[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/1-krakow_header.jpg” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|19px|auto||” custom_padding=”18px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text module_id=”backButtonBox” _builder_version=”4.7.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”0px|0px|0px|0px|false|false” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_module=”2594″ locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px||false|false” custom_padding=”||||false|false” link_option_url=”https:\/\/nid.pl\/miejsca\/” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
\u2190 Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.16″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#e52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” custom_margin=”|auto|40px|auto||” custom_padding=”30px|50px|0px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_tabs active_tab_background_color=”#f9f9f9″ active_tab_text_color=”#474747″ _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][et_pb_tab title=”Opis” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
(Ref. 29-<\/em>1978, 29bis-2010)<\/em><\/p>\n Deklaracja Wyj\u0105tkowej Uniwersalnej Warto\u015bci<\/strong><\/p>\n <\/strong><\/p>\n Kr\u00f3tki opis<\/strong><\/p>\n Historyczne centrum Krakowa, po\u0142o\u017cone nad Wis\u0142\u0105 na po\u0142udniu Polski, tworz\u0105 trzy zespo\u0142y miejskie: \u015bredniowieczne miasto lokacyjne Krak\u00f3w, kompleks Wzg\u00f3rza Wawelskiego oraz Kazimierz (w tym dzielnica Stradom). To jeden z najwybitniejszych przyk\u0142ad\u00f3w urbanistyki europejskiej, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 harmonijnym rozwojem i nawarstwieniami element\u00f3w reprezentuj\u0105cych wszystkie style architektoniczne od wczesnej fazy roma\u0144skiej po modernizm.<\/p>\n O randze miasta, kt\u00f3re za\u0142o\u017cono w 1257 roku i by\u0142o wcze\u015bniej stolic\u0105 Polski, \u015bwiadcz\u0105 zachowane do dzi\u015b uk\u0142ad urbanistyczny, liczne \u015bwi\u0105tynie i klasztory, monumentalne budowle u\u017cyteczno\u015bci publicznej, relikty \u015bredniowiecznych mur\u00f3w obronnych, a tak\u017ce pa\u0142ace miejskie i kamienice mieszcza\u0144skie projektowane i wykonane przez wysokiej klasy architekt\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. O warto\u015bci zespo\u0142u decyduje niezwyk\u0142e nagromadzenie zabytk\u00f3w z r\u00f3\u017cnych epok, zachowanych w oryginalnej postaci, z autentycznym wyposa\u017ceniem, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w jednolity zesp\u00f3\u0142 miejski. Dominanta zespo\u0142u urbanistycznego \u2013 Wzg\u00f3rze Wawelskie, jest symbolem w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej, nekropoli\u0105 dokumentuj\u0105c\u0105 zwi\u0105zki dynastyczne i polityczne \u015bredniowiecznej i nowo\u017cytnej Europy. \u015aredniowieczne miasto Kazimierz, kt\u00f3re obejmuje tak\u017ce przedmie\u015bcie Stradomia (za\u0142o\u017cone w 1335 roku), zosta\u0142o ukszta\u0142towane przez ludno\u015b\u0107 wiary katolickiej i \u017cydowskiej oraz ich kultury i zwyczaje.<\/p>\n Krak\u00f3w, jedno z najwi\u0119kszych centr\u00f3w administracyjno-handlowych Europy \u015arodkowej, by\u0142 o\u015brodkiem sztuki i rzemios\u0142a, miejscem, gdzie spotyka\u0142a si\u0119 kultura i sztuka Zachodu i Wschodu. Rang\u0119 miasta jako o\u015brodka kulturalnego o europejskim znaczeniu podnosi istnienie jednego z najstarszych uniwersytet\u00f3w o mi\u0119dzynarodowej renomie \u2013 Uniwersytet Jagiello\u0144ski. Te trzy obszary wsp\u00f3lnie stworzy\u0142y sp\u00f3jny kompleks miejski, w kt\u00f3rym do dzi\u015b zachowane i piel\u0119gnowane jest materialne i niematerialne dziedzictwo.<\/p>\n Kryterium (iv):<\/strong> Krak\u00f3w jest zespo\u0142em architektury miejskiej o wyj\u0105tkowej warto\u015bci, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem krajobrazu miejskiego jak i poszczeg\u00f3lnych zabytk\u00f3w. Historyczne centrum miasta w unikatowy spos\u00f3b ilustruje nieprzerwany proces rozwoju od \u015bredniowiecza do dzisiaj.<\/p>\n Integralno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Historyczne centrum Krakowa zachowuje wysoki poziom integralno\u015bci. Dobro posiada jasno zdefiniowane, stabilne historycznie granice, obejmuj\u0105ce wszystkie elementy, kt\u00f3re decyduj\u0105 o jego wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, pozostaj\u0105cej w nienaruszonym i dobrym stanie. Najwa\u017cniejszymi z tych element\u00f3w s\u0105 Wzg\u00f3rze Wawelskie z zamkiem i katedr\u0105, kt\u00f3re s\u0105 symbolem w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej i biskupiej oraz \u015bredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny dw\u00f3ch, pocz\u0105tkowo odr\u0119bnych miast, Krakowa i Kazimierza. Ponadto wielokulturowy Kazimierz i wielostylowy Krak\u00f3w dokumentuj\u0105 bogactwo wp\u0142yw\u00f3w i udzia\u0142\u00f3w r\u00f3\u017cnych nacji, maj\u0105cych wp\u0142yw na rozw\u00f3j krakowskiego zespo\u0142u miejskiego. Dobro jest zatem odpowiedniej wielko\u015bci, aby zapewni\u0107 pe\u0142n\u0105 reprezentacj\u0119 funkcji i proces\u00f3w, kt\u00f3re udowadniaj\u0105 jego znaczenie, i nie cierpi z powodu negatywnych skutk\u00f3w rozwoju i \/ lub zaniedbania.<\/p>\n Autentyczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Historyczne centrum Krakowa jest nasycone wielkim \u0142adunkiem autentyzmu, kt\u00f3ry objawia si\u0119 w jego lokalizacji i otoczeniu, formie i projekcie, materia\u0142ach i substancji oraz, w pewnym stopniu, jego funkcjonowaniu i u\u017cytkowaniu. Czytelny pozosta\u0142 uk\u0142ad topograficzny \u2013 zwi\u0105zek Wis\u0142y z wzniesieniami i ska\u0142ami, najbardziej czytelny we Wzg\u00f3rzu Wawelskim. \u015aredniowieczny statut miast opartych na prawie magdeburskim, przyni\u00f3s\u0142 uporz\u0105dkowanie i klarowno\u015b\u0107 uk\u0142adu urbanistycznego oraz funkcjonalno\u015b\u0107 zar\u00f3wno w Krakowie, jak i w Kazimierzu, co przetrwa\u0142o do dnia dzisiejszego; nieliczne p\u00f3\u017aniejsze przekszta\u0142cenia dzia\u0142ek lokacyjnych nie spowodowa\u0142y \u017cadnych zmian w siatce ulic. Niezmieniona jest tak\u017ce panorama miasta, w kt\u00f3rej pozostaj\u0105 czytelne historyczne dominanty i subdominanty Wawelu, Wie\u017cy Ratuszowej oraz wie\u017c, dach\u00f3w i bry\u0142 ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Dysharmonijne elementy wsp\u00f3\u0142czesne obecne w widokach miasta s\u0105 wci\u0105\u017c incydentalne i oddalone od centrum. Ponadto wiele budynk\u00f3w i obiekt\u00f3w od pokole\u0144 pozosta\u0142o w u\u017cyciu zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem.<\/p>\n Zdecydowanie przewa\u017caj\u0105 obiekty wielofazowe, z\u0142o\u017cone, \u0142\u0105cz\u0105ce w jednym obiekcie warto\u015bciowe elementy z r\u00f3\u017cnych epok. Wsp\u00f3\u0142czesne uzupe\u0142nienia do pewnego stopnia wpisuj\u0105 si\u0119 w \u00f3w historyczny proces i je\u015bli odbywaj\u0105 si\u0119 z poszanowaniem skali i sylwety zabudowy, nie powoduj\u0105 utraty autentyzmu zespo\u0142u. Bogaty detal architektoniczny (w kontek\u015bcie budowli i wn\u0119trz architektoniczno-krajobrazowych) wymaga wnikliwej ochrony i \u015bwiadomej polityki konserwatorskiej.<\/p>\n Ochrona i zarz\u0105dzanie<\/strong><\/p>\n Historyczne centrum Krakowa, kt\u00f3re obejmuje w\u0142asno\u015b\u0107 publiczn\u0105 i prywatn\u0105, w ca\u0142o\u015bci jest chronione pod wzgl\u0119dem prawnym. Zar\u00f3wno zabudowa Wzg\u00f3rza Wawelskiego jak i uk\u0142ady urbanistyczne \u015bredniowiecznych miast Krakowa i Kazimierza (z przedmie\u015bciem Stradom) zosta\u0142y wpisane do rejestru zabytk\u00f3w ju\u017c w pierwszej po\u0142owie XX wieku. W rejestrze zabytk\u00f3w, na podstawie indywidualnych decyzji, uj\u0119ta jest r\u00f3wnie\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 budowli znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie dobra o powierzchni 149,65 ha. Zarz\u0105dzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej \u201eKrak\u00f3w historyczne centrum miasta\u201d zosta\u0142o tak\u017ce uznane za Pomnik Historii, co stanowi kolejn\u0105 form\u0119 ochrony obszaru miasta. Daje to w efekcie sp\u00f3jny system ochrony prawnej dla wszystkich cz\u0119\u015bci dobra. Od 2010 roku Historyczne centrum Krakowa posiada r\u00f3wnie\u017c stref\u0119 buforow\u0105, kt\u00f3ra ma wspiera\u0107 ochron\u0119, konserwacj\u0119 i zarz\u0105dzanie dobrem.<\/p>\n Przepisy maj\u0105ce na celu ochron\u0119 zabytk\u00f3w zosta\u0142y wprowadzone do strategicznych dokument\u00f3w dotycz\u0105cych polityki miasta. Gminny program ochrony zabytk\u00f3w obejmuj\u0105cy ca\u0142e miasto okre\u015bla warunki gospodarowania dobrem \u015bwiatowego dziedzictwa. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego przygotowywane dla obszaru dobra i strefy buforowej b\u0119d\u0105 dotyczy\u0142y zagadnie\u0144 ochrony poprzez zapewnienie mo\u017cliwo\u015bci wp\u0142ywu na zmiany krajobrazu miasta, przestrzeni publicznej i drobnych detali architektonicznych. Ponadto, plan ochrony “parku kulturowego” Starego Miasta okre\u015bla obszary tematyczne, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 monitorowane i kontrolowane. Historyczne centrum Krakowa znajduje si\u0119 w gestii administracji samorz\u0105dowej i jest zarz\u0105dzane przez Prezydenta miasta oraz Rad\u0119 Miasta. Za sprawy dotycz\u0105ce ochrony zabytk\u00f3w odpowiada specjalna jednostka organizacyjna wydzielona w Ratuszu oraz pa\u0144stwowe organy ochrony zabytk\u00f3w na poziomie regionalnym. Prawo umo\u017cliwia odpowiednim organom nadzorowa\u0107 i interweniowa\u0107 w przypadku dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby potencjalnie skutkowa\u0107 zmianami w uk\u0142adzie miejskim lub pojedynczych budynkach le\u017c\u0105cych w granicach dobra.<\/p>\n W celu zapewnienia skutecznej i d\u0142ugoterminowej ochrony dobra, konieczne b\u0119dzie wzmocnienie integracji dzia\u0142a\u0144 ochronnych z og\u00f3lnym zarz\u0105dzaniem ca\u0142ym obszarem miejskim, w tym polityk\u0105 planowania i zagospodarowania przestrzennego, polityk\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem turystyki. Regulacja przestrzennych warunk\u00f3w zagospodarowania, a tak\u017ce wprowadzenie przepis\u00f3w o ochronie dobra \u015bwiatowego dziedzictwa i jego otoczenia we wszystkich dokumentach planistycznych, stanowi\u0105 element d\u0142ugoterminowej polityki planowania przestrzennego miasta. Regularna ochrona i ci\u0105g\u0142e monitorowanie stanu poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w uk\u0142adu urbanistycznego i ich wzajemnych relacji w strefie buforowej dobra stanowi\u0105 wa\u017cny element dzia\u0142a\u0144 ochronnych i zarz\u0105dzania. Aby zachowa\u0107 charakter miejsca, na kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 wielowiekowe nawarstwienia historyczne i kulturowe, proces rozwoju powinien by\u0107 kontynuowany w spos\u00f3b trwa\u0142y i zr\u00f3wnowa\u017cony, odpowiedni do istniej\u0105cych kontekst\u00f3w architektonicznych, urbanistycznych, jak i spo\u0142ecznych. Realizacja tych cel\u00f3w i zada\u0144 ma s\u0142u\u017cy\u0107 przygotowaniu planu zarz\u0105dzania dobrem. Plan zarz\u0105dzania, jako dokument integruj\u0105cy, pozwoli na koordynacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 na terenie dobra \u015bwiatowego dziedzictwa i jego strefy buforowej.<\/p>\n [\/et_pb_tab][et_pb_tab title=”Dokumenty” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Mapy<\/p>\n