[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_enable_color=”off” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/7-torun_header2.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}” locked=”off”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width_last_edited=”off|desktop” max_width_last_edited=”off|desktop” module_alignment_last_edited=”off|phone” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref.835-1997)<\/em><\/p>\n Deklaracja Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci<\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n Toru\u0144 le\u017c\u0105cy na p\u00f3\u0142nocy Polski jest wyj\u0105tkowo dobrze zachowanym przyk\u0142adem \u015bredniowiecznego centrum handlowego i administracyjnego o znaczeniu europejskim, po\u0142o\u017conym nad Wis\u0142\u0105. Toru\u0144 za\u0142o\u017cono w czasie kiedy rycerze Zakonu Krzy\u017cackiego szerzyli chrze\u015bcija\u0144stwo po\u015br\u00f3d lud\u00f3w Europy Wschodniej oraz kiedy Liga Hanzeatycka przyczynia\u0142a si\u0119 do gwa\u0142townego rozwoju handlu pomi\u0119dzy krajami nadba\u0142tyckimi i Europ\u0105 Wschodni\u0105. Toru\u0144 sta\u0142 si\u0119 wiod\u0105cym cz\u0142onkiem Ligi Hanzeatyckiej na terenach znajduj\u0105cych si\u0119 pod panowaniem Zakonu Krzy\u017cackiego.<\/p>\n \u015aredniowieczne miasto w Toruniowi sk\u0142ada si\u0119 z trzech element\u00f3w: ruin zamku krzy\u017cackiego, Starego Miasta oraz Nowego Miasta. Dwa miasta oraz zamek, zabudowane w kszta\u0142cie podkowy, otoczone murami miejskimi stanowi\u0105 wyj\u0105tkow\u0105 form\u0119 \u015bredniowiecznego rozk\u0142adu zabudowa\u0144. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 zamku, kt\u00f3ry zosta\u0142 zbudowany na rzucie podkowy w po\u0142owie XIII wieku jako baza do podboju i ewangelizacji Prus, zosta\u0142a zniszczona podczas powstania w 1454 roku, kiedy miejscowi mieszczanie podnie\u015bli si\u0119 przeciwko Zakonowi Krzy\u017cackiemu. Ruiny i archeologiczne pozosta\u0142o\u015bci zosta\u0142y odkopane i zachowane. Stare Miasto zosta\u0142o lokowane w roku 1233, po czym szybko rozwin\u0119\u0142o si\u0119 jako wa\u017cny o\u015brodek handlu. S\u0105siaduj\u0105ce Nowe Miasto rozwija\u0142o si\u0119 od 1264 roku, g\u0142\u00f3wnie jako o\u015brodek rzemios\u0142a i r\u0119kodzielnictwa. Oba obszary miejskie \u015bwiadcz\u0105 o wymianie i tw\u00f3rczej adaptacji do\u015bwiadcze\u0144 artystycznych, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w\u015br\u00f3d miast hanzeatyckich.<\/p>\n Wyj\u0105tkowo pe\u0142ny obraz \u015bredniowiecznego sposobu \u017cycia jest widoczny w oryginalnym uk\u0142adzie ulic i pierwszych budynk\u00f3w Torunia. Zar\u00f3wno Stare jak i Nowe Miasto posiadaj\u0105 swoje ko\u015bcio\u0142y parafialne oraz liczne pi\u0119kne ceglane kamienice, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wiele zachowa\u0142o oryginalne gotyckie elewacje, \u015bciany dzia\u0142owe, stropy zdobione sztukateri\u0105, sklepione podpiwniczenia i malowane zdobienia. Wiele budynk\u00f3w w Toruniu by\u0142o wykorzystywanych zar\u00f3wno dla cel\u00f3w mieszkalnych jak i handlowych. Dobrym przyk\u0142adem jest dom, w kt\u00f3rym w 1473 roku urodzi\u0142 si\u0119 wielki astronom Miko\u0142aj Kopernik, zachowany jako muzeum po\u015bwi\u0119cone temu wielkiemu cz\u0142owiekowi i jego pracy. Kamienice cz\u0119sto obejmowa\u0142y pomieszczenia magazynowe i niezwykle spichlerze wykonane z ceg\u0142y, niekt\u00f3re wysokie nawet na pi\u0119\u0107 pi\u0119ter. Poniewa\u017c zachowa\u0142o si\u0119 tak wiele budynk\u00f3w z tego okresu \u015bredniowieczny podzia\u0142 na parcele, wyznaczony przez oryginalne mury ogrodzeniowe z ceg\u0142y, zosta\u0142 w znacznej cz\u0119\u015bci zachowany.<\/p>\n Kryterium (ii):<\/strong> Toru\u0144, ma\u0142e historyczne \u015bredniowieczne miasto handlu i administracji w du\u017cym stopniu zachowa\u0142o oryginaln\u0105 siatk\u0119 ulicy i wyj\u0105tkow\u0105 historyczn\u0105 zabudow\u0119. Wyznaczy\u0142o standard rozwoju miast w regionie w czasie urbanizacji Europy Wschodniej w XIII I XIV wieku. Po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch miast z zamkiem jest rzadk\u0105 form\u0105 \u015bredniowiecznej aglomeracji, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a w niemal nienaruszonym stanie, w\u0142\u0105cznie z wieloma znacz\u0105cymi, warto\u015bciowymi budynkami, kt\u00f3re zosta\u0142y wiernie zachowane. W czasach swojej \u015bwietno\u015bci Toru\u0144 pe\u0142en by\u0142 r\u00f3\u017cnego rodzaju architektonicznych dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re wywar\u0142y wielki wp\u0142yw na ca\u0142e pa\u0144stwo krzy\u017cackie i kraje s\u0105siednie.<\/p>\n Kryterium (iv):<\/strong> Toru\u0144 daje wyj\u0105tkowo pe\u0142ny obraz \u015bredniowiecznego stylu \u017cycia. Jego unikalny uk\u0142ad przestrzenny stanowi cenny materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy dla bada\u0144 nad histori\u0105 rozwoju miast w \u015bredniowiecznej Europie. Wiele budynk\u00f3w reprezentuje najwy\u017cszy poziom osi\u0105gni\u0119\u0107 \u015bredniowiecznej architektury sakralnej, wojskowej i cywilnej.<\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Wszystkie elementy, kt\u00f3re podtrzymuj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105 uniwersalna warto\u015b\u0107 \u015aredniowiecznego miasta w Toruniu znajduj\u0105 si\u0119 w granicach dobra. \u015aredniowieczne, regularne rozplanowanie urbanistyczne miasta otoczonego \u0142a\u0144cuchem mur\u00f3w obronnych, z dwoma rynkami, ratuszem, kamienicami, ko\u015bcio\u0142ami i zamkiem krzy\u017cackim pozosta\u0142o w nienaruszonym stanie. Uk\u0142ad ten oraz zwarta tkanka architektoniczna Torunia maj\u0105 \u015bredniowieczny rodow\u00f3d. Historyczne panoramy miasta s\u0105 niezmienione, kszta\u0142towane przez monumentalne sylwetki gotyckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w i ratusza, kt\u00f3re dominuj\u0105 w panoramie, wznosz\u0105c si\u0119 w\u015br\u00f3d zr\u00f3\u017cnicowanych bry\u0142 kamienic o urozmaiconych fasadach i geometrii ceramicznych dach\u00f3w.<\/p>\n Funkcje centrum administracyjnego, handlowego, turystycznego wsp\u00f3\u0142czesnego Torunia, skoncentrowane w obr\u0119bie Star\u00f3wki, dzi\u0119ki \u015bwiadomo\u015bci wyj\u0105tkowej warto\u015bci kulturowej tego zespo\u0142u, nie s\u0105 zagro\u017ceniem dla dobra, kt\u00f3re nie cierpi z powodu negatywnych skutk\u00f3w rozwoju i \/ lub zaniedbania.<\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n \u015aredniowieczne miasto w Toruniu jest niezwykle autentyczne pod wzgl\u0119dem jego lokalizacji i otoczenia, formy i projektu oraz materia\u0142\u00f3w i substancji. Jest oryginalnym, nie przetworzonym przyk\u0142adem, zrealizowanej wed\u0142ug XIII-wiecznego prawa i zachowanej w rozpoznawalnej formie, idei budowy miast rozmierzanych na regularnej siatce kwarta\u0142\u00f3w, ulic i blok\u00f3w zabudowy. Autentyzmu wybudowanego na oryginalnym planie ko\u0144skiej podkowy, zamku krzy\u017cackiego, otoczonego zewn\u0119trznym murem i fosami, dowodzi udokumentowane rozpoznanie jego wygl\u0105du, konstrukcji, funkcji pomieszcze\u0144 i fizycznej oryginalno\u015bci materia\u0142\u00f3w, pomimo \u017ce zamek zachowany jest w formie trwa\u0142ej ruiny. Jego lokalizacja pomi\u0119dzy oboma \u015bredniowiecznymi miastami, na wysokim brzegu Wis\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadczy o autentyzmie. Autentyczna jest tak\u017ce materialna substancja budowli: mur\u00f3w miejskich o gotyckim pochodzeniu, bram, baszt, ko\u015bcio\u0142\u00f3w, mur\u00f3w dzia\u0142owych wyznaczaj\u0105cych parcele zabudowy, kamienic o gotyckim rodowodzie widocznym we wszystkich niemal piwnicach, ale tez wielu element\u00f3w konstrukcji \u015bcian, elewacji, detalu architektonicznego i dekoracyjnego wystroju wn\u0119trz.<\/p>\n Autentyzm zachowanego rozplanowania miasta, czyli idei urbanistycznej \u0142\u0105cz\u0105cej Toru\u0144 z hanzeatyck\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Europy oraz autentyzm zachowanych struktur architektonicznych w rzetelnym, oryginalnym materiale daj\u0105 \u015bwiadectwo ci\u0105g\u0142o\u015bci tradycyjnych technik i technologii budowania z u\u017cyciem wsp\u00f3lnych dla miasta i tego regionu \u015bwiata wzorc\u00f3w, form i kolorystyki.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n \u015aredniowieczne miasto w Toruniu ma zapewnion\u0105 ochron\u0119 prawn\u0105 na podstawie przepis\u00f3w o ochronie zabytk\u00f3w poprzez wpis do rejestru zabytk\u00f3w oraz uznanie za Pomnik Historii. Dobro b\u0119d\u0105ce cz\u0119\u015bci\u0105 miasta, w kt\u00f3rej obecne s\u0105 wszystkie wsp\u00f3\u0142czesne funkcje miejskie, zarz\u0105dzane jest przez prezydenta miasta, szefa administracji samorz\u0105dowej i rad\u0119 miasta. Zasady post\u0119powania w odniesieniu do zabytku wpisanego do rejestru zabytk\u00f3w okre\u015bla polskie prawo i jest kompatybilne z przepisami dotycz\u0105cymi zagospodarowania przestrzeni, kreowania architektury i budownictwa, zieleni oraz pakiet regulacji dotycz\u0105cy kompetencji samorz\u0105du terytorialnego. Kompleksem spraw zwi\u0105zanych z ochron\u0105 dziedzictwa kulturowego zajmuje si\u0119 Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytk\u00f3w pracuj\u0105ce w strukturach urz\u0119du miasta.<\/p>\n Dla usprawnienia zarz\u0105dzania w obr\u0119bie dobra i jego bezpo\u015bredniego otoczenia zosta\u0142o powo\u0142ane Biuro Toru\u0144skiego Centrum Miasta, zajmuj\u0105ce si\u0119 koordynacj\u0105 i monitorowaniem dzia\u0142alno\u015bci handlowej, gastronomicznej, turystycznej, rekreacyjnej, kulturalnej, promocyjnej, reklamowej oraz inspirowaniem dzia\u0142a\u0144 zwi\u0119kszaj\u0105cych spo\u0142eczn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 warto\u015bci Star\u00f3wki. Dla Torunia zosta\u0142 opracowany i jest realizowany Gminny Program Opieki nad Zabytkami, kt\u00f3ry okre\u015bla strategi\u0119 dzia\u0142a\u0144 ochronnych, edukacyjnych i promocyjnych w odniesieniu do zasob\u00f3w kulturowych miasta.<\/p>\n W celu zapewnienia efektywnej ochrony w obliczu potencjalnych zagro\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z aktywno\u015bci inwestycyjnej i konieczno\u015bci uwzgl\u0119dniania potrzeb rozwojowych, niezb\u0119dne jest posiadanie aktualnego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa (o powierzchni 48 ha) i jego strefy buforowej (300 ha). Ponadto utrzymanie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, autentyzmu i integralno\u015b\u0107 \u015aredniowiecznego miasta w Toruniu z czasem b\u0119dzie wymaga\u0142o przygotowania, zatwierdzania i wdra\u017cania kompleksowego planu zarz\u0105dzania w celu zapewnienia d\u0142ugotrwa\u0142ej ochrony i efektywnego zarz\u0105dzania dobrem.<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Mapy<\/p>\n