwatorskie. Od 1961 roku gospodarzem obiektu jest muzeum pa\u0144stwowe, podleg\u0142e bezpo\u015brednio Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Muzeum dysponuje wysoko kwalifikowanymi s\u0142u\u017cbami konserwatorskimi i edukacyjnymi, oraz odpowiednimi funduszami, umo\u017cliwiaj\u0105cymi prowadzenie w\u0142a\u015bciwych dzia\u0142a\u0144 konserwatorskich oraz edukacyjnych i popularyzatorskich. Kontrol\u0119 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 muzeum sprawuje Ministerstwo Kultury I Dziedzictwa Narodowego oraz pa\u0144stwowe s\u0142u\u017cby konserwatorskie.<\/p>\n Utrzymanie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, autentyczno\u015bci i integralno\u015bci dobra z czasem wymaga kontynuowania polityki konserwatorskiej realizowanej w malborskim zespole zamkowym od po\u0142owy XIX wieku, aby chroni\u0107 uk\u0142ad przestrzenno-funkcjonalny twierdzy nad Nogatem, jej panoramy oraz historyczne elementy architektoniczne zamku. W celu zagwarantowania integralno\u015bci zespo\u0142u zamkowego z jego otoczeniem i zachowania charakteru tego miejsca, potrzebne jest zacie\u015bnienie wsp\u00f3\u0142pracy wszystkich zainteresowanych stron. Wsp\u00f3\u0142praca ta powinna zapewnia\u0107 efektywn\u0105 ochron\u0119 obiektu w miejscowych dokumentach planistycznych.<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Mapy<\/p>\n