[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/6-zamosc_header2.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}” locked=”off”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref. 564-1992)<\/em><\/p>\n Deklaracja Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci<\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/strong><\/p>\n Stare Miasto w Zamo\u015bciu jest unikatowym przyk\u0142adem miasta renesansowego w Europie Centralnej, konsekwentnie ukszta\u0142towanego wed\u0142ug w\u0142oskich teorii \u201emiasta idealnego\u201d, na podstawie planu, stanowi\u0105cego rezultat modelowej wsp\u00f3\u0142pracy \u015bwiat\u0142ego fundatora Jana Zamoyskiego i wybitnego architekta Bernarda Morando. Stare Miasto w Zamo\u015bciu dzi\u015b zachowuje sw\u00f3j pierwotny prostoliniowy uk\u0142ad ulic i jego unikaln\u0105 mieszank\u0119 tradycji architektonicznych w\u0142oskich i Europy \u015arodkowej, a tak\u017ce fragmenty otaczaj\u0105cych je fortyfikacji.<\/p>\n Po\u0142o\u017cony na szlaku handlowym \u0142\u0105cz\u0105cym zachodni\u0105 i p\u00f3\u0142nocn\u0105 Europ\u0119 z Morzem Czarnym, Zamo\u015b\u0107 zosta\u0142 stworzony od pocz\u0105tku jako o\u015brodek ekonomiczny oparty na handlu. W mie\u015bcie z za\u0142o\u017cenia wielonarodowo\u015bciowym jego spo\u0142eczno\u015b\u0107 charakteryzowa\u0142a si\u0119 wielk\u0105 tolerancj\u0105 religijn\u0105. Zamo\u015b\u0107 jest materialn\u0105 emanacj\u0105 spo\u0142ecznych i kulturalnych idei Odrodzenia, kt\u00f3re znalaz\u0142y w Polsce \u017cywy odd\u017awi\u0119k, czego dope\u0142nieniem by\u0142o utworzenie przez za\u0142o\u017cyciela i w\u0142a\u015bciciela miasta Jana Zamoyskiego \u2013 Akademii Zamoyskiej. Plan miasta autorstwa Bernarda Moranda \u0142\u0105czy funkcje zespo\u0142u miejskiego, rezydencji i fortecy wed\u0142ug konsekwentnie realizowanej koncepcji renesansowej.<\/p>\n Stare Miasto w Zamo\u015bciu sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch odr\u0119bnych cz\u0119\u015bci: na zachodzie pa\u0142acu Zamoyskich, na wschodzie miasta w\u0142a\u015bciwego, rozmieszczonego wok\u00f3\u0142 trzech plac\u00f3w. Usytuowany centralnie Rynek Wielki, po\u0142o\u017cony u zbiegu dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych osiowych ulic miasta, jest otoczony przez domy podcieniowe kupc\u00f3w oraz zakotwiczony wspania\u0142ym ratuszem. Te i wiele innych znacz\u0105cych budowli, takich jak katedra, arsena\u0142, czy fortyfikacje z bramami ilustruj\u0105 kluczow\u0105 cech\u0119 tego rozleg\u0142ego za\u0142o\u017cenia: jego tw\u00f3rcze wzbogacenie artystycznymi osi\u0105gni\u0119ciami architektury rodzimej. Konsekwentnym rezultatem planu Moranda jest stworzenie jednolitej stylowo kompozycji urbanistycznej o wysokich walorach architektonicznych oraz krajobrazowych.<\/p>\n Kryterium (iv):<\/strong> Zamo\u015b\u0107 jest wyj\u0105tkowym przyk\u0142adem miasta renesansowego zaprojektowanego w ko\u0144cu XVI w., kt\u00f3re zachowa\u0142o swoje oryginalne rozplanowanie, fortyfikacje oraz du\u017c\u0105 liczb\u0119 wa\u017cnych budynk\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105cych w\u0142oskie i \u015brodkowo – europejskie tradycje budowlane.<\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Stare Miasto w Zamo\u015bciu to integralny i kompletny przyk\u0142ad prywatnego miasta renesansowego wzniesionego na tzw. \u201esurowym korzeniu\u201d w oparciu o w\u0142oskie teorie architektoniczne. W obr\u0119bie jego granic znajduj\u0105 si\u0119 wszystkie elementy niezb\u0119dne do udowodnienia wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci dobra o powierzchni 75,03 ha, w tym jego charakterystyczny prostoliniowy uk\u0142ad urbanistyczny z osiami kompozycyjnymi i funkcjonalnymi, sie\u0107 ulic i plac\u00f3w wraz z zabudowaniami ilustruj\u0105cym fuzj\u0119 architektonicznych tradycji w\u0142oskich i Europy \u015arodkowej, w\u015br\u00f3d nich Ratusz, rezydencja za\u0142o\u017cyciela, Akademia Zamojska, \u015bwi\u0105tynie oraz system czytelnych fortyfikacji otaczaj\u0105cych miasto z bramami. Dobro nie jest zagro\u017cone z powodu negatywnych skutk\u00f3w rozwoju i \/ lub zaniedbania.<\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Poniewa\u017c nowoczesne miasto Zamo\u015b\u0107 wyros\u0142o w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci poza starymi fortyfikacjami, i uchroni\u0142o si\u0119 w zdecydowanej mierze przed zniszczeniami II wojny \u015bwiatowej, poniesionymi przez wiele innych miast polskich, Stare Miasto w Zamo\u015bciu dzi\u015b wykazuje wysoki stopie\u0144 autentyczno\u015bci, w szczeg\u00f3lno\u015bci w odniesieniu do jego po\u0142o\u017cenia, formy i rozplanowania oraz materia\u0142\u00f3w i substancji.<\/p>\n O autentyczno\u015bci dobra \u015bwiadczy zachowanie oryginalnego uk\u0142adu urbanistycznego, wype\u0142nionego blokami zabudowy wraz z wszystkimi kluczowymi budowlami: rezydencj\u0105 fundatora, Akademi\u0105 (obecnie tak\u017ce pe\u0142ni\u0105c\u0105 funkcje edukacyjne), ratuszem, \u015bwi\u0105tyniami r\u00f3\u017cnych religii (b\u0119d\u0105cymi wyrazem tolerancji) oraz zachowanym systemem fortyfikacji. Niewielkie korekty przeprowadzone w dobie baroku, nie naruszy\u0142y struktury i kompozycji miasta renesansowego, a nawet j\u0105 wzbogaci\u0142y.<\/p>\n Najwi\u0119ksze zmiany w renesansowym uk\u0142adzie wprowadzone zosta\u0142y w pierwszej po\u0142owie XIX wieku, kiedy to miasto przeznaczono na strategiczn\u0105 twierdz\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Mimo pewnych wyburze\u0144 i zubo\u017cenia detalu architektonicznego, zmiany nie naruszy\u0142y zasadniczej struktury wewn\u0119trznej \u00f3wczesnego miasta. Modernizacj\u0105 obj\u0119to natomiast system fortyfikacji, z zastosowaniem najnowszych, na tamten czas, militarnych rozwi\u0105za\u0144 technicznych, zachowanych jedynie cz\u0119\u015bciowo.<\/p>\n Niekt\u00f3re elementy infrastruktury miejskiej \u2013 infrastruktura transportu naziemnego i u\u017cyteczno\u015bci publicznej, s\u0105 przedmiotem szczeg\u00f3lnej uwagi, gdy\u017c mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 zagro\u017ceniem dla dobra, je\u015bli wytyczne i polityka planowania przestrzennego nie b\u0119dzie rygorystycznie i konsekwentnie stosowana.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Stare Miasto w Zamo\u015bciu obj\u0119te jest najwy\u017cszym rodzajem ochrony prawnej zar\u00f3wno na szczeblu krajowym (rejestr zabytk\u00f3w, status Pomnika Historii) jak i lokalnym (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego). Dobro, kt\u00f3re jest cz\u0119\u015bci\u0105 rozwijaj\u0105cego si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie miasta pe\u0142ni\u0105cego funkcje lokalnego o\u015brodka administracyjnego, gospodarczego, religijnego i kulturowego, podlega administracji samorz\u0105dowej. Kwestie ochrony zabytkowego obszaru podlegaj\u0105 specjalnemu departamentowi w strukturach urz\u0119du miejskiego oraz pa\u0144stwowym s\u0142u\u017cbom ochrony zabytk\u00f3w szczebla regionalnego.<\/p>\n W celu wzmocnienia ochrony dobra wyznaczona zosta\u0142a strefa buforowa (214,91 ha). Zasady ochrony dziedzictwa wraz z ustaleniami szczeg\u00f3\u0142owymi dotycz\u0105cymi podzia\u0142u obszaru dobra i jego strefy buforowej na jednostki strukturalne okre\u015blaj\u0105ce ich przeznaczenie i zasady ochrony zapisane s\u0105 w miejskich dokumentach planistycznych.<\/p>\n W celu efektywnej ochrony warto\u015bci dobra \u015bwiatowego dziedzictwa i zachowania jego charakteru konieczne jest holistyczne (krajobrazowe) podej\u015bcie do ochrony i zarz\u0105dzania Starym Miastem za pomoc\u0105 cyklicznie opracowywanego i aktualizowanego planu zarz\u0105dzania. Plan ten powinien integrowa\u0107 dzia\u0142ania ochronne z og\u00f3lnym zarz\u0105dzaniem ca\u0142ym organizmem miejskim, w tym polityk\u0105 przestrzenn\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i strategi\u0105 promocji turystycznej miasta, w nawi\u0105zaniu do zobowi\u0105zuj\u0105cych historycznych tradycji “miasta idealnego” b\u0119d\u0105cego centrum edukacji, kultury i sztuki oraz handlu. Istotnym elementem dzia\u0142a\u0144 jest systematyczne prowadzenie prac konserwatorskich oraz sta\u0142y monitoring stanu poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w uk\u0142adu przestrzennego oraz ich wzajemnych relacji w granicach dobra i strefy buforowej. Ponadto powinna by\u0107 wdro\u017cona strategia d\u0142ugoterminowa, aby wyeliminowa\u0107 zidentyfikowane zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z infrastruktury miejskiej. Konieczne jest r\u00f3wnie\u017c zapewnienie, aby planowane dzia\u0142ania wspieraj\u0105ce wyj\u0105tkow\u0105 uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107 dobra, wynika\u0142y z polityki regionalnej i jednocze\u015bnie stanowi\u0142y jeden z jej podstawowych cel\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Mapa<\/p>\n