[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_enable_color=”off” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/2-kopalnie-bochnia_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”50px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n Warto\u015b\u0107 zabytku<\/strong><\/p>\n Kopalnia soli w Bochni zosta\u0142a uznana za pomnik historii w 2000 roku. Jest ona najstarszym na ziemiach polskich miejscem wydobycia soli kamiennej – najwa\u017cniejszej w historii rodzimego g\u00f3rnictwa kopaliny, kt\u00f3rej pok\u0142ady odkryto tu w po\u0142owie XIII wieku, kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej ni\u017c w pobliskiej Wieliczce. Powstaj\u0105ce w tym samym czasie miasto to doskona\u0142y przyk\u0142ad \u015bredniowiecznego miasta g\u00f3rniczego, kt\u00f3rego kszta\u0142t zosta\u0142 ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowany rozwojowi kopalni. Od ko\u0144ca XIII wieku \u017cupa boche\u0144ska tworzy\u0142a wraz z Wieliczk\u0105 niezwykle pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105ce przedsi\u0119biorstwo, najwi\u0119ksze w dawnej Rzeczypospolitej, a drugie w Europie, pod nazw\u0105 Krakowskie \u017bupy Solne. Przez blisko 500 lat przynosi\u0142o ono znaczne dochody zasilaj\u0105ce skarb kr\u00f3lewski, a w okresie swojego najwi\u0119kszego rozkwitu, przez wzgl\u0105d na niebagatelne znaczenie dla gospodarki pa\u0144stwa, zapewnia\u0142o miastu i g\u00f3rnikom opiek\u0119 monarchy. Kopalnia w Bochni jest bezcennym zabytkiem techniki dokumentuj\u0105cym dawne sposoby wydobycia soli. Dzi\u0119ki prowadzonej od po\u0142owy XVIII wieku akcji jej zabezpieczania zar\u00f3wno stare wyrobiska, jak i unikatowe kaplice kute w solnych ska\u0142ach zachowane s\u0105 w bardzo dobrym stanie. Wyczerpanie w XX wieku pok\u0142ad\u00f3w soli nie spowodowa\u0142o zamkni\u0119cia kopalni – jej podziemia udost\u0119pniane s\u0105 dzi\u015b w celach edukacyjnych i uzdrowiskowych.<\/p>\n Historia<\/strong><\/p>\n Pierwsza wzmianka o osadzie przedlokacyjnej na terenie dzisiejszej Bochni, kt\u00f3rej mieszka\u0144cy zajmowali si\u0119 warzelnictwem soli uzyskiwanej z wyst\u0119puj\u0105cych w okolicy \u017ar\u00f3de\u0142 solankowych, pochodzi z 1198 roku. Po odkryciu w 1248 roku pok\u0142ad\u00f3w soli kamiennej studnie solankowe w rejonie rzeki Babicy sta\u0142y si\u0119 zal\u0105\u017ckiem dw\u00f3ch pierwszych szyb\u00f3w, Gazaris i Sutoris, s\u0142u\u017c\u0105cych do wydobywania soli metodami g\u00f3rniczymi. W 1253 roku Boles\u0142aw Wstydliwy wyda\u0142 przywilej lokacyjny nadaj\u0105cy Bochni prawo magdeburskie. Od ko\u0144ca XIII wieku, kiedy zacz\u0119to wydobywanie soli w Wieliczce, obie \u017cupy wraz z warzelniami wesz\u0142y w sk\u0142ad kr\u00f3lewskiego przedsi\u0119biorstwa – \u017cup krakowskich. W 1368 roku Kazimierz Wielki wyda\u0142 Statut \u017cupny reguluj\u0105cy zasady wydobycia i sprzeda\u017cy soli, wprowadzaj\u0105cy nowe przepisy w celu zwi\u0119kszenia dochodowo\u015bci obu kopalni oraz okre\u015blaj\u0105ce prawa g\u00f3rnik\u00f3w. \u017bupami zarz\u0105dza\u0142 \u017cupnik – mianowany przez monarch\u0119 urz\u0119dnik. Na XV i XVI wiek, dzi\u0119ki prosperowaniu ca\u0142ego przedsi\u0119biorstwa, przypada okres najwi\u0119kszego rozwoju \u017cupy boche\u0144skiej – w jej cz\u0119\u015bci zachodniej powsta\u0142y wtedy nowe szyby: Regis, Bochneris oraz Campi. Ten ostatni by\u0142 g\u0142\u00f3wnym szybem wydobywczym w Bochni a\u017c do pocz\u0105tku lat 90. XX wieku. W XVII wieku nast\u0105pi\u0142o zahamowanie rozwoju kopalni. Ponowne o\u017cywienie mia\u0142o miejsce od 1785 roku (Bochnia znajdowa\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas pod zaborem austriackim), gdy naczelnikiem kopalni by\u0142 Dionizy Stanetti. Podj\u0119to wtedy mi\u0119dzy innymi budow\u0119 nowego szybu, kt\u00f3ry otworzy\u0142 dost\u0119p do nowych pok\u0142ad\u00f3w soli. Zapewni\u0142y one dalsze funkcjonowanie przedsi\u0119biorstwa a\u017c do wyczerpania z\u0142\u00f3\u017c w ko\u0144cu XX wieku. Kopalnia jako wybitny zabytek kultury materialnej przekszta\u0142cona zosta\u0142a w obiekt turystyczny, natomiast najwi\u0119ksza z kom\u00f3r dzi\u0119ki swoistemu mikroklimatowi przystosowana zosta\u0142a do specjalistycznego leczenia sanatoryjnego.<\/p>\n Opis<\/strong><\/p>\n Z\u0142o\u017ce soli kamiennej w Bochni uformowa\u0142o si\u0119 w okresie mioce\u0144skim. Charakteryzuje si\u0119 du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 warstw solnych i przenikaj\u0105cych je innych twor\u00f3w geologicznych. Ma kszta\u0142t nieregularnej soczewki o d\u0142ugo\u015bci 4 km, u\u0142o\u017conej r\u00f3wnole\u017cnikowo na osi wsch\u00f3d-zach\u00f3d. Obj\u0119te ochron\u0105 wyrobiska znajduj\u0105 si\u0119 na dziewi\u0119ciu poziomach eksploatacyjnych o nazwach: Danielowiec, Sobieski, Wernier, August, Lobkowicz, Sienkiewicz, B\u0142agaj-Stanetti, Podmo\u015bcie, Go\u0142uchowski. Na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 si\u0119gaj\u0105 od 70 do 289 metr\u00f3w. Stromy, niemal pionowy uk\u0142ad warstw solnych przes\u0105dzi\u0142 o charakterze eksploatacji, a tym samym specyficznym rozwoju przestrzennym kopalni. Jej wyrobiska obejmuj\u0105 \u0142\u0105cznie oko\u0142o 60 km chodnik\u00f3w i kom\u00f3r. Najstarsze z nich, pochodz\u0105ce z okresu od XIII do XVIII wieku, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 od szybu wentylacyjnego Trynitatis do poziomu Go\u0142uchowski, przy szybie Campi na sze\u015bciu poziomach, przy szybie Sutoris schodz\u0105 do dziewi\u0105tego poziomu. Wyrobiska te zachowane s\u0105 do dzi\u015b w doskona\u0142ym stanie dzi\u0119ki prowadzonemu od po\u0142owy XVIII wieku systematycznemu zabezpieczaniu kopalni za pomoc\u0105 kaszt\u00f3w, obudowy drewnianej, fantunk\u00f3w i filar\u00f3w solnych. W kopalni zachowa\u0142y si\u0119 wyra\u017ane \u015blady r\u00f3\u017cnych technik urabiania soli – r\u0119cznych, mechanicznych, \u0142ugowniczych. Unikatowe s\u0105 wyrobiska pionowe, tzw. szybiki wewn\u0105trzkopalniane. Z po\u0142owy XIII wieku pochodzi szyb Sutoris, najstarszy czynny szyb solny w Polsce. Obecnie wykorzystywany jest w celach turystycznych jako cz\u0119\u015b\u0107 podziemnej trasy, kt\u00f3ra wiedzie pod\u0142u\u017cniami Sienkiewicz i August. Ta ostatnia zbudowana zosta\u0142a w XVIII wieku, stanowi\u0105c pierwszy nowoczesny trakt komunikacyjny w kopalni. Aby przybli\u017cy\u0107 zwiedzaj\u0105cym dawn\u0105 technik\u0119 wydobywcz\u0105, zrekonstruowano trzy urz\u0105dzenia transportowe. Na poziomie Sienkiewicz znajduje si\u0119 ko\u0142o dreptakowe do czerpania solanki, za\u015b w komorze Rabsztyn, eksploatowanej od XVIII w., zosta\u0142 umieszczony kierat czterokonny s\u0142u\u017c\u0105cy do odwadniania kopalni, zwany gaplem. W komorze kieratowej przy szybiku Wa\u017cyn znajduje si\u0119 pot\u0119\u017cny kierat typu saskiego s\u0142u\u017c\u0105cy do transportu ba\u0142wan\u00f3w solnych, z niekt\u00f3rymi oryginalnymi elementami konstrukcji. Spo\u015br\u00f3d zabytkowych urz\u0105dze\u0144 kopalni istnieje nadal czynny (okazjonalnie uruchamiany) mechanizm nap\u0119dowy wind w szybach poruszany prac\u0105 silnika parowego. Tras\u0119 pomi\u0119dzy szybami Campi i Sutoris przemierza si\u0119 podziemn\u0105 kolejk\u0105. Dawn\u0105 prac\u0119 w kopalni obrazuj\u0105 makiety z rze\u017abami g\u00f3rnik\u00f3w. W komorze Mysiur od lat 60. XVIII wieku znajdowa\u0142a si\u0119 stajnia dla koni pracuj\u0105cych w kopalni. Zachowa\u0142y si\u0119 tu drewniane kaszty i pomosty, na kt\u00f3rych stali kopi\u0105cy s\u00f3l g\u00f3rnicy. W wyrobiskach przylegaj\u0105cych do pod\u0142u\u017cni Dobosz znajduj\u0105 si\u0119 unikatowe tory drewniane do toczenia w\u00f3zk\u00f3w kopalnianych. Z ko\u0144ca XVII wieku pochodzi najwi\u0119ksza komora kopalni – komora Wa\u017cyn. Jest to ogromne wn\u0119trze (d\u0142ugo\u015b\u0107 255 m, wysoko\u015b\u0107 ponad 7 m, szeroko\u015b\u0107 do 15 m), pozbawione przyp\u00f3r. Naturalny, pasiasty wz\u00f3r stropu i ocios\u00f3w utworzony jest przez warstwy soli i anhydryt\u00f3w. W komorze panuje sta\u0142a temperatura (14-16 stopni), du\u017ca wilgotno\u015b\u0107, a powietrze nasycone jest mikroelementami. Ze wzgl\u0119du na swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze wykorzystywana jest jako uzdrowisko. Najwi\u0119ksz\u0105 i najlepiej zachowan\u0105 spo\u015br\u00f3d licznych kiedy\u015b podziemnych kaplic jest kaplica \u015bw. Kingi wydr\u0105\u017cona w p\u00f3\u0142nocnym ociosie pod\u0142u\u017cni August. Zdobi\u0105 j\u0105 m.in.: grupa Ukrzy\u017cowania z 1. po\u0142owy XVII wieku, XIX-wieczne rze\u017aby z soli, figurki szopki betlejemskiej wykonanej przez g\u00f3rnik\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 element\u00f3w wystroju pochodzi z niezachowanych ko\u015bcio\u0142\u00f3w miasta, a tak\u017ce innych kaplic likwidowanych w kopalni. Do obiekt\u00f3w naziemnych dawnej \u017cupy kszta\u0142tuj\u0105cych panoram\u0119 Bochni, opr\u00f3cz wie\u017c wyci\u0105gowych szyb\u00f3w, nale\u017cy te\u017c zesp\u00f3\u0142 warzelni.<\/p>\n Wpis do rejestru zabytk\u00f3w<\/strong><\/p>\n Zabytkowa cz\u0119\u015b\u0107 kopalni soli w Bochni wpisana jest do rejestru zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego decyzj\u0105 z dnia 11 grudnia 1981 r., nr rejestru A-238.<\/p>\n Oprac. A. Kuci\u0144ska-Isaac<\/p>\n <\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Galeria” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n\t\t