[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/10-drewniane-koscioly_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref. 1053-2003)<\/em><\/span><\/p>\n Deklaracja Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci<\/strong><\/p>\n <\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n Drewniane Ko\u015bcio\u0142y Po\u0142udniowej Ma\u0142opolski s\u0105 wpisem seryjnym obejmuj\u0105cym sze\u015b\u0107 najlepiej zachowanych i najstarszych drewnianych gotyckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w charakterystycznych dla tego regionu. Znajduj\u0105 si\u0119 one w nast\u0119puj\u0105cych miejscowo\u015bciach: Blizne, Binarowa, D\u0119bno Podhala\u0144skie, Hacz\u00f3w, Lipnica Murowana, S\u0119kowa, po\u0142o\u017conych na obszarze po\u0142udniowej i po\u0142udniowo-wschodniej Polski, w historycznym regionie Ma\u0142opolska, obejmuj\u0105cym teren Pog\u00f3rza Karpackiego, w p\u00f3\u0142nocnej strefie Karpat Zachodnich. Ko\u015bcio\u0142y stanowi\u0105 wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad tradycji budownictwa drewnianego \u015bredniowiecznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w w kulturze rzymskokatolickiej. Wzniesiono je w technice zr\u0119bowej (wie\u0144cowej), rozpowszechnionej w Europie p\u00f3\u0142nocnej i wschodniej od \u015bredniowiecza, lecz zastosowany w nich specyficzny zas\u00f3b rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych sprawi\u0142, \u017ce powsta\u0142y dzie\u0142a wyj\u0105tkowe.<\/p>\n Budowle te wywodz\u0105 sw\u0105 funkcjonaln\u0105 kompozycj\u0119 przestrzenn\u0105 z przyj\u0119tych z Zachodu wymog\u00f3w liturgicznych. Ko\u015bcio\u0142y posiadaj\u0105 rozbudowan\u0105 struktur\u0119 przestrzenn\u0105, pocz\u0105tkowo dwucz\u0142onow\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z prostok\u0105tnej nawy i w\u0119\u017cszego od niej prezbiterium zorientowanego ku wschodowi i najcz\u0119\u015bciej zamkni\u0119tego tr\u00f3jbocznie z tej strony. W p\u00f3\u017aniejszym okresie od zachodu dobudowano izbicowe wie\u017ce o konstrukcji s\u0142upowo-ramowej (wyj\u0105tkiem jest ko\u015bci\u00f3\u0142 w Lipnicy Murowanej) oraz otoczono bry\u0142y ko\u015bcio\u0142\u00f3w podcieniami, zwanymi “sobotami”. Dzi\u0119ki zastosowaniu wysokiej jako\u015bci ciesielskich rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych, takich jak system wi\u0119\u017abowo-zaskrzynieniowy, uzyska\u0142y one charakterystyczn\u0105 form\u0119 architektoniczn\u0105 wysokich, krytych gontem dach\u00f3w, wsp\u00f3lnych dla prezbiterium i nawy, co wzmacnia\u0142o konstrukcj\u0119 ko\u015bcio\u0142a. Budowle wyr\u00f3\u017cnia te\u017c wysokiej klasy ciesielski detal architektoniczny, podkre\u015blaj\u0105cy gotycki charakter \u015bredniowiecznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/p>\n Ko\u015bcio\u0142y te posiadaj\u0105 wyj\u0105tkowo cenny wystr\u00f3j i wyposa\u017cenie, kt\u00f3re prezentuje r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 technik i styl\u00f3w wykonania, bogactwo program\u00f3w ikonograficznych oraz wybitne warto\u015bci artystyczne. \u015awi\u0105tynie te s\u0105 tak\u017ce ilustracj\u0105 stylistycznych przemian dekoracji wn\u0119trz sakralnych, od gotyku poczynaj\u0105c. Wszystkie elementy bogatego wystroju s\u0105 harmonijnie z sob\u0105 powi\u0105zane i doskonale si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105, pod wzgl\u0119dem tre\u015bci, funkcji i stylu.<\/p>\n Stanowi\u0105 one przyk\u0142ad historycznych dominant uk\u0142ad\u00f3w ruralistycznych, co do dzi\u015b stanowi o ich wyj\u0105tkowych walorach krajobrazowych – wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich usytuowana jest w malowniczych \u015br\u00f3dg\u00f3rskich dolinach. Wszystkie ko\u015bcio\u0142y, kt\u00f3re powstawa\u0142y z fundacji rodzin szlacheckich i by\u0142y symbolem ich presti\u017cu, pe\u0142ni\u0105 swoj\u0105 pierwotn\u0105 funkcj\u0119 b\u0119d\u0105c miejscem tradycyjnych uroczysto\u015bci i obrz\u0119d\u00f3w religijnych, w niekt\u00f3rych z nich trwa kult \u0142askami s\u0142yn\u0105cych wizerunk\u00f3w.<\/p>\n \u0141\u0105czna powierzchnia tego dobra seryjnego wynosi 8,26 ha, natomiast \u0142\u0105czna powierzchnia ich stref buforowych wynosi 242 ha.<\/p>\n Kryterium (iii):<\/strong> Drewniane Ko\u015bcio\u0142y stanowi\u0105 wa\u017cne \u015bwiadectwo \u015bredniowiecznej tradycji budownictwa sakralnego, po\u0142\u0105czonego z liturgicznymi i kultowymi funkcjami ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego w stosunkowo niedu\u017cym regionie Europy \u015arodkowo-Wschodniej.<\/p>\n Kryterium (iv): <\/strong>Ko\u015bcio\u0142y te s\u0105 najbardziej reprezentatywnymi przyk\u0142adami zachowanych gotyckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w wzniesionych w konstrukcji wie\u0144cowej. S\u0105 one szczeg\u00f3lnie imponuj\u0105ce w swoim wystroju i konstrukcji, b\u0119d\u0105c fundacj\u0105 szlacheckich rodzin jako symbol socjalnego i politycznego presti\u017cu.<\/p>\n W granicach dobra znajduj\u0105 si\u0119 wszystkie elementy, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105 uniwersalna warto\u015b\u0107 Drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w po\u0142udniowej Ma\u0142opolski, kt\u00f3re pozostaj\u0105 nienaruszone i w dobrym stanie. Mimo, \u017ce nie tworz\u0105 zespo\u0142u w sensie terytorialnym, Drewiane ko\u015bcio\u0142y po\u0142udniowej Ma\u0142opolski nale\u017c\u0105 do zwartej i charakterystycznej grupy budowli sakralnych integralnie ze sob\u0105 powi\u0105zanej ze wzgl\u0119du na czas powstania, funkcj\u0119, zastosowany materia\u0142 i rozwi\u0105zania konstrukcyjne oraz form\u0119 architektoniczn\u0105. Dobro jest zatem odpowiedniej wielko\u015bci, aby zapewni\u0107 pe\u0142n\u0105 reprezentacj\u0119 funkcji i proces\u00f3w, kt\u00f3re reprezentuj\u0105 znaczenie, i nie cierpi z powodu negatywnych skutk\u00f3w rozwoju i \/ lub zaniedbania.<\/p>\n Ich integralno\u015b\u0107 jest r\u00f3wnie\u017c widoczna w \u015bcis\u0142ym powi\u0105zaniu element\u00f3w architektonicznych z wystrojem i wyposa\u017ceniem wn\u0119trz \u015bwi\u0105tyni, a tak\u017ce niezmienn\u0105 funkcj\u0105. Uwidocznione s\u0105 w ten spos\u00f3b historyczno-artystyczne powi\u0105zania, za\u015bwiadczaj\u0105ce nie tylko o ciesielskiej i artystycznej tradycji regionu, ale tak\u017ce stanowi\u0105ce \u015bwiadectwo stosunk\u00f3w religijno-spo\u0142ecznych w okresie p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza w tym regionie. Wszystkie Drewniane ko\u015bcio\u0142y po\u0142udniowej Ma\u0142opolski stanow\u0105 dominuj\u0105ce elementy uk\u0142adu ruralistycznego, pe\u0142ni\u0105c rol\u0119 czynnika integruj\u0105cego walory kulturowe i przyrodnicze lokalnego krajobrazu.<\/p>\n Zagro\u017ceniem dla integralno\u015bci zespo\u0142\u00f3w ko\u015bcielnych w skali krajobrazowej mo\u017ce by\u0107 wkraczanie nowej dysharmonijnej zabudowy zaburzaj\u0105cej skal\u0119 i percepcj\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w w ich historycznym otoczeniu.<\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Wszystkie ma\u0142opolskie drewniane ko\u015bcio\u0142y s\u0105 gotyckimi budowlami zachowanymi w historycznej postaci. Ich autentyczno\u015b\u0107 przejawia si\u0119 w lokalizacji i otoczeniu, w zachowanym materiale, rozwi\u0105zaniach konstrukcyjnych (konstrukcja zr\u0119bowa, s\u0142upowo-ramowa konstrukcja wie\u017c, system wi\u0119\u017abowo-zaskrzynieniowy, czy storczykowe wi\u0119\u017aby dachowe) oraz formie architektonicznej okre\u015blonej g\u0142\u00f3wnie przez charakterystyczny tr\u00f3jcz\u0142onowy rzut (z wyj\u0105tkiem bezwie\u017cowego ko\u015bcio\u0142a w Lipnicy Murowanej) i bry\u0142\u0119, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 wysokimi dachami, izbicowymi wie\u017cami i podcieniami, jak r\u00f3wnie\u017c mistrzowsko opracowany ciesielski detal architektoniczny. Drewniane ko\u015bcio\u0142y po\u0142udniowej Ma\u0142opolski cechuje r\u00f3wnie\u017c autentyczno\u015b\u0107 funkcji, poniewa\u017c nadal s\u0142u\u017c\u0105 jako miejsca dla tradycyjnych uroczysto\u015bci i obrz\u0119d\u00f3w religijnych, w tym (w niekt\u00f3rych przypadkach) trwa kult wizerunk\u00f3w s\u0142yn\u0105cych \u0142askami.<\/p>\n Wa\u017cnym atrybutem za\u015bwiadczaj\u0105cym o autentyczno\u015bci drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w jest ich wystr\u00f3j i wyposa\u017cenie wn\u0119trz, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w g\u0142\u00f3wnej mierze z polichromii pokrywaj\u0105cych ich \u015bciany i stropy, prezentuj\u0105c r\u00f3\u017cnorodne: techniki i style, tematyk\u0119 i programy ikonograficzne b\u0119d\u0105ce tak\u017ce przyk\u0142adami lokalnych fundacji. Charakterystyczny dla tego typu drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c specyficzny charakter dekoracji o gotyckim rodowodzie tzw. malarstwo patronowe, zachowane w cz\u0119\u015bci ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Opr\u00f3cz funkcji dekoracyjnych, zgodnie ze \u015bredniowieczn\u0105 tradycj\u0105, pe\u0142ni\u0142y one tak\u017ce funkcje edukacyjne \u2013 stanowi\u0105c wyk\u0142adni\u0119 ideologiczn\u0105.<\/p>\n Ko\u015bcio\u0142y drewniane s\u0105 przyk\u0142adami tradycji i technologii wykszta\u0142conych w \u015bredniowiecznych \u015brodowiskach cechowych. Istniej\u0105ca ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tradycji warsztatowych zapewnia\u0142a stosowanie tych samych technik i materia\u0142\u00f3w, co zapobieg\u0142o zatarciu poprzez historyczne nawarstwienia oryginalnego charakteru dobra.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Ko\u015bcio\u0142y drewniane po\u0142udniowej Ma\u0142opolski obj\u0119te s\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 na mocy przepis\u00f3w o ochronie zabytk\u00f3w, kt\u00f3rych realizacj\u0119 prowadz\u0105 pa\u0144stwowe s\u0142u\u017cby konserwatorskie. Obowi\u0105zek prawny utrzymania tych d\u00f3br we w\u0142a\u015bciwym stanie spoczywa na parafiach rzymskokatolickich w Bliznem, Binarowej, D\u0119bnie Podhala\u0144skim, Haczowie, Lipnicy Murowanej, S\u0119kowej. Prowadzenie program\u00f3w konserwatorskich podlega bezpo\u015brednio parafiom lub ustanowionym w tym celu pe\u0142nomocnikom pod merytoryczn\u0105 kontrol\u0105 wojew\u00f3dzkich konserwator\u00f3w zabytk\u00f3w przy udziale konserwator\u00f3w diecezjalnych z ramienia Kurii Diecezjalnych.<\/p>\n W celu lepszej ochrony i zachowania autentyzmu i integralno\u015bci ko\u015bcio\u0142\u00f3w powinna nast\u0105pi\u0107 intensyfikacja wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy parafiami (zarz\u0105dcami) a lokalnymi w\u0142adzami i spo\u0142eczno\u015bciami. Zalecane jest r\u00f3wnie\u017c wypracowanie szczeg\u00f3\u0142owych zasad monitoringu oraz uregulowanie kwestii zwi\u0105zanych z pozyskiwaniem funduszy na prace konserwatorskie, co u\u0142atwi\u0142oby ochron\u0119 i opiek\u0119 nad dobrami. W celu zapewnienia efektywnej ochrony ko\u015bcio\u0142\u00f3w i ich otoczenia niezb\u0119dne jest opracowanie i wdro\u017cenie zintegrowanego planu zarz\u0105dzania.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Komponenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ sticky_enabled=”0″]<\/p>\n Komponenty ko\u015bcio\u0142\u00f3w drewnianych w Ma\u0142opolsce:<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Atrybuty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Atrybut to element lub cecha miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa, kt\u00f3ra stanowi o jego Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci i jest podstaw\u0105 do okre\u015blenia granic dobra. Atrybutami mog\u0105 by\u0107 zar\u00f3wno aspekty fizyczne, odnosz\u0105ce si\u0119 do cech namacalnych i struktur materialnych, jak i aspekty niematerialne, takie jak procesy, ustalenia spo\u0142eczne lub praktyki kulturowe.<\/p>\n Zrozumienie atrybut\u00f3w ma kluczowe znaczenie dla d\u0142ugoterminowej ochrony miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa. Interakcje z i pomi\u0119dzy atrybutami powinny by\u0107 przedmiotem dzia\u0142a\u0144 w zakresie ochrony, konserwacji i zarz\u0105dzania.<\/p>\n Atrybuty zosta\u0142y przygotowane przez poszczeg\u00f3lnych zarz\u0105dc\u00f3w d\u00f3br w ramach realizacji trzeciego cyklu Raportu Okresowego UNESCO.<\/p>\n Atrybutami drewnianych ko\u015bcio\u0142\u00f3w po\u0142udniowej Ma\u0142opolski s\u0105:<\/strong><\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Galeria” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]\n\t\t\n\n
\n ID<\/span><\/th>\n Nazwa i Lokalizacja<\/span><\/th>\n Pa\u0144stwo<\/span><\/th>\n Koordynaty<\/span><\/th>\n Powierzchnie<\/span><\/th>\n Data<\/span><\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n\n \n 1053-001<\/span><\/td>\n Church of the Archangel Michael, Binarowa \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n N49 45 E21 14<\/span><\/td>\n Property: 1.8 ha
Buffer zone: 40.4 ha<\/span><\/td>\n2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1053-002<\/span><\/td>\n Church of All Saints, Blizne<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n N49 45 0 E21 57 \u00a0<\/span><\/td>\n Property: 2.2 ha
Buffer zone: 46.7 ha<\/span><\/td>\n2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1053-003<\/span><\/td>\n Church of the Archangel Michael, D\u0119bno<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n N49 28 E20 13 \u00a0<\/span><\/td>\n Property: 0.14 ha
Buffer zone: 64 ha<\/span><\/td>\n2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1053-004<\/span><\/td>\n Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary
and the Archangel Michael, Hacz\u00f3w<\/span><\/td>\nPoland<\/span><\/td>\n N49 42 0 E21 54 \u00a0<\/span><\/td>\n Property: 1.3 ha
Buffer zone: 38.2 ha<\/span><\/td>\n2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1053-005<\/span><\/td>\n Church of St Leonard, Lipnica Murowana<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n N49 40 0 E20 31<\/span><\/td>\n Property: 1.1 ha
Buffer zone: 16.5 ha<\/span><\/td>\n2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n \n 1053-006<\/span><\/td>\n Church of St Philip and St James the Apostles, S\u0119kowa<\/span><\/td>\n Poland<\/span><\/td>\n N49 37 60 E21 12<\/span><\/td>\n Property: 1.72 ha
Buffer zone: 36.4 ha<\/span><\/td>\n2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n \n
\n