[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_enable_color=”off” use_background_color_gradient=”on” background_color_gradient_stops=”#ad3722 0%|#0f061e 100%” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/2-kopalnie-wieliczka_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”50px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n Warto\u015b\u0107 zabytku<\/strong><\/p>\n Kopalnia soli w Wieliczce zosta\u0142a uznana za pomnik historii w 1994 roku. Jest ona unikatowym obiektem g\u00f3rniczym, jednym z najwi\u0119kszych i najstarszych zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych w Europie, czynnym nieprzerwanie od \u015bredniowiecza do ko\u0144ca XX wieku. Wraz z poblisk\u0105 kopalni\u0105 w Bochni tworzy\u0142a Krakowskie \u017bupy Solne – historyczne przedsi\u0119biorstwo o ogromnym znaczeniu dla gospodarki dawnej Rzeczypospolitej, kt\u00f3rego zasady funkcjonowania okre\u015bla\u0142a XIV-wieczna ordynacja kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego. Utrzymywana przez stulecia na najwy\u017cszym poziomie technicznym, stanowi dzi\u015b bezcenny dokument ewoluowania technik g\u00f3rniczych sprzed epoki maszyny parowej, a tak\u017ce rozwoju i organizacji przemys\u0142u solnego w Polsce. Naukow\u0105 warto\u015b\u0107 doskonale zachowanych wyrobisk, g\u00f3rniczych konstrukcji, urz\u0105dze\u0144 i narz\u0119dzi dope\u0142niaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne w postaci istniej\u0105cej dokumentacji ikonograficznej i kartograficznej z r\u00f3\u017cnych epok. Na wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 wielickiej kopalni sk\u0142ada si\u0119 ponadto naturalne pi\u0119kno jej przestronnych kom\u00f3r, cz\u0119sto zalanych jeziorami solankowymi, jak r\u00f3wnie\u017c oryginalny charakter obiekt\u00f3w sztuki i rzemios\u0142a wykonanych w soli przez samych g\u00f3rnik\u00f3w dla ozdobienia podziemnych kaplic. Podziwiana od stuleci przez odwiedzaj\u0105cych j\u0105, w tym liczne osobisto\u015bci \u015bwiata polityki, nauki i kultury, Wieliczka nale\u017cy do najwa\u017cniejszych miejsc tak polskiego, jak i \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n Historia<\/strong><\/p>\n Poczatki warzelnictwa solnego na terenie Wieliczki si\u0119gaj\u0105 \u015brodkowego okresu neolitu (ok. 3500 lat p.n.e.). Odkrycie soli kamiennej nast\u0105pi\u0142o w 2. po\u0142owie XIII wieku. Rozpocz\u0119cie jej eksploatacji na du\u017c\u0105 skal\u0119 datuje si\u0119 na lata 80. XIII wieku, kiedy zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 pierwszy szyb zwany Goryszowskim. Miasto powsta\u0142o w 1290 roku, lokowane przez ksi\u0119cia Przemys\u0142a II na prawie franko\u0144skim. W tym samym okresie ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 wsp\u00f3lne z \u017cup\u0105 boche\u0144sk\u0105 kr\u00f3lewskie przedsi\u0119biorstwo – tzw. \u017cupy krakowskie. Rozkwit Wieliczki nast\u0105pi\u0142 za panowania Kazimierza Wielkiego. Nadany przez niego w 1368 roku Statut \u017cupny regulowa\u0142 po raz pierwszy zasady wydobycia i sprzeda\u017cy soli, kt\u00f3ra ju\u017c w tym czasie stanowi\u0142a jedn\u0105 trzeci\u0105 dochod\u00f3w pa\u0144stwa. W tym samym stuleciu wzniesiono mury miejskie, rozbudowano istniej\u0105cy od ko\u0144ca XIII wieku Zamek \u017bupny – siedzib\u0119 zarz\u0105du kopal\u0144 w Wieliczce i Bochni, powsta\u0142y warsztaty rzemie\u015blnicze. Wieliczka sta\u0142a si\u0119 stolic\u0105 przemys\u0142u staropolskiego o znanej i cenionej marce (znak firmowy kopalni jest pierwszym stosowanym w Polsce). Okres \u015bwietno\u015bci \u017cup krakowskich trwa\u0142 do po\u0142owy XVII wieku. S\u00f3l wydobywano w Wieliczce z trzech poziom\u00f3w, za pomoc\u0105 o\u015bmiu szyb\u00f3w. Powsta\u0142y te\u017c wtedy pierwsze mapy kopalni. Wojny drugiej po\u0142owy XVII wieku zachwia\u0142y na pewien czas gospodark\u0105 soln\u0105; dopiero w XVIII wieku specjali\u015bci przybyli z Saksonii usprawnili pod wzgl\u0119dem technicznym i organizacyjnym dzia\u0142alno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstwa. Podczas zabor\u00f3w, gdy Wieliczka znajdowa\u0142a si\u0119 pod panowaniem austriackim, nast\u0105pi\u0142 rozw\u00f3j przestrzenny kopalni, zwi\u0119kszenie wydobycia soli, wprowadzenie maszyn i zatrudnienie fachowej kadry in\u017cynierskiej, jak r\u00f3wnie\u017c (w 1913 roku) uruchomienie nowoczesnej warzelni soli. Austriacy ju\u017c w latach 70. XVIII wieku udost\u0119pnili dla cel\u00f3w turystycznych cz\u0119\u015b\u0107 starych wyrobisk. Dzi\u0119ki wprowadzonym przez nich ksi\u0119gom zwiedzaj\u0105cych wiadomo, \u017ce w\u015br\u00f3d go\u015bci byli: cesarze Franciszek I i Franciszek J\u00f3zef, car Aleksander I, Dmitrij Mendelejew, Fryderyk Chopin, Jan Matejko, Henryk Sienkiewicz, Ignacy Paderewski i wielu innych. Polacy odwiedzali w tym czasie masowo kopalni\u0119 kierowani motywami patriotycznymi, traktuj\u0105c j\u0105 jako symbol dawnej wielko\u015bci pa\u0144stwa polskiego. Ponadnarodowe warto\u015bci kulturowe i przyrodnicze Wieliczki uznane zosta\u0142y w 1978 roku wpisem na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO – jako jednego z dwunastu pierwszych obiekt\u00f3w na \u015bwiecie. Eksploatacja soli zaprzestana zosta\u0142a ca\u0142kowicie w 1996 roku. Dzi\u015b podziemia kopalni s\u0142u\u017c\u0105 celom turystycznym, muzealnym i leczniczym. W obr\u0119bie naturalnych pustek podziemnych – Groty Kryszta\u0142owej G\u00f3rnej i Dolnej utworzony zosta\u0142 rezerwat przyrody.<\/p>\n Opis<\/strong><\/p>\n Kopalnia le\u017cy pod miastem na dziewi\u0119ciu poziomach (na g\u0142\u0119boko\u015bci od 57 do 327 m). Oryginalne wyrobiska rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 na powierzchni o d\u0142ugo\u015bci ok. 5,5 km i szeroko\u015bci 1,5 km. Licz\u0105 2040 kom\u00f3r i ok. 300 km chodnik\u00f3w, o \u0142\u0105cznej obj\u0119to\u015bci pustek poeksploatacyjnych wynosz\u0105cej ok. 7,5 mln m\u00b3. Najstarsze wyrobiska zaczynaj\u0105 si\u0119 powy\u017cej sp\u0105gu pierwszego poziomu. Komory powsta\u0142e w okresie od XVI do pocz\u0105tku XX wieku mieszcz\u0105 si\u0119 na poziomach I-III. W czternastu komorach na III poziomie znajduje si\u0119 sta\u0142a ekspozycja Muzeum \u017bup Krakowskich, kt\u00f3rego naziemn\u0105 siedzib\u0105 jest Zamek \u017bupny. Zesp\u00f3\u0142 pot\u0119\u017cnej architektury podziemi mo\u017cna zwiedza\u0107 dzi\u0119ki wytyczonej trasie turystycznej, pocz\u0105tek kt\u00f3rej znajduje si\u0119 w obiekcie stanowi\u0105cym wsp\u00f3\u0142czesne wej\u015bcie do kopalni – szybie Dani\u0142owicza, zg\u0142\u0119bionym w latach 1635-1640. Prowadzi ona przez chodniki (zwane pod\u0142u\u017cniami i poprzeczniami w zale\u017cno\u015bci od kierunku, w jakim by\u0142y wykuwane) i solne komory. Te ostatnie zabezpieczane by\u0142y przed zawaleniem na kilka sposob\u00f3w: drewnianymi kasztami (np. komora Miko\u0142aja Kopernika), drewnian\u0105 obudow\u0105 rozporow\u0105 (np. komora Micha\u0142owice), ochronnymi filarami solnym pozostawionymi w wyrobiskach (np. komora Erazma Bar\u0105cza). Najwy\u017csze udost\u0119pniane do zwiedzania wyrobisko \u0142\u0105cz\u0105ce dwa poziomy to komora nazwana imieniem Stanis\u0142awa Staszica, kt\u00f3ry zwiedza\u0142 kopalni\u0119 pod koniec XVIII wieku. Z kolei komora J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego powsta\u0142a z dw\u00f3ch kom\u00f3r wykutych w 1. po\u0142owie XIX wieku, przystosowanych nast\u0119pnie do cel\u00f3w turystycznych. Przebito mi\u0119dzy nimi tunel, zalano solank\u0105 i uruchomiono prom dla zwiedzaj\u0105cych. W celu zabezpieczenia strop\u00f3w wykonano tu obudow\u0119 zwan\u0105 koszykow\u0105. Spo\u015br\u00f3d starszych wyrobisk interesuj\u0105ca jest komora Pieskowa Ska\u0142a z XVII wieku \u0142\u0105cz\u0105ca dwa s\u0105siaduj\u0105ce poziomy. Widoczne s\u0105 w niej \u015blady rob\u00f3t kruszackich, zachowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce odcinki starych schod\u00f3w kutych w soli, kt\u00f3rymi przenoszono urobek. W pomieszczeniach kopalni eksponowane s\u0105 autentyczne urz\u0105dzenia i narz\u0119dzia g\u00f3rnicze. Przyk\u0142adowo, w komorze Sielec zgromadzono eksponaty s\u0142u\u017c\u0105ce niegdy\u015b do transportu soli wewn\u0119trznymi korytarzami, w poprzeczni Kunegunda z kolei pozostawiono oryginaln\u0105 drewnian\u0105 rynn\u0119 z kadzi\u0105, wykorzystywane dawniej do odprowadzania wyciek\u00f3w. W Wieliczce zachowany jest te\u017c cenny zesp\u00f3\u0142 drewnianych kierat\u00f3w wyci\u0105gowych do transportu pionowego. Jeden z nich, typu saskiego, ogl\u0105da\u0107 mo\u017cna w XVIII-wiecznej komorze Kazimierza Wielkiego. Wn\u0119trzami o szczeg\u00f3lnym charakterze, stanowi\u0105cymi bezcenn\u0105 spu\u015bcizn\u0119 kultury duchowej g\u00f3rnik\u00f3w, s\u0105 solne kaplice. Pod wzgl\u0119dem okaza\u0142o\u015bci i unikatowego rze\u017abiarskiego wystroju najwspanialsze jest wn\u0119trze kaplicy \u015bw. Kingi, patronki g\u00f3rnik\u00f3w. Powstaj\u0105ce od XIX wieku elementy jej wyposa\u017cenia w ca\u0142o\u015bci wykonane s\u0105 w soli, w\u0142\u0105cznie z posadzkami czy odznaczaj\u0105cymi si\u0119 niezwyk\u0142ym kunsztem \u017cyrandolami. Najstarsza zachowana kaplica w podziemiach to XVII-wieczna kaplica \u015bw. Antoniego o barokowych formach architektoniczno-rze\u017abiarskich. Rejon tzw. Grot Kryszta\u0142owych jest chroniony ze wzgl\u0119du na warto\u015bci przyrodnicze – unikatowe nagromadzenia kryszta\u0142\u00f3w halitu oraz formy krasu solnego.<\/p>\n Wpis do rejestru zabytk\u00f3w<\/strong><\/p>\n Historyczna kopalnia soli w Wieliczce wpisana jest do rejestru zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego decyzj\u0105 z dnia 2 kwietnia 1976 r., nr rejestru A-580.<\/p>\n Oprac. A. Kuci\u0144ska-Isaac<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Galeria” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n\t\t