[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-cerkwie-smolnik_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”50px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_padding=”|||30px||” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/p>\n
\u015awi\u0105tynia jest jednym z nielicznych zachowanych na terenie Polski przyk\u0142ad\u00f3w ludowego budownictwa cerkiewnego Bojk\u00f3w. Zaliczana jest do typu prostego cerkwi bojkowskiej, reprezentuj\u0105cego najstarsze znane formy ruskich cerkwi drewnianych. Warto\u015bci obiektu zosta\u0142y docenione i wyr\u00f3\u017cnione poprzez wpis na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n
Historia<\/strong><\/p>\n Cerkiew w Smolniku jest trzeci\u0105 w kolejno\u015bci znan\u0105 ze \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych cerkwi\u0105 zbudowan\u0105 w tej miejscowo\u015bci. Zosta\u0142a wzniesiona w 1791 r. (jak informuje napis cyrylic\u0105 zachowany na nadpro\u017cu nad wej\u015bciem do \u015bwi\u0105tyni), w innym ni\u017c jej poprzedniczka miejscu, na prawym brzegu Sanu, w centralnej cz\u0119\u015bci nieistniej\u0105cej ju\u017c dzisiaj wsi. Pierwszy znany gruntowniejszy remont cerkwi zosta\u0142 przeprowadzony w 1921 r. (w efekcie tych prac dokonano renowacji ikonostasu, kt\u00f3r\u0105 przeprowadzi\u0142 Ilia Decik z Sambora). W 1921 lub 1934 r. wymieniony zosta\u0142 stary gontowy dach, kt\u00f3ry zast\u0105piono blaszanym; gontowe pokrycie \u015bcian zmieniono na pionowy szalunek oraz przeniesiono ch\u00f3r \u015bpiewaczy z nawy do babi\u0144ca. Po wysiedleniu w 1951 r. ludno\u015bci ukrai\u0144skiej na tereny Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (USRR) pozbawiona opieki cerkiew zacz\u0119\u0142a niszcze\u0107. W latach 1951-1960 stopniowej rozbi\u00f3rce uleg\u0142a ca\u0142a zabudowa wsi z wyj\u0105tkiem zabytkowej cerkwi. W latach 1969-1974 przeprowadzono remonty budynku cerkwi, w wyniku kt\u00f3rych przywr\u00f3cono gontowe pokrycie \u015bcian i dachu oraz rozebrano zakrysti\u0119 i niewielki przedsionek przed babi\u0144cem, dokonano te\u017c konserwacji polichromii odkrytej na \u015bcianie ikonostasowej. W 1973 r., decyzj\u0105 w\u0142adz powiatowych w Lesku, cerkiew w Smolniku zosta\u0142a przekazana rzym.-kat. parafii w Lutowiskach. Ju\u017c w 1974 r. dosz\u0142o do konsekracji \u015bwi\u0105tyni jako ko\u015bcio\u0142a filialnego pw. Wniebowzi\u0119cia NMP, a rok p\u00f3\u017aniej zako\u0144czono prace remontowe we wn\u0119trzu dawnej cerkwi. W trakcie prac remontowych realizowanych w latach 1994-1996 wok\u00f3\u0142 cerkwi i cmentarza wykonano drewniane ogrodzenie kryte gontem. Generalny remont \u015bwi\u0105tyni przeprowadzony zosta\u0142 w latach 2004-2007. Prace te obj\u0119\u0142y m.in. remont posadowienia i pod\u0142ogi, wymian\u0119 pokrycia gontowego dachu i cz\u0119\u015bci element\u00f3w wi\u0119\u017aby dachowej. W 2009 r. rozpocz\u0119to prace konserwatorskie polichromii, a tak\u017ce wykonano aran\u017cacj\u0119 wn\u0119trza prezbiterium. W 2013 r. cerkiew zosta\u0142a wpisana na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO w ramach wpisu Drewniane cerkwie w polskim i ukrai\u0144skim regionie Karpat.<\/p>\n Opis<\/strong><\/p>\n \u015awi\u0105tynia usytuowana jest poza dzisiejsz\u0105 wsi\u0105 Smolnik, na wsch\u00f3d od rozwidlenia dr\u00f3g do Lutowisk i Zatwarnicy, za potokiem Smolnik, na grzbiecie wzg\u00f3rza. Teren wok\u00f3\u0142 cerkwi wyznaczony jest drewnianym ogrodzeniem i otoczony starodrzewem. Od wsch. do cerkwi przylega teren cmentarza (za\u0142o\u017conego w XIX w.) z nielicznie zachowanymi kamiennymi nagrobkami, g\u0142\u00f3wnie z pocz. XX wieku. Cerkiew jest orientowana.<\/p>\n Cerkiew ma uk\u0142ad tr\u00f3jdzielny prezbiterium-nawa-babiniec. Prezbiterium (na rzucie kwadratu) i babiniec (na rzucie prostok\u0105ta) tej samej szeroko\u015bci, nawa szersza, na rzucie kwadratu.<\/p>\n W bryle bardzo wyra\u017any jest podzia\u0142 na trzy cz\u0142ony, z kt\u00f3rych nieco wi\u0119kszy od pozosta\u0142ych jest \u015brodkowy cz\u0142on – nawa. \u015aciany wszystkich cz\u0142on\u00f3w cerkwi maj\u0105 zbli\u017con\u0105 wysoko\u015b\u0107, wszystkie te\u017c s\u0105 przekryte jednoza\u0142omowymi dachami namiotowymi o zr\u00f3\u017cnicowanej nieznacznie wielko\u015bci i wysoko\u015bci, zwie\u0144czone makowicami i metalowymi krzy\u017cami. Najwi\u0119kszy i najwy\u017cszy jest dach nad naw\u0105, nieco ni\u017csze – nad babi\u0144cem i prezbiterium.<\/p>\n Jest to cerkiew drewniana, na podmur\u00f3wce z kamienia \u0142amanego, wzniesiona w konstrukcji zr\u0119bowej (wie\u0144cowej). Belki po\u0142\u0105czone s\u0105 na nak\u0142adk\u0119 z krytym czopem z pozostawionymi ostatkami. Ostatki belek, od pierwszego do pi\u0105tego wie\u0144ca (licz\u0105c od do\u0142u), s\u0105 wysuni\u0119te – w ka\u017cdym kolejnym wie\u0144cu coraz d\u0142u\u017csze. Najd\u0142u\u017csze ostatki pi\u0105tego wie\u0144ca stanowi\u0105 oparcie dla p\u0142atwi daszku okapowego (opasania) nieprzerwanie obiegaj\u0105cego cerkiew. Konstrukcja zr\u0119bowa kontynuowana jest w czworobocznych kopu\u0142ach nawy i prezbiterium oraz kolebkowym sklepieniu babi\u0144ca. \u015aciany i kopu\u0142a nawy wzmocnione s\u0105 we wn\u0119trzu \u015bci\u0105gami krzy\u017cowymi, za\u0142o\u017conymi na dw\u00f3ch poziomach – jeden za\u0142o\u017cony na belce oczepu nawy. a drugi na oczepie zr\u0119bu za\u0142omu kopu\u0142y. Cerkiew jest w ca\u0142o\u015bci pokryta gontem (pierwotnie poni\u017cej daszku okapowego pozostawiony by\u0142 zr\u0105b). Do wn\u0119trza prowadzi jedno wej\u015bcie zlokalizowane w zach. \u015bcianie babi\u0144ca. Otw\u00f3r drzwiowy jest prostok\u0105tny, w o\u015bcie\u017cach z nadpro\u017cem, na kt\u00f3rym wyryty napis cyrylic\u0105 z dat\u0105 budowy (cz\u0119\u015bciowo zas\u0142oni\u0119ty). Okna prostok\u0105tne z wiatrownicami z dekoracyjnie wyci\u0119tych desek, z gontowymi daszkami okapowymi i parapetami.<\/p>\n We wn\u0119trzu, pomi\u0119dzy naw\u0105 a prezbiterium obszerne, prostok\u0105tne przej\u015bcie, powsta\u0142e po likwidacji przegrody ikonostasowej i wyci\u0119ciu kilku belek konstrukcyjnych wsch. \u015bciany nawy. W naro\u017cach tego przej\u015bcia wt\u00f3rna, parawanowa \u015bcianka zr\u0119bowa si\u0119gaj\u0105ca do po\u0142owy wysoko\u015bci wsch. \u015bciany nawy, nie powi\u0105zana ze \u015bcianami nawy ani prezbiterium. Prezbiterium podwy\u017cszone o jeden stopie\u0144. Przej\u015bcie pomi\u0119dzy babi\u0144cem a naw\u0105 przekszta\u0142cone, wyznaczone jest belk\u0105 progow\u0105 i wydzielone po bokach niewielkimi, wysokimi na ok. 80 cm \u015bciankami przegrody, utworzonymi z wysuni\u0119tych do wn\u0119trza ostatk\u00f3w trzech belek zr\u0119bu zach. \u015bciany nawy. G\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 przej\u015bcia zamkni\u0119ta jest prostok\u0105tnie, ze \u015bladami dawnego zamkni\u0119cia prze\u015bwitu w kszta\u0142cie odcinka ko\u0142a. We wn\u0119trzu przy zach. \u015bcianie nawy znajduje si\u0119 wt\u00f3rny, zrekonstruowany nadwieszony ch\u00f3r \u015bpiewaczy o prostym parapecie z balustrad\u0105 z ozdobnie wycinanych desek. Powsta\u0142 on z wykorzystaniem element\u00f3w z wcze\u015bniejszego, r\u00f3wnie\u017c wt\u00f3rnego ch\u00f3ru, kt\u00f3rego gniazda i wr\u0119by zachowa\u0142y si\u0119 na \u015bcianach babi\u0144ca.<\/p>\n Z oryginalnego wystroju \u015bwi\u0105tyni zachowa\u0142a si\u0119 pochodz\u0105ca z k. XVIII w. polichromia zdobi\u0105ca \u015bcian\u0119 ikonostasow\u0105 nawy. Polichromia ornamentalna datowana na 2. po\u0142. XIX w. zachowa\u0142a si\u0119 te\u017c na \u015bcianach prezbiterium. Wyposa\u017cenie cerkwi w Smolniku uleg\u0142o rozproszeniu po II wojnie \u015bwiatowej. Cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w kilku \u015bwi\u0105tyniach na terenie Ukrainy, cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w Muzeum Narodowym we Lwowie, a cz\u0119\u015b\u0107 jest przechowywana w Dziale Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamku w \u0141a\u0144cucie. W 2009 r. wykonano now\u0105 aran\u017cacj\u0119 wn\u0119trza prezbiterium, wykorzystuj\u0105c dwie wsp\u00f3\u0142czesne ikony oraz zabytkowe carskie wrota oraz tabernakulum o cechach neogotyckich.<\/p>\n Obiekt dost\u0119pny dla zwiedzaj\u0105cych, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwiedzania wn\u0119trza po wcze\u015bniejszym uzgodnieniu telefonicznym.<\/p>\n Oprac. Ryszard Kwolek, OT NID w Rzeszowie, 28.08.2014 r.<\/p>\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Galeria” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n\t\t\n