[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/11-haczow_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”50px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 nale\u017cy do najstarszych i najwi\u0119kszych gotyckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w drewnianych konstrukcji zr\u0119bowej w Europe. \u015awi\u0105tynia odznacza si\u0119 wyj\u0105tkowym monumentalizmem bry\u0142y, charakterystyczn\u0105 form\u0105 architektoniczn\u0105 i doskona\u0142o\u015bci\u0105 rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych. Obok warto\u015bci architektonicznej du\u017ce znaczenie posiada zachowany bogaty wystr\u00f3j malarski wn\u0119trza o ciekawym programie ikonograficzno-ideowym i wysokim poziomie artystycznym, z unikatow\u0105 gotyck\u0105 polichromi\u0105 figuraln\u0105 z ok. 1494 r. \u015awi\u0105tynia jest wybitnym przyk\u0142adem \u015bredniowiecznej drewnianej architektury sakralnej Ma\u0142opolski. Wpis ko\u015bcio\u0142a (jako jednego z sze\u015bciu drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w po\u0142udniowej Ma\u0142opolski) na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO potwierdzi\u0142 uznanie jego wyj\u0105tkowej warto\u015bci w skali \u015bwiata.<\/p>\n Historia<\/strong><\/p>\n Datowanie ko\u015bcio\u0142a wyst\u0119puj\u0105ce w literaturze naukowej jest niejednolite. Pocz\u0105tkowo uwa\u017cano, \u017ce budowla pochodzi z XVII w. i zosta\u0142a wzniesiona wkr\u00f3tce po naje\u017adzie tatarskim w 1624 r. Odkrycie we wn\u0119trzu \u015bwi\u0105tyni p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznej polichromii, przesun\u0119\u0142o datowanie budowli na koniec XV w. Niekt\u00f3rzy badacze wysuwali te\u017c hipotezy, dotycz\u0105ce czasu jego powstania w 4 \u0107w. XIV w. Obecnie wyniki bada\u0144 dendrochronologicznych pozwalaj\u0105 w miar\u0119 precyzyjnie okre\u015bli\u0107 pocz\u0105tek budowy \u015bwi\u0105tyni na prze\u0142om lat 50. i 60. XV w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest prawdopodobnie fundacj\u0105 kr\u00f3la Kazimierza Jagiello\u0144czyka. W 1494 r. strop i \u015bciany ko\u015bcio\u0142a ozdobiono monumentaln\u0105 polichromi\u0105 (zachowan\u0105 w znacznej cz\u0119\u015bci do dzi\u015b). W 1. po\u0142. XVII w. ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 rozbudowany: wzniesiono izbicow\u0105 wie\u017c\u0119-dzwonnic\u0119, wie\u017cyczk\u0119 na sygnaturk\u0119, dodano obiegaj\u0105ce ko\u015bci\u00f3\u0142 podcienia (tzw. soboty) oraz wyci\u0119to w nawie koliste otwory okienne. W 2 po\u0142. XVIII w. do nawy od p\u00f3\u0142nocy dobudowano: Kaplic\u0119 Matki Bo\u017cej Bolesnej i niewielki skarbiec oraz zapewne powi\u0119kszono zakrysti\u0119. W tym czasie zas\u0142oni\u0119to XV-wieczn\u0105 polichromi\u0119 poprzez pobielenie \u015bcian oraz ufundowano nowe wyposa\u017cenie \u015bwi\u0105tyni. W 1864 r. wykonano kolejny gruntowny remont \u015bwi\u0105tyni i modernizacj\u0119 wn\u0119trza, m.in. w nawie i w prezbiterium za\u0142o\u017cono nowe stropy z faset\u0105, zaskrzynienia podparto drewnianymi s\u0142upami-filarami, wymieniono gonty i szalunki. Zapewne w ko\u0144cu XIX w. wn\u0119trze ozdobiono polichromi\u0105 o charakterze eklektycznym (figuraln\u0105 na stropie, iluzjonistyczno-ornamentaln\u0105 na \u015bcianach). W XIX i XX w. ko\u015bci\u00f3\u0142 wielokrotnie poddawano remontom. Nie spowodowa\u0142y one jednak istotniejszych zmian w wygl\u0105dzie budowli. Dach ko\u015bcio\u0142a, uszkodzony podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1914, zreperowano w 1915. Po wybudowaniu w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie nowego murowanego ko\u015bcio\u0142a (uko\u0144czonego w 1944 r.) drewniana \u015bwi\u0105tynia zosta\u0142a opuszczona. Zagro\u017cenie stopniow\u0105 degradacj\u0105 nieu\u017cytkowanego ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142o oddalone dzi\u0119ki odkryciu w 1955 r. gotyckich malowide\u0142 stropu oraz zainteresowaniu \u015brodowiska konserwator\u00f3w zabytk\u00f3w. Przeprowadzone w trakcie prac remontowo-konserwatorskich prace badawcze (dotycz\u0105ce architektury i wystroju wn\u0119trza) spowodowa\u0142o istotne przewarto\u015bciowania teoretyczno-metodologiczne dotycz\u0105ce bada\u0144 nad drewnian\u0105 architektur\u0105 sakraln\u0105 epoki gotyku. Po zako\u0144czeniu remont\u00f3w i prac konserwatorskich, trwaj\u0105cych z przerwami od ko\u0144ca lat 50. XX w., ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 ponownie konsekrowany w 2000 r.<\/p>\n Opis<\/strong><\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 po\u0142o\u017cony jest w historycznym centrum wsi, nieopodal obecnej drogi Krosno-Sanok. Usytuowany jest na wysokiej skarpie, nad zachodnim brzegiem rzeki Wis\u0142ok. Od zachodu s\u0105siaduje z XX-wiecznym, murowanym ko\u015bcio\u0142em parafialnym. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest orientowany, ogrodzony drewnianym, zadaszonym gontem parkanem (wykonanym w l. 80. XX w.) Na terenie placu ko\u015bcielnego znajduje si\u0119 tak\u017ce drewniany, zabytkowy spichlerzyk pleba\u0144ski. Ko\u015bci\u00f3\u0142 sk\u0142ada si\u0119 z prezbiterium na rzucie wyd\u0142u\u017conego prostok\u0105ta o tr\u00f3jbocznym zamkni\u0119ciu od wschodu, z przylegaj\u0105c\u0105 od p\u00f3\u0142nocy zakrysti\u0105 oraz z szerszego korpusu nawowego, wzniesionego na rzucie zbli\u017conym do kwadratu. Od p\u00f3\u0142nocy przylegaj\u0105 do nawy XVIII-wieczne: kaplica Matki Bo\u017cej Bolesnej na rzucie prostok\u0105ta oraz skarbczyk usytuowany pomi\u0119dzy ww kaplic\u0105 i zakrysti\u0105. Od zachodu do nawy dostawiona jest wie\u017ca (XVII w.) na rzucie zbli\u017conym do kwadratu.Tr\u00f3jdzielna bry\u0142a ko\u015bcio\u0142a sk\u0142ada si\u0119 z r\u00f3wnych wysoko\u015bci\u0105 prezbiterium i korpusu nawowego, nakrytych jednokalenicowym, dwuspadowym dachem (od wschodu tr\u00f3jpo\u0142aciowym) oraz z wie\u017cy. Na kalenicy dachu o\u015bmioboczna XVII-wieczna wie\u017cyczka na sygnaturk\u0119, zwie\u0144czona cebulastym he\u0142mem z latarni\u0105. Partie nawy ponad zaskrzynieniami nakryte s\u0105 dachami pulpitowymi. Wie\u017ca ma silnie pochy\u0142e \u015bciany, izbic\u0119 o \u015bcianach pionowych szalowanych deskami z ozdobn\u0105 koronk\u0105 u do\u0142u i nakryta jest dachem namiotowym zwie\u0144czonym latarni\u0105 z cebulast\u0105 kopu\u0142k\u0105. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i wie\u017c\u0119 obiegaj\u0105, dodane w XVII w. soboty, nakryte dachem pulpitowym wspartym na drewnianych s\u0142upach. Budowla wzniesiona jest w konstrukcji zr\u0119bowej, na kamiennym podmurowaniu. Zachowa\u0142 si\u0119 pierwotny wi\u0119\u017abowo-zaskrzynieniowo-zaczepowy system nakrycia budowli. \u015aciany wzmocnione s\u0105 lisicami i poszyte gontem. P\u00f3\u017aniejsza wie\u017ca-dzwonnica wzniesiona w konstrukcji s\u0142upowo-ramowej ma tak\u017ce gontowe poszycie \u015bcian, a izbic\u0119 szalowan\u0105 deskami w uk\u0142adzie pionowym. Pokrycie dach\u00f3w stanowi gont, he\u0142m wie\u017cy i wie\u017cyczki na sygnaturk\u0119 – blacha miedziana. Prezbiterium oraz pn. i pd. \u015bciany nawy obiega (pod okapem dachu) gzyms wie\u0144cz\u0105cy, wsparty na profilowanych i fazowanych zaczepach, z kt\u00f3rych cztery (w pd. \u015bcianie prezbiterium) ma form\u0119 ludzkich masek. Wi\u0119\u017aba dachowa jest storczykowa z wzd\u0142u\u017cnym usztywnieniem, a jej elementy konstrukcyjne opatrzone s\u0105 \u015bredniowiecznymi ciesielskimi znakami monta\u017cowymi. W po\u0142udniowej \u015bcianie nawy zachowa\u0142 si\u0119 otw\u00f3r drzwiowy zamkni\u0119ty ostro\u0142ukowo z deskowymi drzwiami zaopatrzonymi w ozdobne gotyckie okucia kowalskiej roboty. Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a nakryte jest stropem p\u0142askim, w nawie z zaskrzynieniami wspartymi na s\u0142upach, w prezbiterium z faset\u0105. \u015aciana t\u0119czowa ma prostok\u0105tny wykr\u00f3j. Ch\u00f3r muzyczny wsparty jest na dw\u00f3ch s\u0142upach. Wn\u0119trze dekorowane jest polichromi\u0105. Najstarsze s\u0105, fragmentarycznie zachowane, tzw. zacheuszki czyli krzy\u017ce konsekracyjne, zapewne z ok. po\u0142. XV w. \u015aciany nawy i prezbiterium dekorowane s\u0105 gotyckimi polichromiami figuralnymi i ornamentalnymi z 1494 r. (Pierwotnie gotyckie malowid\u0142a wyst\u0119powa\u0142y tak\u017ce na stropie ko\u015bcio\u0142a. Do dzisiaj przetrwa\u0142o jedynie 11 desek stropowych z fragmentami malowide\u0142 \u015bredniowiecznych. W 2000 r. deski te umieszczono na stropie, uzupe\u0142niaj\u0105c je wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wykonan\u0105 polichromi\u0105). Na p\u00f3\u0142nocnej \u015bcianie prezbiterium przedstawiony jest wielokwaterowy, zakomponowany w uk\u0142adzie strefowym, cykl M\u0119ki Pa\u0144skiej, na \u015bcianie po\u0142udniowej – m.in. sceny: Zab\u00f3jstwa \u015bw. Stanis\u0142awa, Koronacji NMP, wizerunek \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a. W nawie – przedstawienia \u015bwi\u0119tych (w\u015br\u00f3d nich monumentalna posta\u0107 \u015bw. Krzysztofa), sceny z Genezis i in. Na stropie prezbiterium oraz cz\u0119\u015bciowo na \u015bcianach nawy widoczna jest te\u017c polichromia z XIX w., nawi\u0105zuj\u0105ca do tradycji barokowej dekoracji iluzjonistycznej (zachowana we fragmentach dokumentuj\u0105cych przemiany stylistyczne we wn\u0119trzu ko\u015bcio\u0142a), a w Kaplicy Matki Bo\u017cej Bolesnej polichromia w typie architektonicznej dekoracji rokokowej. Obecnie w ko\u015bciele eksponowana jest znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dawnego wyposa\u017cenia, m.in.: p\u00f3\u017anogotycka rze\u017aba Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem z lat ok. 1540-1550; XVIII-wieczne: o\u0142tarze boczne, ambona, prospekt organowy; XVI-wieczna kamienna, chrzcielnica z drewnian\u0105 barokow\u0105 pokryw\u0105; o\u0142tarz Chrystusa Mi\u0142osiernego, z ko\u0144ca XVII w., z kopi\u0105 gotyckiej Piety (orygina\u0142 z ok. 1400 r. w murowanym ko\u015bciele) w kaplicy bocznej.<\/p>\n Obiekt dost\u0119pny przez ca\u0142y rok, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwiedzania wn\u0119trza po wcze\u015bniejszym uzgodnieniu telefonicznym.<\/p>\n Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 16-09-2015 r.<\/p>\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n