[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-cerkwie-chotyniec_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”50px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/p>\n
Cerkiew jest jedn\u0105 z najstarszych zachowanych \u015bwi\u0105ty\u0144 drewnianych Ko\u015bcio\u0142a Wschodniego w Polsce. Reprezentuje rzadko ju\u017c spotykany typ cerkwi z galeri\u0105 obiegaj\u0105c\u0105 kaplic\u0119 nad babi\u0144cem. Polichromia zachowana w nawie \u015bwi\u0105tyni stanowi cenny i rzadki przyk\u0142ad monumentalnego malowid\u0142a \u015bciennego zachowanego w drewnianej cerkwi. Posiada wyj\u0105tkowe walory artystyczne. Warto\u015bci obiektu zosta\u0142y docenione i wyr\u00f3\u017cnione poprzez wpis na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n
Historia<\/strong><\/p>\n Cerkiew w Choty\u0144cu jest trzeci\u0105 w kolejno\u015bci znan\u0105 ze \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych cerkwi\u0105 zbudowan\u0105 w tej miejscowo\u015bci. Wed\u0142ug materia\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych ze sprawozdawczo\u015bci\u0105 ko\u015bcio\u0142a gr.-kat., pochodz\u0105cych z lat 1918, 1920, 1925 i 1928 r., \u015bwi\u0105tynia w Choty\u0144cu powsta\u0142a w 1615 r., a jej konsekracja mia\u0142a miejsce w 1616 roku. Podobnie datuj\u0105 cerkiew (ok. 1600 r.) specjali\u015bci z dziedziny architektury cerkiewnej, opieraj\u0105c si\u0119 na analizie architektonicznej obiektu. Z braku jakichkolwiek innych dokument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych tak\u0105 chronologi\u0119 powstania cerkwi, nie mo\u017ce by\u0107 ona obecnie zweryfikowana. Nale\u017cy tu jeszcze nadmieni\u0107, \u017ce pochodz\u0105cy z 1824 r. przekaz jako dat\u0119 budowy podaje rok 1733, ale wg innych materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, ze wspomnian\u0105 dat\u0105 1733 zwi\u0105zany mia\u0142 by\u0107 tylko remont cerkwi, co wydaje si\u0119 bardziej prawdopodobne. W 1735 r. wykonana zosta\u0142a polichromia w nawie, a w 1753 r. przeprowadzono renowacj\u0119 ikonostasu (zmodyfikowano jego doln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 i wstawiono nowe malowane o\u015bcie\u017ca). Kolejny remont cerkwi mia\u0142 miejsce w 1858 roku. W 1924 r. obok cerkwi na cmentarzu parochialnym zosta\u0142a wzniesiona dzwonnica (na miejscu starszej, zniszczonej w czasie I wojny \u015bwiatowej). W 1925 r. dokonano rozbudowy \u015bwi\u0105tyni, poprzez wzniesienie przedsionka. Spowodowa\u0142o to likwidacj\u0119 cz\u0119\u015bci sob\u00f3t, cz\u0119\u015bci galerii nad babi\u0144cem i portalu zach., a we wn\u0119trzu wyci\u0119cie zach. zr\u0119b\u00f3w babi\u0144ca oraz likwidacj\u0119 ch\u00f3ru muzycznego i stropu dawnej kaplicy g\u00f3rnej. W latach l945-1947 cerkiew by\u0142a u\u017cytkowana przez ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki. Od 1947 r. opuszczona i popadaj\u0105ca stopniowo w ruin\u0119, zosta\u0142a tymczasowo zabezpieczona w 1983 roku. W latach 80. XX w. zawali\u0142a si\u0119 dzwonnica wzniesiona w 1924 roku. Po odzyskaniu cerkwi przez ko\u015bci\u00f3\u0142 gr.-kat. (1990 r.) w latach 1991-1992 przyst\u0105piono do kompleksowych prac remontowo-konserwatorskich, dokonuj\u0105c m.in. cz\u0119\u015bciowej rekonstrukcji element\u00f3w architektonicznych, zlikwidowanych w 1925 roku. W 1993 r. na miejscu zniszczonej i rozebranej dzwonnicy postawiono przeniesion\u0105 z miejscowo\u015bci Torki drewnian\u0105 dzwonnic\u0119, wybudowan\u0105 zapewne na prze\u0142omie XVII-XVIII wieku. Po 2000 r. przeprowadzono prace konserwatorskie cz\u0119\u015bci malowide\u0142 \u015bciennych i ikon.<\/p>\n W 2013 r. cerkiew zosta\u0142a wpisana na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO w ramach wpisu Drewniane cerkwie w polskim i ukrai\u0144skim regionie Karpat.<\/p>\n Opis<\/strong><\/p>\n Cerkiew po\u0142o\u017cona jest na niewielkim wzniesieniu we wschodniej cz\u0119\u015bci Choty\u0144ca, na skraju wsi, w odleg\u0142o\u015bci ok. 200 m na wsch\u00f3d od drogi prowadz\u0105cej z Choty\u0144ca do Medyki. Za cerkwi\u0105 w kierunku wschodnim znajduje si\u0119 czynny cmentarz grzebalny. Teren wyznaczony jest drewnianym ogrodzeniem, w obr\u0119bie kt\u00f3rego znajduj\u0105 si\u0119 relikty dawnego cmentarza. W p\u00f3\u0142nocno-zachodnim naro\u017cu placu cerkiewnego stoi drewniana, wie\u017cowa dzwonnica (przeniesiona z miejscowo\u015bci Torki). Wzg\u00f3rze cerkiewne otacza wieniec starodrzewu. Cerkiew jest orientowana.<\/p>\n Cerkiew ma uk\u0142ad tr\u00f3jdzielny – prezbiterium-nawa-babiniec, poszerzony od zachodu o dostawiony do babi\u0144ca przedsionek na rzucie wyd\u0142u\u017conego prostok\u0105ta. Babiniec i nawa wzniesione zosta\u0142y na rzutach zbli\u017conych do kwadratu. Prezbiterium – zamkni\u0119te od wschodu tr\u00f3jbocznie, poszerzone jest od strony nawy o dwie niewielkie, w ca\u0142o\u015bci otwarte do wn\u0119trza prostok\u0105tne wn\u0119ki, tzw. pastoforia (prothesis i diakonikon).<\/p>\n Bry\u0142a budynku cerkwi zwarta, utworzona z trzech zasadniczych cz\u0142on\u00f3w nakrytych czaszami kopu\u0142, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszy i najwy\u017cszy jest cz\u0142on \u015brodkowy – nawa. Bry\u0142\u0119 spaja wydatny daszek okapowy obiegaj\u0105cy obiekt. Elementem wizualnie odr\u0119bnym jest wt\u00f3rny przedsionek dostawiony do cerkwi od zachodu.<\/p>\n Cerkiew drewniana, na podmur\u00f3wce z kamienia \u0142amanego, podmur\u00f3wka przedsionka z ceg\u0142y. Cerkiew wzniesiona zosta\u0142a w konstrukcji zr\u0119bowej (wie\u0144cowej), przedsionek w konstrukcji ramowej, obustronnie szalowanej. Zr\u0105b nawy, prezbiterium i babi\u0144ca, od drugiego do pi\u0105tego wie\u0144ca zw\u0119g\u0142owany jest na ob\u0142ap z pozostawionymi ostatkami belek. Ostatki s\u0105 wysuni\u0119te (w ka\u017cdym kolejnym wie\u0144cu coraz d\u0142u\u017csze), tworz\u0105c wydatne, ozdobnie profilowane rysie. Powy\u017cej pi\u0105tego wie\u0144ca zw\u0119g\u0142owania na zamek z krytym czopem. Konstrukcja zr\u0119bowa kontynuowana jest w o\u015bmiobocznych tamburach i o\u015bmiobocznych, sferycznych kopu\u0142ach nad prezbiterium, naw\u0105 i kaplic\u0105 nad babi\u0144cem. Nad zr\u0119bow\u0105 kopu\u0142\u0105 prezbiterium znajduje si\u0119 druga, pozorna kopu\u0142a o konstrukcji \u017cebrowej (kr\u0105\u017cynowej). Pastoforia przekryte s\u0105 uko\u015bnymi sklepieniami zr\u0119bowymi.<\/p>\n Cerkiew (z wyj\u0105tkiem przedsionka) obiega wydatny daszek okapowy (tzw. opasanie), kt\u00f3ry wspiera si\u0119 na znacznie wysuni\u0119tych przed \u015bciany ostatkach belek zr\u0119bu (tzw. rysiach), a w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci nawy oraz w naro\u017cnikach opasania zach. cz\u0119\u015bci babi\u0144ca dodatkowo na drewnianych kolumienkach w kszta\u0142cie balasek. Kolumienki w naro\u017cnikach opasania babi\u0144ca usztywnione s\u0105 zastrza\u0142ami. Ponad daszkiem okapowym nad babi\u0144cem znajduje si\u0119 nadwieszona, p\u00f3\u0142otwarta galeria arkadowa, obiegaj\u0105ca z trzech stron kaplic\u0119 usytuowan\u0105 ponad babi\u0144cem, utworzona ze s\u0142up\u00f3w ustawionych w regularnych odst\u0119pach i usztywnionych u g\u00f3ry kr\u00f3tkimi zastrza\u0142ami. Dolna cz\u0119\u015b\u0107 galerii zabezpieczona jest wysok\u0105 barierk\u0105 pobit\u0105 gontami.<\/p>\n \u015aciany nawy zwie\u0144czone s\u0105 wydatnym, profilowanym gzymsem. Dachy nad naw\u0105 i kaplic\u0105 nad babi\u0144cem namiotowo-kopu\u0142owe z o\u015bmiobocznymi tamburami powsta\u0142ymi w wyniku przenikania si\u0119 dw\u00f3ch form: dachu namiotowego i o\u015bmiobocznego tamburu. Nad przedsionkiem dach dwuspadowy. Naw\u0119, prezbiterium i kaplic\u0119 nad babi\u0144cem wie\u0144cz\u0105 trzy r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci baniaste, o\u015bmiopo\u0142aciowe kopu\u0142y na o\u015bmiobocznych tamburach, zwie\u0144czone latarniami.<\/p>\n \u015aciany cerkwi (nawy, prezbiterium i babi\u0144ca) powy\u017cej daszku okapowego (opasania), dachy oraz kopu\u0142y poszyte s\u0105 gontem, przedsionek jest oszalowany pionowo deskami, a jego dach pobity jest blach\u0105 falist\u0105.<\/p>\n Do wn\u0119trza prowadz\u0105 dwa wej\u015bcia – jedno zlokalizowane w po\u0142udniowej \u015bcianie nawy, drugie w zachodniej \u015bcianie przedsionka. Otwory drzwiowe w po\u0142udniowym zr\u0119bie nawy (oryginalny), zach. babi\u0144ca i g\u00f3rnej kaplicy (rekonstruowane) o nadpro\u017cach wyci\u0119tych w formie o\u015blego grzbietu. Otwory okienne zr\u00f3\u017cnicowane. W nawie i dawnej g\u00f3rnej kaplicy nad babi\u0144cem prostok\u0105tne, zamkni\u0119te wyci\u0119ciem w formie o\u015blego grzbietu, w tamburze nawy, prezbiterium i kaplicy nad babi\u0144cem okulusy, pozosta\u0142e – prostok\u0105tne o zr\u00f3\u017cnicowanej wielko\u015bci. Babiniec podzielony jest na dwie kondygnacje: doln\u0105 – w\u0142a\u015bciwy babiniec i g\u00f3rn\u0105 – dawn\u0105 kaplic\u0119, obecnie ch\u00f3r muzyczny. Przej\u015bcie z babi\u0144ca do nawy prostok\u0105tne, otwarte jest na ca\u0142ej szeroko\u015bci i wysoko\u015bci babi\u0144ca. Ponad babi\u0144cem prze\u015bwit z g\u00f3rnej kaplicy (obecnie ch\u00f3r \u015bpiewaczy) do nawy zabezpieczony w dolnej cz\u0119\u015bci a\u017curow\u0105 drewnian\u0105 balustrad\u0105. Pomi\u0119dzy naw\u0105 a prezbiterium zr\u0119bowa przegroda ikonostasowa. Prezbiterium od po\u0142udnia i p\u00f3\u0142nocy poszerzone o p\u0142ytkie, prostok\u0105tne pastoforia. We wn\u0119trzu przedsionka po obu stronach wej\u015bcia do babi\u0144ca rekonstruowane dwie drewniane kolumienki w kszta\u0142cie balasek z usztywniaj\u0105cymi je parami zastrza\u0142\u00f3w.<\/p>\n We wn\u0119trzu zachowany wystr\u00f3j i wyposa\u017cenie cerkiewne: malowid\u0142o \u015bcienne z 1735 r., z rozbudowan\u0105, wielostrefow\u0105 scen\u0105 S\u0105du Ostatecznego, znajduj\u0105ce si\u0119 na po\u0142udniowej \u015bcianie nawy, ikonostas z k. XVII w. z ikonami z XVII i XVIII w., presto\u0142 pochodz\u0105cy z XVIII wieku. Cz\u0119\u015b\u0107 element\u00f3w dawnego wyposa\u017cenia \u015bwi\u0105tyni znajduje si\u0119 w Dziale Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamek w \u0141a\u0144cucie oraz we Lwowie.<\/p>\n Obiekt dost\u0119pny dla zwiedzaj\u0105cych, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwiedzania wn\u0119trza po wcze\u015bniejszym uzgodnieniu telefonicznym.<\/p>\n Oprac. Ryszard Kwolek, OT NID w Rzeszowie, 01.09.2014 r.<\/p>\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Galeria” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n\t\t\n