{"id":30162,"date":"2025-10-17T11:36:14","date_gmt":"2025-10-17T09:36:14","guid":{"rendered":"https:\/\/nid.pl\/?page_id=30162"},"modified":"2026-05-12T10:35:43","modified_gmt":"2026-05-12T08:35:43","slug":"swiatowe-dziedzictwo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/","title":{"rendered":"\u015awiatowe dziedzictwo"},"content":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_padding=&#8221;0px||0px|||&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_row _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; background_image=&#8221;https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/torun_header.jpg&#8221; width=&#8221;100%&#8221; max_width=&#8221;100%&#8221; height=&#8221;400px&#8221; custom_margin=&#8221;|auto||auto|false|false&#8221; custom_padding=&#8221;0px||0px|||&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_padding=&#8221;0px|0px|0px|0px|false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_row _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;100%&#8221; max_width=&#8221;100%&#8221; custom_padding=&#8221;50px|50px|50px|50px|false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_text module_id=&#8221;backButtonBox&#8221; _builder_version=&#8221;4.7.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;0px|0px|0px|0px|false|false&#8221; custom_padding=&#8221;0px|0px|0px|0px|false|false&#8221; global_module=&#8221;2594&#8243; locked=&#8221;off&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<div class=\"backButton\" onclick=\"javascript:window.history.back();\"><span>\u2190<\/span>Powr\u00f3t<\/div>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _dynamic_attributes=&#8221;content&#8221; _module_preset=&#8221;default&#8221; text_font_size=&#8221;26px&#8221; custom_margin=&#8221;||25px||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;||||false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; background_color=&#8221;#e52330&#8243; height=&#8221;5px&#8221; custom_margin=&#8221;0px||25px||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;0px||0px||false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][\/et_pb_divider][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; custom_margin=&#8221;||31px|||&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;\u015awiatowe dziedzictwo UNESCO w Polsce&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Ze wzgl\u0119du na zmiany i zniszczenia, jakie niesie ewolucja spo\u0142eczna i gospodarcza uznano, \u017ce dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze jest coraz bardziej zagro\u017cone. W celu zapobie\u017cenia tej tendencji opracowano Konwencj\u0119 w sprawie ochrony \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego, kt\u00f3ra zosta\u0142a przyj\u0119ta przez Konferencj\u0119 Generaln\u0105 UNESCO w 1972 r. <strong>Polska ratyfikowa\u0142a konwencj\u0119 w 1976 r<\/strong>., jako jedno z pierwszych pa\u0144stw. Konwencja jest umow\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 okre\u015blaj\u0105c\u0105 obowi\u0105zki Pa\u0144stw\u2013Stron oraz instrumentem wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa zosta\u0142a przyj\u0119ta lub ratyfikowana przez <strong>196 pa\u0144stw<\/strong>, w tym Polsk\u0119, co czyni j\u0105 umow\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 o rzeczywi\u015bcie globalnym zasi\u0119gu oraz jedn\u0105 z najbardziej rozpoznawalnych inicjatyw UNESCO.<\/p>\n<p>W ramach Konwencji tworzona jest Lista \u015bwiatowego dziedzictwa. Jest to lista otwarta, aktualizowana ka\u017cdego roku. Wniosek o wpis na list\u0119 sk\u0142ada pa\u0144stwo, na terytorium kt\u00f3rego znajduje si\u0119 dane miejsce. Decyzj\u0119 o wpisie podejmuje Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa po zasi\u0119gni\u0119ciu opinii ICOMOS lub\/i IUCN. Na li\u015bcie znajduj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno zabytki architektury i urbanistyki, jak i pomniki przyrody lub formacje geologiczne i ekosystemy, a tak\u017ce krajobrazy kulturowe \u2013 wsp\u00f3lne dzie\u0142a cz\u0142owieka i przyrody.<\/p>\n<p>Na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa (2025 r.), znajduj\u0105 si\u0119 <strong>1248 obiekty<\/strong> zlokalizowane w <strong>170 Pa\u0144stwach<\/strong> Stronach Konwencji, w tym <strong>972 obiekty dziedzictwa kulturowego<\/strong>, 235 przyrodniczego i 41 mieszanych.<br \/><strong>53 obiekt\u00f3w<\/strong> znajduje si\u0119 na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa <strong>w zagro\u017ceniu<\/strong>, w tym 39 dziedzictwa kulturowego i 14 przyrodniczego. Do tej pory <strong>usuni\u0119to z Listy 3 obiekty<\/strong>.<\/p>\n<p>Wi\u0119cej o li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa na stronie: <a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/en\/list\/\">World Heritage List<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Narodowy Instytut Dziedzictwa na rzecz ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><strong>Narodowy Instytut Dziedzictwa<\/strong> koordynuje realizacj\u0119 postanowie\u0144 Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa z 1972 r. w Polsce. Dzia\u0142ania te maj\u0105 na celu <strong>zachowanie dziedzictwa o wyj\u0105tkowej powszechnej warto\u015bci, podniesienie poziomu ochrony i zarz\u0105dzania dobrami \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce, stworzenie forum wymiany informacji i wypracowanie modelu efektywnej wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy podmiotami odpowiedzialnymi za dobra \u015bwiatowego dziedzictwa. <\/strong>Obejmuj\u0105 one:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>aktywne wsparcie<\/strong> s\u0142u\u017cb konserwatorskich, organ\u00f3w samorz\u0105du terytorialnego, zarz\u0105dc\u00f3w oraz instytucji rz\u0105dowych w ochronie i konserwacji d\u00f3br wpisanych i kandyduj\u0105cych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa;<\/li>\n<li><strong>zapewnienie platformy wsp\u00f3\u0142pracy i wymiany informacji<\/strong> dla jednostek rz\u0105dowych i organizacji pozarz\u0105dowych, a tak\u017ce szeroko rozumianego spo\u0142ecze\u0144stwa w ochronie i opiece nad obszarami \u015bwiatowego dziedzictwa;<\/li>\n<li><strong>prowadzenie monitoringu i ocen\u0119 stanu zachowania<\/strong> polskich miejsc wpisanych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO;<\/li>\n<li><strong>opracowywanie dla Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO raport\u00f3w okresowych<\/strong> dotycz\u0105cych polityki pa\u0144stwa w zakresie realizacji Konwencji oraz koordynacja opracowywania raport\u00f3w okresowych dla poszczeg\u00f3lnych miejsc wpisanych na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO;<\/li>\n<li><strong>popularyzowanie \u015bwiatowego dziedzictwa<\/strong> i jego znaczenia dla spo\u0142ecze\u0144stwa;<\/li>\n<li><strong>organizacj\u0119 spotka\u0144 opiekun\u00f3w miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa<\/strong>, kt\u00f3re maj\u0105 na celu zapoznanie opiekun\u00f3w i zarz\u0105dc\u00f3w polskich miejsc oraz s\u0142u\u017cby konserwatorskie z tematyk\u0105 \u015bwiatowego dziedzictwa, a tak\u017ce stanowi\u0105 platform\u0119 do wymiany do\u015bwiadcze\u0144. Ka\u017cde spotkanie porusza konkretne zagadnienia zwi\u0105zane z ochron\u0105 oraz zarz\u0105dzaniem \u015bwiatowym dziedzictwem w Polsce i na \u015bwiecie.<\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Zesp\u00f3\u0142 ds. cz\u0142onkostwa Polski w Mi\u0119dzyrz\u0105dowym Komitecie Ochrony Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego na kadencj\u0119 2025-2029&#8243; _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Polska po raz trzeci w historii obj\u0119\u0142a mandat cz\u0142onka Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. Nasze cz\u0142onkostwo w latach 2025\u20132029 realizowane jest pod has\u0142em \u201eSolidarni w ochronie dziedzictwa\u201d.<\/p>\n<p>Merytoryczne wsparcie Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapewnia <strong>Zesp\u00f3\u0142 ds. cz\u0142onkostwa Polski w Mi\u0119dzyrz\u0105dowym Komitecie Ochrony Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Sk\u0142ad Zespo\u0142u ds. cz\u0142onkostwa Polski w Mi\u0119dzyrz\u0105dowym Komitecie Ochrony Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Jakub Makowski<\/strong> \u2013 dyrektor Departamentu Ochrony Zabytk\u00f3w w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przewodnicz\u0105cy Zespo\u0142u;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Agata Kurdziel<\/strong> \u2013 zast\u0119pczyni dyrektora Departamentu Ochrony Zabytk\u00f3w w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zast\u0119pczyni przewodnicz\u0105cego Zespo\u0142u;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Aleksandra Chrzanowska<\/strong> \u2013 naczelniczka Wydzia\u0142u Strategii i Mi\u0119dzynarodowej Ochrony Dziedzictwa w Departamencie Ochrony Zabytk\u00f3w w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, sekretarz Zespo\u0142u;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Urszula \u015al\u0105zak<\/strong> \u2013 dyrektorka Departamentu Wsp\u00f3\u0142pracy z Zagranic\u0105 w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Teresa Mikulska<\/strong> \u2013 radca ds. organizacji mi\u0119dzynarodowych w Departamencie Wsp\u00f3\u0142pracy z Zagranic\u0105 w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Agata W\u0105sowska-Pawlik<\/strong> \u2013 dyrektorka Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>prof. dr hab. Jacek Purchla<\/strong> \u2013 pe\u0142nomocnik ds. naukowych Mi\u0119dzynarodowego Centrum Kultury oraz ekspert narodowy w Komitecie \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>prof. dr hab. Bogus\u0142aw Szmygin<\/strong> \u2013 prezes Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Marlena Happach<\/strong> \u2013 dyrektorka Narodowego Instytutu Dziedzictwa;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Anna Marconi-Betka<\/strong> \u2013 kierowniczka Dzia\u0142u \u015awiatowego Dziedzictwa w Narodowym Instytucie Dziedzictwa oraz ekspertka narodowa w Komitecie \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>Alicja Jagielska-Burduk<\/strong> \u2013 sekretarz generalna Polskiego Komitetu ds. UNESCO;<br \/><strong><\/strong><\/li>\n<li><strong>dr hab. in\u017c. arch. Piotr Gerber<\/strong> \u2013 prezes Mi\u0119dzynarodowego Komitetu Ochrony Dziedzictwa Przemys\u0142owego (TICCIH).<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>Polska sprawowa\u0142a mandat cz\u0142onka Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO w latach 1976\u20131978 oraz 2013\u20132017. Wyb\u00f3r na kolejn\u0105 kadencj\u0119 w latach 2025\u20132029 stanowi wyraz uznania dla dorobku naszego kraju w zakresie ochrony dziedzictwa, a zarazem zobowi\u0105zanie do aktywnego i odpowiedzialnego wsp\u00f3\u0142tworzenia systemu ochrony ustanowionego na mocy Konwencji z 1972 roku.<\/span><\/p>\n<p>Has\u0142o \u201eSolidarni w ochronie dziedzictwa\u201d wyznacza kierunek dzia\u0142a\u0144 Polski w Komitecie oraz podkre\u015bla znaczenie wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej, dialogu i wymiany do\u015bwiadcze\u0144. Za przygotowanie stanowisk eksperckich, analiz dokument\u00f3w Komitetu oraz wsparcie merytoryczne odpowiada Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we wsp\u00f3\u0142pracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. W realizacj\u0119 zada\u0144 w\u0142\u0105czone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c Ministerstwo Klimatu i \u015arodowiska \u2013 w zakresie dziedzictwa przyrodniczego \u2013 oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych, odpowiedzialne za wymiar polityczny i dyplomatyczny udzia\u0142u Polski w pracach Komitetu.<\/p>\n<p>Dzia\u0142ania Polski w ramach mandatu koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 czterech kluczowych obszar\u00f3w:<\/p>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>edukacja i budowanie \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej w zakresie warto\u015bci dziedzictwa.<\/li>\n<li>ochrona dziedzictwa w czasie konflikt\u00f3w zbrojnych,<\/li>\n<li>klimat i dziedzictwo,<\/li>\n<li>solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa.<\/li>\n<\/ul>\n<p><span><\/span><\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/2026_05_Zarzadzenie_MKiDN_powolanie_Zespolu-ds-czlonkostwa.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Pobierz plik w formacie PDF\">Zarz\u0105dzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 29 stycznia 2026 r. w sprawie powo\u0142ania Zespo\u0142u do spraw cz\u0142onkostwa Polski w Mi\u0119dzyrz\u0105dowym Komitecie Ochrony Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego na kadencj\u0119 2025-2029<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg\" width=\"596\" height=\"168\" alt=\"\" class=\"wp-image-34867 aligncenter size-full\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_code disabled_on=&#8221;off|off|off&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; min_height=&#8221;361px&#8221; custom_margin=&#8221;50px||0px||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;||44px|||&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243; locked=&#8221;off&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; sticky_enabled=&#8221;0&#8243;]<\/p>\n<div class=\"subButtonTableDiv\"><!-- [et_pb_line_break_holder] -->  <\/p>\n<div class=\"subButtonRowDiv\"><!-- [et_pb_line_break_holder] -->  \t<\/p>\n<div class=\"subButtonColDiv\"><a href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/informacje\/\" class=\"subButton\"><\/p>\n<div>Informacje og\u00f3lne<\/div>\n<p><\/a><\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] -->    <\/p>\n<div class=\"subButtonColDiv\"><a href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/konwencja\/\" class=\"subButton\"><\/p>\n<div>Realizacja konwencji<\/div>\n<p><\/a><\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] -->    <\/p>\n<div class=\"subButtonColDiv\"><a href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/miejsca\/\" class=\"subButton\"><\/p>\n<div>Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa<\/div>\n<p><\/a><\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] -->\t<\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] -->  <\/p>\n<div class=\"subButtonRowDiv\"><!-- [et_pb_line_break_holder] -->    <\/p>\n<div class=\"subButtonColDiv\"><a href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/zarzadzanie\/\" class=\"subButton\"><\/p>\n<div>System Zarz\u0105dzania<\/div>\n<p><\/a><\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] -->  \t<\/p>\n<div class=\"subButtonColDiv\"><a href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/monitoring\/\" class=\"subButton\"><\/p>\n<div>Monitoring<\/div>\n<p><\/a><\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] -->  \t<\/p>\n<div class=\"subButtonColDiv\"><a href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/baza-wiedzy\/\" class=\"subButton\"><\/p>\n<div>Baza wiedzy<\/div>\n<p><\/a><\/div>\n<p><!-- [et_pb_line_break_holder] --><\/div>\n<p>[\/et_pb_code][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;||30px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">Informacje og\u00f3lne<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p>Podstawowe informacje na temat organizacji i dzia\u0142ania &#8220;systemu \u015bwiatowego dziedzictwa&#8221;. Dziedzictwo jest \u015bwiadectwem przesz\u0142o\u015bci, tym z czym \u017cyjemy dzisiaj i tym co mamy przekaza\u0107 nast\u0119pnym pokoleniom. Nasze dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze to niezast\u0105pione \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cycia i inspiracji. UNESCO wspiera identyfikacj\u0119, ochron\u0119 i zachowanie dziedzictwa kulturowego i naturalnego, kt\u00f3re ma wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 dla ludzko\u015bci.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;||29px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">Informacje og\u00f3lne<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p>Uznanie przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105 istnienia dziedzictwa wsp\u00f3lnego dla ca\u0142ej ludzko\u015bci stanowi istot\u0119 Konwencji UNESCO z 1972 r., za\u015b jej oryginalno\u015b\u0107 polega na po\u0142\u0105czeniu poj\u0119\u0107 kultury i przyrody. To\u017csamo\u015b\u0107 kulturowa narod\u00f3w i spo\u0142eczno\u015bci kszta\u0142tuje si\u0119 bowiem w okre\u015blonym \u015brodowisku naturalnym, a krajobraz cz\u0119sto jest inspiracj\u0105 do tworzenia dzie\u0142 architektury. Wreszcie zachowane w stanie pierwotnym zespo\u0142y przyrodnicze to \u015bwiadectwa warunk\u00f3w, w jakich powstawa\u0142a nasza cywilizacja. Pa\u0144stwa\u2013Strony Konwencji zapewniaj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0119 dla miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa na swoim terytorium. Zapewniaj\u0105 ochron\u0119 przed utrat\u0105 wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci (ang. OUV &#8211; Outstanding Universal Value) oraz warunki dla zachowania ich w mo\u017cliwie niezmienionej postaci dla przysz\u0142ych pokole\u0144.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Organy wykonawcze Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>1. <strong>Zgromadzenie Og\u00f3lne Pa\u0144stw &#8211; Stron Konwencji \u015awiatowego Dziedzictwa<\/strong> (ang. The General Assembly of States Parties). Zgromadzenie wszystkich pa\u0144stw, kt\u00f3re przyst\u0105pi\u0142y do Konwencji z 1972 r. Spotkania odbywaj\u0105 si\u0119 raz na dwa lata w trakcie Konferencji Generalnej <a href=\"http:\/\/en.unesco.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">UNESCO<\/a>. Zgromadzenie Og\u00f3lne decyduje o wysoko\u015bci sk\u0142adek na Fundusz \u015awiatowego Dziedzictwa oraz wybiera cz\u0142onk\u00f3w Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa.<\/p>\n<p>2. <strong>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa<\/strong> (ang. World Heritage Committee) sk\u0142ada si\u0119 z przedstawicieli 21 kraj\u00f3w, wybieranych na okres do 6 lat. Komitet podejmuje decyzje dotycz\u0105ce og\u00f3lnej polityki i zasad realizacji konwencji. W trakcie dorocznych sesji decyduje o wpisaniu miejsca na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa, umieszczeniu na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa w zagro\u017ceniu lub skre\u015bleniu z tych list.<\/p>\n<p>Polska zg\u0142osi\u0142a swoj\u0105 kandydatur\u0119 do Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa na kadencj\u0119 rozpoczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 po wyborach w 2025 roku. Wybory cz\u0142onk\u00f3w Komitetu odb\u0119d\u0105 si\u0119 w dniach 24\u201325 listopada 2025 r. w Uzbekistanie, podczas sesji Konferencji Generalnej Pa\u0144stw-Stron Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n<p><strong>Polska<\/strong> jako Pa\u0144stwo\u2013Strona Konwencji z 1972 r. <strong>zasiada\u0142a w Komitecie \u015awiatowego Dziedzictwa ju\u017c dwukrotnie<\/strong> \u2013 tu\u017c po jej ratyfikowaniu (w skr\u00f3conej kadencji 1976\u20131978) oraz w kadencji 2013\u20132017. W dniach 2\u201312 lipca 2017 r. w Krakowie odby\u0142a si\u0119 41. sesja Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa, zorganizowana przez Polsk\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy z UNESCO.<\/p>\n<p>Natomiast w dniach 2\u20135 czerwca 2019 r. w Krakowie odby\u0142 si\u0119 15. Kongres OWHC. Tematem sesji plenarnych i warsztat\u00f3w by\u0142o \u201eDziedzictwo i turystyka: lokalne spo\u0142eczno\u015bci i go\u015bcie \u2013 wsp\u00f3lna odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n<p>Kandydatura Polski stanowi wyraz zaanga\u017cowania naszego kraju w ochron\u0119 i promocj\u0119 dziedzictwa kulturowego oraz przyrodniczego o wyj\u0105tkowej warto\u015bci uniwersalnej, a tak\u017ce potwierdza aktywn\u0105 rol\u0119 Polski w dzia\u0142aniach UNESCO na rzecz zachowania \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Organizacje doradcze Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa (ang. Advisory Bodies)&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.icomos.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">ICOMOS\u00a0&#8211; International Council on Monuments and Sites &#8211; Mi\u0119dzynarodowa Rada Ochrony Zabytk\u00f3w<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.iucn.org\/theme\/world-heritage\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">IUCN &#8211; International Union for Conservation of Nature &#8211; Mi\u0119dzynarodowa Unia Ochrony Przyrody<\/a><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.iccrom.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">ICCROM\u00a0&#8211; International Centre for the Study of the Preservation and Conservation of Cultural Property &#8211; Mi\u0119dzynarodowy O\u015brodek Studi\u00f3w nad Ochron\u0105 i Konserwacj\u0105 Dziedzictwa Kulturowego<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa (ang. WHC &#8211; World Heritage Centre)&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Centrum, powo\u0142ane w 1992 r., jest punktem centralnym i koordynatorem UNESCO we wszystkich kwestiach zwi\u0105zanych ze \u015bwiatowym dziedzictwem. Centrum funkcjonuje jak sekretariat Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa oraz tworzy cz\u0119\u015b\u0107 Sektora Kulturowego UNESCO. Nadrz\u0119dn\u0105 funkcj\u0105 Centrum jest zapewnienie bie\u017c\u0105cego zarz\u0105dzania Konwencj\u0105. Centrum wspiera Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa, g\u0142\u00f3wnie poprzez organizowanie statutowych posiedze\u0144 komitetu (tzw. dorocznych sesji), jak r\u00f3wnie\u017c poprzez realizacj\u0119 zada\u0144 w porozumieniu z nim i przy wsp\u00f3\u0142pracy z Pa\u0144stwami\u2013Stronami oraz Organizacjami doradczymi. Zapewnia r\u00f3wnie\u017c mi\u0119dzynarodow\u0105 pomoc udzielan\u0105 w ramach Funduszu \u015awiatowego Dziedzictwa. Centrum doradza Pa\u0144stwom\u2013Stronom w procesie przygotowywania Listy wst\u0119pnej (ang. Tentative list) oraz nominacji miejsc do wpisania na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa, jak r\u00f3wnie\u017c zapewnia przekazanie ich potwierdze\u0144, wpis\u00f3w i archiwizacji do ICOMOS i IUCN. Ponadto Centrum koordynuje badania i szereg dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z Globaln\u0105 strategi\u0105, maj\u0105cych na celu tworzenie zr\u00f3wnowa\u017conej, reprezentatywnej i wiarygodnej Listy \u015bwiatowego dziedzictwa. Centrum koordynuje tworzenie Raport\u00f3w okresowych oraz sporz\u0105dzanie Raport\u00f3w n\/t stanu zachowania miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa, a tak\u017ce organizuje podejmowanie dzia\u0142a\u0144 ratowniczych, w momencie zagro\u017cenia danego miejsca. Centrum aktualizuje List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa i baz\u0119 danych. Centrum organizuje seminaria i warsztaty, przygotowuje i rozpowszechnia materia\u0142y og\u00f3lnoinformacyjne oraz specjalistyczne dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa i jego ochrony.<\/p>\n<p>Centrum jest te\u017c administratorem strony internetowej \u015bwiatowego dziedzictwa: <a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/<\/a>.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Komitet do spraw \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<strong>Komitet ds. \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce<\/strong> zosta\u0142 powo\u0142any zarz\u0105dzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr 39 z dnia 30 pa\u017adziernika 2007 r., jako organ pomocniczy przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, swoim zarz\u0105dzeniem nr 69 z dnia 19 pa\u017adziernika 2018 r. zmieni\u0142 zapisy ww. zarz\u0105dzenia dotycz\u0105ce sk\u0142adu Komitetu oraz jego sekretariatu. Do zada\u0144 Komitetu nale\u017cy opracowywanie opinii, wniosk\u00f3w, analiz i ekspertyz oraz podejmowanie innych dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z realizacj\u0105 postanowie\u0144 Konwencji w sprawie ochrony \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego z 1972 r.<\/p>\n<p>W sk\u0142ad Komitetu ds. \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce wchodz\u0105:<br \/>\n1) przewodnicz\u0105cy Komitetu \u2013 dyrektor Departamentu Ochrony Zabytk\u00f3w w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego,<br \/>\n2) zast\u0119pca przewodnicz\u0105cego Komitetu \u2013 przewodnicz\u0105cy Polskiego Komitetu do spraw UNESCO,<br \/>\n3) Cz\u0142onkowie Komitetu:<br \/>\n&#8211; sekretarz generalny Polskiego Komitetu do spraw UNESCO,<br \/>\n&#8211; dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa,<br \/>\n&#8211; pozostali cz\u0142onkowie, w liczbie o\u015bmiu, powo\u0142ywani przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego spo\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3rych kwalifikacje, wiedza lub do\u015bwiadczenie b\u0119d\u0105 przydatne w pracach Komitetu oraz przez niego odwo\u0142ywani.<\/p>\n<p>Obs\u0142ug\u0119 administracyjno-biurow\u0105 Komitetu zapewnia Departament Ochrony Zabytk\u00f3w w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.<\/p>\n<p>Akty prawne zwi\u0105zane z powo\u0142aniem Komitetu do spraw \u015awiatowego dziedzictwa kulturowego w Polsce:<\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2007_39_Zarzadzenie_MKiDN_powolanie_KSDK.pdf\" title=\"Link zostanie otwarty w nowym oknie\">Zarz\u0105dzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie powo\u0142ania Komitetu do spraw \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego.<\/a><\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2014p_18_ZarzadzenieMKiDN_zmieniajace_KSDK.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link zostanie otwarty w nowym oknie\">Zarz\u0105dzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 25 marca 2014 r. zmieniaj\u0105ce zarz\u0105dzenie w sprawie powo\u0142ania Komitetu do spraw \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce.<\/a><\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2014p_42_ZarzadzenieMKiDN_zmieniajace_KSDK.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link zostanie otwarty w nowym oknie\">Zarz\u0105dzenie Ministra Kultury i Dziedzictw Narodowego z 22 pa\u017adziernika 2014 r .zmieniaj\u0105ce zarz\u0105dzenie w sprawie powo\u0142ania Komitetu do spraw \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce.<\/a><\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2018_p23_ZarzadzenieMKiDN_zmieniajace_KSDK.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link zostanie otwarty w nowym oknie\">Zarz\u0105dzenie Ministra Kultury i Dziedzictw Narodowego z 23 kwietnia 2018 r., zmieniaj\u0105ce zarz\u0105dzenie w sprawie powo\u0142ania Komitetu do spraw \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce.<\/a><\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2018_p69_ZarzadzenieMKiDN_zmieniajace_KSDK.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link zostanie otwarty w nowym oknie\">Zarz\u0105dzenie Ministra Kultury i Dziedzictw Narodowego z 19 pa\u017adziernika 2018 r., zmieniaj\u0105ce zarz\u0105dzenie w sprawie powo\u0142ania Komitetu do spraw \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego w Polsce.<\/a>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;||30px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">Zasoby<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; custom_margin=&#8221;||40px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda Baza dokument\u00f3w Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/en\/documents\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">Baza dokument\u00f3w Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa<\/a><\/p>\n<p>Oficjalny rejestr dokument\u00f3w udost\u0119pnionych online przez Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/>Zawiera materia\u0142y i raporty Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa oraz Zgromadzenia Og\u00f3lnego Pa\u0144stw\u2013Stron Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda Teksty podstawowe&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>UNESCO. 1972.<span>\u00a0<\/span><em>Konwencja w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego.<\/em><span>\u00a0<\/span>(Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/conventiontext\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/conventiontext<\/a><\/p>\n<p>Walne Zgromadzenie Pa\u0144stw-Stron Konwencji w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO<em>.<\/em><span>\u00a0<\/span>2014.<span>\u00a0<\/span><em>Regulamin.<\/em><span>\u00a0<\/span>WHC-14\/GA\/1 Wyd. 4 (na dzie\u0144 14 listopada 2014 r.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/ga\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/ga\/<\/a><\/p>\n<p>Mi\u0119dzyrz\u0105dowy Komitet Ochrony \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. 1995.<span>\u00a0<\/span><em>Regulacje finansowe dotycz\u0105ce Funduszu \u015awiatowego Dziedzictwa<\/em>, Pary\u017c. (WHC\/7, sierpie\u0144 1995).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/committeerules\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/committeerules<\/a><\/p>\n<p>Mi\u0119dzyrz\u0105dowy Komitet Ochrony \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.<br \/>2013.<em><span>\u00a0<\/span>Regulamin<\/em>, WHC-2013\/5<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/committee\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/committee<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2005.<span>\u00a0<\/span><em>Teksty podstawowe Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa z 1972 roku<\/em><span>\u00a0<\/span>(wydanie 2005 r.). Pary\u017c, UNESCO.<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/basictexts\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/basictexts\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<span>\u00a0<\/span><em>Dobra wpisane na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em><br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/list\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/list<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<span>\u00a0<\/span><em>Listy informacyjne.<\/em><br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/tentativelists\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/tentativelists\/<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda Dokumenty strategiczne&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 1992.\u00a0<em>Cele strategiczne<\/em>. w Aneksie II do Raportu z 16. posiedzenia Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa (Santa Fe, 1992) (WHC-92\/CONF.002\/12).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/documents\/940\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/documents\/940<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 1994.<em>\u00a0Raport ze spotkania ekspert\u00f3w na temat \u201eGlobalnej strategii\u201d i studi\u00f3w tematycznych dotycz\u0105cych reprezentatywno\u015bci Listy \u015bwiatowego dziedzictwa<\/em>\u00a0(20-22 czerwca 1994 r.) (WHC-94\/CONF.003\/INF.6)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/global94.htm\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/global94.htm<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 1994.\u00a0<em>Dokument z Nara dotycz\u0105cy autentyzmu.<\/em><br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/nara94.htm\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/nara94.htm<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 1996.\u00a0<em>Raport ze spotkania ekspert\u00f3w w sprawie oceny og\u00f3lnych zasad i kryteri\u00f3w nominowania miejsc przyrodniczego \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em>\u00a0(WHC-96\/CONF.202\/INF.9).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/1996\/whc-96-conf202-inf9e.htm\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/1996\/whc-96-conf202-inf9e.htm<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2001. Globalna strategia kszta\u0142cenia w zakresie \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego przyj\u0119ta przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa podczas 25. sesji\u00a0 (Aneks X do WHC-01\/CONF.208\/24) &#8211; aktualizacja Globalnej strategii kszta\u0142cenia (Doc WHC-09\/33.COM\/10B).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2001\/whc-01-conf208-24e.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2001\/whc-01-conf208-24e.pdf<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2009\/whc09-33com-10Be.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2009\/whc09-33com-10Be.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2002.\u00a0<em>Deklaracja budapeszta\u0144ska \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em><br \/>(Doc WHC-02\/CONF.202\/5).<br \/><a href=\"http:\/\/whc\/unesco.org\/en\/budapestdeclaration\">http:\/\/whc\/unesco.org\/en\/budapestdeclaration<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2004.\u00a0<em>Ocena Globalnej strategii na rzecz reprezentatywnej, zr\u00f3wnowa\u017conej i wiarygodnej Listy \u015bwiatowego dziedzictwa<\/em>\u00a0(1994-2004). (Doc WHC-04\/28.COM\/13)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2004\/whc04-28com-13e.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2004\/whc04-28com-13e.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2005.\u00a0<em>Memorandum wiede\u0144skie w sprawie \u015bwiatowego dziedzictwa i architektury wsp\u00f3\u0142czesnej \u2013 zarz\u0105dzanie historycznymi krajobrazami miejskimi.<\/em>\u00a0(Doc WHC-05\/15.GA\/INF.7).<br \/>http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2005\/whc05-15ga-inf7e.pdf<\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2007.\u00a0<em>Strategia redukcji czynnik\u00f3w ryzyka zwi\u0105zanych z katastrofami naturalnymi w obszarze obiektu zaliczanego do \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em>\u00a0(Doc WHC-07\/31.COM\/7.2)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2007\/whc07-31com-72e.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2007\/whc07-31com-72e.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2007.\u00a0<em>Pi\u0105te &#8220;C&#8221; czyli &#8220;Spo\u0142eczno\u015bci&#8221;.<\/em>\u00a0(Doc WHC-07\/31.COM\/13B).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2007\/whc07-31com-13be.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2007\/whc07-31com-13be.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2008.\u00a0<em>Dokument dotycz\u0105cy polityki w zakresie wp\u0142ywu zmian klimatycznych na dobra \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em>\u00a0Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/uploads\/activities\/documents\/activity-397-2.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/uploads\/activities\/documents\/activity-397-2.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2010.\u00a0<em>Refleksje na temat trend\u00f3w w stanie zachowania.<\/em>\u00a0(Doc WHC-10\/34.COM\/7C).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2010\/whc10-34com-7Ce.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2010\/whc10-34com-7Ce.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2011.\u00a0<em>Konwencja w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego a zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j.\u00a0<\/em>(Doc WHC-11\/35.COM\/5E).<br \/>http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2011\/whc11-35com-5Ee.pdf<\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2011.\u00a0<em>Prezentacja i wdro\u017cenie strategii \u015bwiatowego dziedzictwa na rzecz rozwijania kompetencji i wiedzy eksperckiej.<\/em>\u00a0(Doc WHC-11\/35.COM\/9B).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2011\/whc11-35com-9Be.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2011\/whc11-35com-9Be.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2012.\u00a0<em>Program Turystyki \u015awiatowego Dziedzictwa<\/em>. (Doc WHC-12\/36.COM\/5E).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2012\/whc12-36com-5E-en.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2012\/whc12-36com-5E-en.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2013.\u00a0<em>Zmieniona strategia inicjatywy Partnerstwa na rzecz Zachowania Dziedzictwa (PACT).<\/em>\u00a0(Doc WHC-13\/37.COM\/5D).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2012\/whc12-36com-5E-en.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2013\/whc13-37com-5D-en.pdf<\/a><\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda Instrukcje \u017ar\u00f3d\u0142owe&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Instrukcje \u017ar\u00f3d\u0142owe<br \/>&#8211; w t\u0142umaczeniu na j\u0119zyk polski przez Narodowy Instytut Dziedzictwa<\/p>\n<p>Instrukcje \u017ar\u00f3d\u0142owe dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa &#8211; Poradniki (ang. Resource Manuals)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/resourcemanuals\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/resourcemanuals\/<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>UNESCO, ICCROM, ICOMOS i IUCN. 2010. Zarz\u0105dzanie ryzykiem katastrof w kontek\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/managing-disaster-risks\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/managing-disaster-risks\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/104522\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_managing-disaster-risks_en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30242 size-full\" \/><\/a> \u00a0 <a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/185306\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_managing-disaster-risks_pl.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30241 size-full\" \/><\/a><\/p>\n<p>UNESCO, ICCROM, ICOMOS i IUCN. 2011. Przygotowywanie wniosk\u00f3w o wpisanie na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.(Wydanie drugie). Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/preparing-world-heritage-nominations\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/preparing-world-heritage-nominations\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/116069\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_preparing-world-heritage-nominations_en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30239 size-full\" \/><\/a>\u00a0 \u00a0<a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/155976\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_preparing-world-heritage-nominations_pl.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30248 size-full\" \/><\/a><\/p>\n<p>UNESCO, ICCROM, ICOMOS i IUCN. 2012. Zarz\u0105dzanie \u015bwiatowym dziedzictwem przyrodniczym. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/managing-natural-world-heritage\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/managing-natural-world-heritage\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/117412\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_managing-natural-world-heritage_en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30240 size-full\" \/><\/a><\/p>\n<p>UNESCO, ICCROM, ICOMOS i IUCN. 2013. Zarz\u0105dzanie \u015bwiatowym dziedzictwem kulturowym. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/managing-cultural-world-heritage\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/managing-cultural-world-heritage\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/125839\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_managing-cultural-world-heritage-en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30243 size-full\" \/><\/a>\u00a0 \u00a0 <a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/139830\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_managing-cultural-world-heritage_pl.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30244 size-full\" \/><\/a><\/p>\n<p>UNESCO, ICCROM, ICOMOS i IUCN. 2023. Wytyczne i zestaw narz\u0105dzi do ocen oddzia\u0142ywania w kontek\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<br \/><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/en\/guidance-toolkit-impact-assessments\/\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/whc.unesco.org\/en\/guidance-toolkit-impact-assessments\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/195279\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_guidance-toolkit-impact-assessments_en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30246 size-full\" \/><\/a>\u00a0 \u00a0<a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/203776\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_guidance-toolkit-impact-assessments_pl.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30245 size-full\" \/><\/a><\/p>\n<p>UNESCO, ICCROM, ICOMOS i IUCN. 2024. Wzmacnianie naszego dziedzictwa zestaw narz\u0105dzi 2.0. Ocena efektywno\u015bci zarz\u0105dzania dobrami \u015bwiatowego dziedzictwa i innymi miejscami dziedzictwa.<br \/><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/en\/eoh20\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\">https:\/\/whc.unesco.org\/en\/eoh20\/<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/204381\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_enhancing-our-heritage_en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30247 size-full\" \/><\/a>\u00a0\u00a0\u00a0<a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/218240\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_enhancing-our-heritage_pl.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30257 size-full\" \/><\/a>\u00a0<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda Przegl\u0105d World Heritage Review | World Heritage&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/review\/\"><span>http:\/\/whc.unesco.org\/en\/review\/<\/span><\/a><br \/><span><em>World Heritage\u00a0<\/em>to przegl\u0105d kwartalny przygotowywany w j\u0119zyku angielskim, francuskim i hiszpa\u0144skim przez Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, zawieraj\u0105cy szczeg\u00f3\u0142owe artyku\u0142y na temat kwestii zwi\u0105zanych ze \u015bwiatowym dziedzictwem oraz miejscami wpisanymi na\u00a0<em>List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em>\u00a0Od 1996 roku opublikowano 76 numer\u00f3w przegl\u0105du.<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda Publikacje&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2002. Zarz\u0105dzanie ruchem turystycznym w miejscach \u015bwiatowego dziedzictwa: praktyczna instrukcja dla zarz\u0105dc\u00f3w miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Instrukcja dotycz\u0105ca \u015bwiatowego dziedzictwa, 1.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/1\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/1\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2002. Inwestowanie w \u015bwiatowego dziedzictwa: dotychczasowe osi\u0105gni\u0119cia, ambicje na przysz\u0142o\u015b\u0107. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 2.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/2\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/2\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2003. Okresowa sprawozdawczo\u015b\u0107 \u2013 Afryka. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Raporty dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 3.).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/3\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/3\/<\/a><\/p>\n<p>Hillary, A., Kokkonen, M. i Max, L. (eds). 2003. Przebieg warsztat\u00f3w \u015bwiatowego dziedzictwa na temat morskiej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 4.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/4\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/4\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2003. Identyfikacja i dokumentowanie nowoczesnego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 5.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/5\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/5\/<\/a><\/p>\n<p>Fowler, P. J., (red.), World Heritage Cultural Landscapes 1992-2002 [Krajobrazy kulturowe \u015bwiatowego dziedzictwa]. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 6.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/6\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/6\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2003. Krajobrazy kulturowe: wyzwania konserwacyjne. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 7.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/7\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/7\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2003. Zach\u0119canie m\u0142odzie\u017cy do dzia\u0142ania na rzecz \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 8.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/8\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/8\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2004. Partnerstwa na rzecz miast \u015bwiatowego dziedzictwa: kultura jako medium zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju miast. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 9.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/9\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/9\/<\/a><\/p>\n<p>Stovel, H. (red). 2004. Monitorowanie \u015bwiatowego dziedzictwa, Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 10).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/10\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/10\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2004. Raport okresowy i program regionalny \u2013 Kraje arabskie 2000-2003. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Raporty dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 11.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/11\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/11\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2004. Status \u015bwiatowego dziedzictwa w regionie Azji i Pacyfiku 2003. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 12.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/12\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/12\/<\/a><\/p>\n<p>de Merode, E., Smeets, R. i Westrik, C. 2004. \u0141\u0105czenie warto\u015bci uniwersalnych i lokalnych: zarz\u0105dzanie \u015bwiatowym dziedzictwem i jego zr\u00f3wnowa\u017cona przysz\u0142o\u015b\u0107. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 13).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/13\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/13\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2005. Karaibska archeologia i Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 14.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/14\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/14\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2005. Drewniane skarby Karaib\u00f3w. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 15.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/15\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/15\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2005. \u015awiatowe dziedzictwo na 5. \u015awiatowym Kongresie Park\u00f3w IUCN. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Raporty dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 16).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/16\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/16\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2005. Promowanie i ochrona dziedzictwa kongijskiego. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 17.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/17\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/17\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2006. Raport okresowy 2004- Ameryka \u0141aci\u0144ska i Karaiby. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 18.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/18\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/18\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2006. Ameryka\u0144skie fortyfikacje i Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 19.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/19\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/19\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2006. Raport okresowy i plan dzia\u0142ania, Europa 2005-2006. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Raporty dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 20).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/20\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/20\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2007. Lasy \u015bwiatowego dziedzictwa \u2013 doskonalenie dzia\u0142a\u0144 konserwacyjnych na poziomie krajobrazowym. \u00a0Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Raporty dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 21).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/21\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/21\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2007. Zmiany klimatu a \u015bwiatowe dziedzictwo. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Raporty dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 22).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/22\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/22\/<\/a><\/p>\n<p>Hockings, M., James, R., Stolton, S., Dudley, N., Mathur, V., Makombo, J., Courrau, J. i Parrish, J. 2008. Zestaw narz\u0119dzi &#8220;Wzmacnianie naszego dziedzictwa&#8221;. Ocena efektywno\u015bci zarz\u0105dzania miejscami \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 23).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/23\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/23\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2008. Karaibskie malowid\u0142a naskalne. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 24.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/24\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/24\/<\/a><\/p>\n<p>Martin, O. i Piatti, G. (red.). 2009. \u015awiatowe dziedzictwo i strefy buforowe, mi\u0119dzynarodowe spotkanie ekspert\u00f3w w dziedzinie \u015bwiatowego dziedzictwa i stref buforowych, Davos, Szwajcaria, 11\u201314 marca 2008 roku. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 25).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/25\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/25\/<\/a><\/p>\n<p>Mitchell, N., R\u00f6ssler, M. i Tricaud, P-M. (autorzy\/redakcja). 2009. Krajobrazy kulturowe \u015bwiatowego dziedzictwa: podr\u0119cznik konserwacji i zarz\u0105dzania. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 26).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/26\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/26\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2010. Zarz\u0105dzanie historycznymi miastami. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 27.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/27\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/27\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2011. Ku przysz\u0142o\u015bci morskiego \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 28.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/28\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/28\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2011. Ewolucja cz\u0142owieka: przystosowania, rozproszenie i rozw\u00f3j spo\u0142eczny (HEADS). Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 29.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/29\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/29\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2011. Jak przystosowa\u0107 si\u0119 do zmian: stan zachowania las\u00f3w \u015bwiatowego dziedzictwa w 2011 roku. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 30.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/30\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/30\/<\/a><\/p>\n<p>Albert, M.-T., Richon, M., Vinals, M.J. i Witcomb, A. (red.). 2012. Rozw\u00f3j spo\u0142eczno\u015bci za spraw\u0105 \u015bwiatowego dziedzictwa. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 31).<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/31\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/31\/<\/a><\/p>\n<p>Church, J., Gabri\u00e9, C., Macharia, D., Obura, D. 2012. Ocena morskiego \u015bwiatowego dziedzictwa z perspektywy ekosystemowej. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 32.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/32\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/32\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2012. HEADS 2: Miejsca pochodzenia cz\u0142owieka i Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa w Afryce. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 33.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/33\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/33\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2012. \u015awiatowe dziedzictwo w programie Sea of Islands &#8211; Pacific 2009. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 34.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/34\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/34\/<\/a><\/p>\n<p>Dingwall, P., Kawakami, K., Weise, K. 2012. Zrozumie\u0107 \u015bwiatowe dziedzictwo Azji i Pacyfiku &#8211; drugi cykl sprawozdawczo\u015bci okresowej 2010-2012. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 35.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/35\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/35\/<\/a><\/p>\n<p>Joffroy, T., Eloundou, L. (red.). 2013. Architektura ziemna w dzisiejszym \u015bwiecie. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 36.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/36\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/36\/<\/a><\/p>\n<p>Falzon, C., Perry, J. 2014. Przystosowanie miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa przyrodniczego do zmian klimatycznych. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 37.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/37\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/37\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2014. Ochrona cennych zasob\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci wyspiarskich. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 38.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/38\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/38\/<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2014. HEADS 3: Miejsca pochodzenia cz\u0142owieka i Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa w Azji. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 39.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/39\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/39\/<\/a><\/p>\n<p>Brown, J., Hay-Edie, T. 2014. Anga\u017cowanie lokalnych spo\u0142eczno\u015bci w zarz\u0105dzanie \u015bwiatowym dziedzictwem. Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. (Artyku\u0142y dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa, 40.)<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/40\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/series\/40\/<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83d\udcda \u0179r\u00f3d\u0142a og\u00f3lne i tematyczne&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a og\u00f3lne i tematyczne<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Badman, T., Bomhard, B. i Dingwall, P 2008.<span>\u00a0<\/span><em>Wnioski o wpisanie na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa w przypadku d\u00f3br przyrodniczych: Instrukcja \u017ar\u00f3d\u0142owa dla ekspert\u00f3w.<\/em><span>\u00a0<\/span>Gland, Szwajcaria, IUCN.<\/li>\n<li>Batisse, M., Bolla, G. 2005.<span>\u00a0<\/span><em>Wynalezienie \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, UNESCO.<\/li>\n<li>Cameron, C. 2005.<span>\u00a0<\/span><em>Og\u00f3lny dokument na spotkanie specjalist\u00f3w w ramach Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa: Koncepcja wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci.<\/em><span>\u00a0<\/span>Kazan, Republika Tatarstanu, Federacja Rosyjska.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2005\/whc05-29com-inf09Ae.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/2005\/whc05-29com-inf09Ae.pdf<\/a><\/li>\n<li>Cameron, C., R\u00f6ssler, M. 2013. Wiele g\u0142os\u00f3w, jedna wizja. Wczesne lata Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Farnham, Ashgate.<\/li>\n<li>Galla, A. (red.). 2012.<span>\u00a0<\/span><em>\u015awiatowe dziedzictwo &#8211; Korzy\u015bci bez granic.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c\/Cambridge, UNESCO Publishing\/Cambridge University Press.<\/li>\n<li>Feilden, B.M. i Jokilehto, J. 1993.<span>\u00a0<\/span><em>Wytyczne zarz\u0105dzania miejscami \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego.<\/em><span>\u00a0<\/span>(Wydanie pierwsze). Rzym, ICCROM.<\/li>\n<li>Francioni, F. (red). 2008.<span>\u00a0<\/span><em>Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa z 1972 roku: Komentarz.<\/em><span>\u00a0<\/span>Oxford Commentaries on International Law, UK.<\/li>\n<li>ICOMOS. 1965. Mi\u0119dzynarodowa Karta Konserwacji i Restauracji Zabytk\u00f3w i Obszar\u00f3w Zabytkowych (Karta Wenecka 1964). Pary\u017c, ICOMOS.\u00a0<a href=\"http:\/\/www.icomos.org\/venice_charter.html\">http:\/\/www.icomos.org\/venice_charter.html<\/a><\/li>\n<li>ICOMOS. 2004. Analiza ICOMOS Listy \u015bwiatowego dziedzictwa i List informacyjnych oraz plan dalszych dzia\u0142a\u0144. Pary\u017c, ICOMOS.<\/li>\n<li>ICOMOS. 2005.<span>\u00a0<\/span><em>Lista \u015bwiatowego dziedzictwa: wype\u0142nianie luk \u2013 Plan dzia\u0142a\u0144 na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, ICOMOS.\u00a0<a href=\"http:\/\/www.international.icomos.org\/world_heritage\/gaps.pdf\">http:\/\/www.international.icomos.org\/world_heritage\/gaps.pdf<\/a><\/li>\n<li>ICOMOS. 2005.<span>\u00a0<\/span><em>Deklaracj\u0105 z Xi&#8217;an w sprawie konserwacji otoczenia obiekt\u00f3w, miejsc i teren\u00f3w zabytkowych.\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/www.international.icomos.org\/charters\/xian-declaration.pdf\">http:\/\/www.international.icomos.org\/charters\/xian-declaration.pdf<\/a><\/li>\n<li>ICOMOS. 2008.<span>\u00a0<\/span><em>Kompendium standard\u00f3w wpisywania d\u00f3br kulturowych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/sessions\/32COM\/documents\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/sessions\/32COM\/documents\/<\/a><\/li>\n<li>ICOMOS. 2011.<span>\u00a0<\/span><em>Wytyczne w sprawie oceny oddzia\u0142ywania na dziedzictwo w przypadku d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, ICOMOS.\u00a0<a href=\"http:\/\/openarchive.icomos.org\/266\/1\/ICOMOS_Heritage_Impact_Assessment_2010.pdf\">http:\/\/openarchive.icomos.org\/266\/1\/ICOMOS_Heritage_Impact_Assessment_2010.pdf<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p><strong>Badania techniczne i tematyczne ICOMOS<\/strong><br \/><a href=\"http:\/\/www.icomos.org\/en\/documentation-center\">http:\/\/www.icomos.org\/en\/documentation-center<\/a><\/p>\n<ul>\n<li>IUCN. 2006.<span>\u00a0<\/span><em>Wzmocnienie procesu oceny wniosk\u00f3w o wpisanie na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa IUCN: przyczynek do stworzenia wiarygodnej i zr\u00f3wnowa\u017conej Listy \u015bwiatowego dziedzictwa.\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/portals.iucn.org\/library\/efiles\/documents\/2006-059.pdf\">https:\/\/portals.iucn.org\/library\/efiles\/documents\/2006-059.pdf<\/a><\/li>\n<li>IUCN. 2006.<span>\u00a0<\/span><em>Lista \u015bwiatowego dziedzictwa: Wytyczne i przysz\u0142e priorytety w zakresie identyfikacji dziedzictwa przyrodniczego o potencjalnej wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci.\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/cmsdata.iucn.org\/downloads\/ouv2006_english.pdf\">http:\/\/cmsdata.iucn.org\/downloads\/ouv2006_english.pdf<\/a><\/li>\n<li>IUCN. 2008.<span>\u00a0<\/span><em>Wyj\u0105tkowa uniwersalna warto\u015b\u0107 \u2013 Standardy dotycz\u0105ce \u015bwiatowego dziedzictwa przyrodniczego, Kompendium standard\u00f3w dotycz\u0105cych wpisywania d\u00f3br przyrodniczych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.\u00a0<\/em><a href=\"http:\/\/cmsdata.iucn.org\/downloads\/ouv_compendium_english.pdf\">http:\/\/cmsdata.iucn.org\/downloads\/ouv_compendium_english.pdf<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p>Badania techniczne i tematyczne IUCN:<br \/><a href=\"http:\/\/www.iucn.org\/knowledge\/publications_doc\/\">http:\/\/www.iucn.org\/knowledge\/publications_doc\/<\/a><\/p>\n<ul>\n<li>Pressouyre, L. 1993.<span>\u00a0<\/span><em>Konwencja \u015bwiatowego dziedzictwa, dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej.<\/em><span>\u00a0<\/span>UNESCO, Pary\u017c.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/280\/?id=564&amp;\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/280\/?id=564&amp;<\/a><\/li>\n<li>Stovel, H. 1998.<span>\u00a0<\/span><em>Gotowo\u015b\u0107 na ryzyko: przewodnik zarz\u0105dzania \u015bwiatowym dziedzictwem kulturowym.<\/em><span>\u00a0<\/span>Rzym, ICCROM.\u00a0<a href=\"http:\/\/www.iccrom.org\/pdf\/ICCROM_17_RiskPreparedness_en.pdf\">http:\/\/www.iccrom.org\/pdf\/ICCROM_17_RiskPreparedness_en.pdf<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. Zestaw edukacyjny. 2002.<em><span>\u00a0<\/span>\u015awiatowe dziedzictwo w twoich r\u0119kach.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/educationkit\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/educationkit\/<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2003.<span>\u00a0<\/span><em>\u015awiatowe dziedzictwo 2002 &#8211; Wsp\u00f3lna spu\u015bcizna, wsp\u00f3lna odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/activities\/563\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/activities\/563\/<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2007.<span>\u00a0<\/span><em>\u015awiatowe dziedzictwo &#8211; Wyzwania milenijne.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/challenges-for-the-Millennium\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/challenges-for-the-Millennium\/<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2007.<span>\u00a0<\/span><em>Studia przypadk\u00f3w dotycz\u0105ce zmian klimatu i \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/activities\/473\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/activities\/473\/<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2012.<em><span>\u00a0<\/span>Afryka\u0144skie \u015bwiatowe dziedzictwo &#8211; Nieprzebrana r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.<\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2013.<span>\u00a0<\/span><em>Czterdziestolecie Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/celebrating-40-years\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/celebrating-40-years<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. 2013.<span>\u00a0<\/span><em>Raport z obchod\u00f3w 40. rocznicy Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/em><span>\u00a0<\/span>Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/report-40th-Anniversary\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/report-40th-Anniversary<\/a><\/li>\n<li>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. \u015awiatowe dziedzictwo &#8211; Przygody Patrimonito Pary\u017c, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/patrimonito\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/patrimonito\/<\/a><\/li>\n<li>von Droste, B., Plachter, H. and R\u00f6ssler, M. (red.). 1995.<span>\u00a0<\/span><em>Krajobrazy kulturowe o uniwersalnej warto\u015bci: Sk\u0142adniki globalnej strategii<\/em>, Jena (Niemcy), Fischer Verlag.<\/li>\n<li>von Droste, B., R\u00f6ssler, M. and Titchen, S. (red.). 1999.<span>\u00a0<\/span><em>\u0141\u0105cz\u0105c przyrod\u0119 z kultur\u0105<\/em>, Raport w sprawie globalnej strategii, Spotkanie Ekspert\u00f3w Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego, 25-29 marca 1998 r., Amsterdam, Holandia, UNESCO\/ Ministerstwo Spraw Zagranicznych\/Ministerstwo Edukacji, Nauki i Kultury, Haga.\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/amsterdam98.pdf\">http:\/\/whc.unesco.org\/archive\/amsterdam98.pdf<\/a><\/li>\n<li>\u015awiatowego Komitetu ds. Obszar\u00f3w Chronionych (WCPA) Najlepsze praktyki:<br \/><a href=\"http:\/\/www.iucn.org\/about\/union\/commissions\/wcpa\/wcpa_puball\/wcpa_bpg\/\">www.iucn.org\/about\/union\/commissions\/wcpa\/wcpa_puball\/wcpa_bpg\/<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li style=\"list-style-type: none;\">\n<ol>\n<li><em>Systemowe planowanie narodowe na potrzeby obszar\u00f3w chronionych, 1998 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Warto\u015b\u0107 gospodarcza obszar\u00f3w chronionych: Wytyczne dla zarz\u0105dc\u00f3w obszar\u00f3w chronionych, 1998 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Wytyczne dotycz\u0105ce chronionych obszar\u00f3w morskich, 1999 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Ludy tubylcze, spo\u0142eczno\u015bci tradycyjne i obszary chronione, 2000 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Finansowanie obszar\u00f3w chronionych: Wytyczne dla zarz\u0105dc\u00f3w obszar\u00f3w chronionych, 2000 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Transgraniczne obszary chronione na rzecz pokoju i wsp\u00f3\u0142pracy, 2001 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Zr\u00f3wnowa\u017cona turystyka w obszarach chronionych: Wytyczne dla zarz\u0105dc\u00f3w obszar\u00f3w chronionych, 2002 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Wytyczne zarz\u0105dcze dotycz\u0105ce obszar\u00f3w chronionych Kategorii V IUCN: chronione krajobrazy\/chronione krajobrazy morskie, 2002 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Wytyczne planowania zarz\u0105dzania obszarami chronionymi, 2003 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Ludy tubylcze, spo\u0142eczno\u015bci tradycyjne i obszary chronione: Dzia\u0142ania na rzecz r\u00f3wno\u015bci i wzmocnienia konserwacji, 2004 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Lasy i obszary chronione: Wytyczne dotycz\u0105ce stosowania kategorii zarz\u0105dzania obszarami chronionymi IUCN, 2006 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Zr\u00f3wnowa\u017cone finansowanie obszar\u00f3w chronionych: Globalny przegl\u0105d wyzwa\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci, 2006 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Ocena skuteczno\u015bci: Ramy na potrzeby oceny skuteczno\u015bci zarz\u0105dzania obszarami chronionymi, 2006 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Identyfikacja i analiza luk kluczowych obszar\u00f3w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, 2007 r.<\/em><\/li>\n<li><em>Naturalne miejsca kultu: Wytyczne dla zarz\u0105dc\u00f3w obszar\u00f3w chronionych, 2008 r.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;\ud83c\udf10 Strony internetowe&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>UNESCO<br \/><a href=\"http:\/\/www.unesco.org\">http:\/\/www.unesco.org<\/a><\/p>\n<p>Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO\u00a0 |\u00a0 World Heritage Centre<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\">http:\/\/whc.unesco.org<\/a><\/p>\n<p>Publikacje Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/publications\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/publications\/<\/a><\/p>\n<p>Przegl\u0105d \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO\u00a0 |\u00a0 World Heritage Review<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/review\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/review\/<\/a><\/p>\n<p>Mapa \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO<br \/><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/map\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/map\/<\/a><\/p>\n<p>ICCROM\u00a0 |\u00a0 International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property<br \/><a href=\"http:\/\/www.iccrom.org\">http:\/\/www.iccrom.org<\/a><\/p>\n<p>Publikacje ICCROM<br \/><a href=\"http:\/\/www.archivalplatform.org\/resources\/entry\/iccrom_publications\/\">http:\/\/www.archivalplatform.org\/resources\/entry\/iccrom_publications\/<\/a><\/p>\n<p>ICOMOS\u00a0 |\u00a0 International Council on Monuments and Sites<br \/><a href=\"http:\/\/www.icomos.org\">http:\/\/www.icomos.org<\/a><\/p>\n<p>Publikacje ICOMOS<br \/><a href=\"http:\/\/www.icomos.org\/en\/documentation-center\">http:\/\/www.icomos.org\/en\/documentation-center<\/a><\/p>\n<p>PKN ICOMOS Polska\u00a0 |\u00a0 Polski Komitet Narodowy ICOMOS<br \/><a href=\"http:\/\/http:\/\/www.icomos-poland.org\/\">http:\/\/www.icomos-poland.org\/<\/a><\/p>\n<p>IUCN\u00a0 |\u00a0 International Union for Conservation of Nature<br \/><a href=\"http:\/\/www.iucn.org\">http:\/\/www.iucn.org<\/a><\/p>\n<p>Publikacje IUCN<br \/><a href=\"http:\/\/www.iucn.org\/knowledge\/publications_doc\/\">https:\/\/www.iucn.org\/resources\/publications<\/a><\/p>\n<p>TICCIH\u00a0 |\u00a0 International Committee for the Conservation of the Industrial Heritage<br \/><a href=\"http:\/\/ticcih.org\/\">http:\/\/ticcih.org\/<\/a><\/p>\n<p>DoCoMoMo\u00a0 |\u00a0 International Committee for the Documentation and Conservation of Monuments and Sites of the Modern Movement<br \/><a href=\"http:\/\/http:\/\/www.docomomo.com\/\">http:\/\/www.docomomo.com\/<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;-12px||30px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">Realizacja konwencji<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p><span style=\"text-decoration: line-through;\">Podstaw\u0105 wszelkich dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych ze \u015bwiatowym dziedzictwem jest &#8220;Konwencja w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego&#8221;, przyj\u0119ta na 17 sesji Konferencji Generalnej UNESCO w Pary\u017cu z 1972 roku. Tym co sprawia, \u017ce poj\u0119cie \u015bwiatowego dziedzictwa jest wyj\u0105tkowe to jego uniwersalne zastosowanie. Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa nale\u017c\u0105 do wszystkich narod\u00f3w \u015bwiata, niezale\u017cnie od terytorium, na kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/span><\/p>\n<p>Podstaw\u0105 wszystkich dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych ze \u015bwiatowym dziedzictwem jest Konwencja w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyj\u0119ta na 17. sesji Konferencji Generalnej UNESCO w Pary\u017cu w 1972 roku. To, co czyni poj\u0119cie \u015bwiatowego dziedzictwa wyj\u0105tkowym, to jego uniwersalny charakter. Miejsca wpisane na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa nale\u017c\u0105 do ca\u0142ej ludzko\u015bci, niezale\u017cnie od pa\u0144stwa czy terytorium, na kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;O konwencji&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Tekst Konwencji zosta\u0142 przyj\u0119ty na 17 sesji Konferencji Generalnej UNESCO w 1972 r. w Pary\u017cu. Po ratyfikowaniu jej przez 20 pa\u0144stw Konwencja wesz\u0142a w \u017cycie w 1975 r.<\/p>\n<p>Pierwsza sesja Komitetu \u015bwiatowego dziedzictwa mia\u0142a miejsce w Pary\u017cu w 1977 r. Komitet rozpocz\u0105\u0142 w\u00f3wczas <strong>tworzenie listy \u015bwiatowego dziedzictwa<\/strong>. Wpisu 12 pierwszych obiekt\u00f3w, w tym dw\u00f3ch z Polski &#8211; zespo\u0142u staromiejskiego Krakowa i Kopalni Soli w Wieliczce &#8211; dokonano na II sesji w Waszyngtonie w 1978 roku. Polska z\u0142o\u017cy\u0142a dokument ratyfikacyjny 29 czerwca 1976 r. Polski tekst Konwencji zosta\u0142 opublikowany w <em>Dzienniku Ustaw<\/em> nr 32 z 30 wrze\u015bnia 1976 r., poz. 190.<\/p>\n<p>Przepisy wykonawcze do Konwencji zawarte s\u0105 w stale aktualizowanym dokumencie pt. <strong><em>Wytyczne operacyjne dla realizacji Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa<\/em><\/strong>. Publikacja ta okre\u015bla obowi\u0105zuj\u0105ce kryteria i warunki wpisu, zasady ochrony obiekt\u00f3w \u015bwiatowego dziedzictwa, wzory formularzy wniosk\u00f3w o wpis, a tak\u017ce regu\u0142y dotycz\u0105ce stosowania Emblematu \u015awiatowego Dziedzictwa.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akty prawa mi\u0119dzynarodowego i dokumenty doktrynalne&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Konwencja w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, Pary\u017c 1972 (DZ. U. 1976 Nr 32, poz.190)<\/p>\n<p>Zalecenie w sprawie ochrony dziedzictwa kulturowego i naturalnego na p\u0142aszczy\u017anie krajowej<\/p>\n<p>Konwencja w sprawie ochrony i promowania r\u00f3\u017cnorodno\u015bci form wyrazu kulturowego, Pary\u017c 2005 (DZ. U. 2007 Nr 215, poz. 1585)<\/p>\n<p>Konwencja w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, Pary\u017c 2003<\/p>\n<p>Konwencja w sprawie ochrony podwodnego dziedzictwa kulturalnego, Pary\u017c 2001<\/p>\n<p>Konwencja dotycz\u0105ca \u015brodk\u00f3w zmierzaj\u0105cych do zakazu i zapobieganiu nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu w\u0142asno\u015bci d\u00f3br kultury, Pary\u017c 1970, (DZ. U. 1974 Nr 20, poz. 106)<\/p>\n<p>Konwencja o ochronie d\u00f3br kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, Haga 1954, (DZ. U. 1957 Nr 46, poz. 212)<\/p>\n<p>Europejska Konwencja Kulturalna, Pary\u017c 1954 r. (Dz. U. z dnia 12 lutego 1990 r. Nr 8, poz. 44)<\/p>\n<p>Konwencja ramowa Rady Europy w sprawie znaczenia dziedzictwa kulturowego dla spo\u0142ecze\u0144stwa, Faro 2005 r.<\/p>\n<p>Konwencja o ochronie d\u00f3br kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, Haga 1954 (Dz. U. z 1957r. Nr 46, poz.212)<\/p>\n<p>Europejska Konwencja Krajobrazowa, Florencja 2000 (Dz. U. 2006 nr 14 poz. 98)<\/p>\n<p>Europejska Konwencja o Ochronie Dziedzictwa Architektonicznego, Grenada 1985<\/p>\n<p>Europejska Konwencja o Ochronie Dziedzictwa Archeologicznego, La Valetta 1992 (Dz. U. z dn. 9 pa\u017adziernika 1996r.)<\/p>\n<p>Konwencja o ochronie gatunk\u00f3w dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk, Berno 1979<\/p>\n<p>Konwencja o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, Rio de Janeiro 1992 (Dz.U. 2002 Nr 184, poz. 1532)<\/p>\n<p>Konwencja o obszarach wodno-b\u0142otnych maj\u0105cych znaczenie mi\u0119dzynarodowe, zw\u0142aszcza jako \u015brodowisko \u017cyciowe ptactwa wodnego, Ramsar 1971 r (Dz.U. 1978 Nr 7, poz. 24)<\/p>\n<p>Protok\u00f3\u0142 do Konwencji o obszarach wodno-b\u0142otnych maj\u0105cych znaczenie mi\u0119dzynarodowe, zw\u0142aszcza jako \u015brodowisko \u017cyciowe ptactwa wodnego, Ramsar 1971 r (Dz.U. 1978 Nr 7, poz. 24)<\/p>\n<p>Konwencja o obszarach wodno-b\u0142otnych maj\u0105cych znaczenie mi\u0119dzynarodowe, zw\u0142aszcza jako \u015brodowisko \u017cyciowe ptactwa wodnego, Ramsar 1971 &#8211; Poprawki<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;||31px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p>Lista \u015bwiatowego dziedzictwa (ang. World Heritage List \/ fr. Liste du patrimoine mondial) zosta\u0142a ustanowiona na mocy Konwencji w sprawie ochrony \u015awiatowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego przyj\u0119tej przez UNESCO <br \/>na 17. sesji w Pary\u017cu dnia 16 listopada 1972 r.<\/p>\n<p>Warunkiem wpisu miejsca na list\u0119 jest spe\u0142nienie jednego lub kilku kryteri\u00f3w stanowi\u0105cych o jego wyj\u0105tkowo\u015bci w skali \u015bwiatowej.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa w Polsce &#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO znajduje si\u0119 17 miejsc z terenu Polski :<\/p>\n<ol>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/krakow-historyczne-centrum-krakowa-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Historyczne Centrum Krakowa<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/wieliczka-bochnia-krolewskie-kopalnie-soli-w-wieliczce-i-bochni\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Kr\u00f3lewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/bialowieza-puszcza-bialowieska-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Puszcza Bia\u0142owieska<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/oswiecim-auschwitz-birkenau-niemiecki-nazistowski-oboz-koncentr-\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Auschwitz Birkenau, niemiecki nazistowski ob\u00f3z koncentracyjny i zag\u0142ady (1940-1945)<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/warszawa-historyczne-centrum-warszawy\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Historyczne centrum Warszawy<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/zamosc-stare-miasto-w-zamosciu-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Stare Miasto w Zamo\u015bciu<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/torun-sredniowieczne-miasto-w-toruniu\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">\u015aredniowieczne miasto w Toruniu<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/malbork-zamek-krzyzacki-w-malborku-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Zamek krzy\u017cacki w Malborku<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/kalwaria-zebrzydowska-kalwaria-zebrzydowska-manierystyczny-zesp\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zesp\u00f3\u0142 architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/jawor-swidnica-koscioly-pokoju-w-jaworze-i-swidnicy\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Ko\u015bcio\u0142y Pokoju w Jaworze i \u015awidnicy<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/drewniane-koscioly-poludniowej-malopolski\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Drewniane ko\u015bcio\u0142y po\u0142udniowej Ma\u0142opolski<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/leknica-muskauer-park-park-muzakowski-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Muskauer Park \/ Park Mu\u017cakowski<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/wroclaw-hala-stulecia-we-wroclawiu-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Hala Stulecia we Wroc\u0142awiu<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/drewniane-cerkwie-w-polskim-i-ukrainskim-regionie-karpat\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Drewniane cerkwie w polskim i ukrai\u0144skim regionie Karpat<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/tarnowskie-gory-tarnowskie-gory-kopalnia-rud-olowiu-srebra-i-c\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" title=\"Link zostanie otwarty w nowy oknie\">Kopalnie rud o\u0142owiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich G\u00f3rach<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/g-298387\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Krzemionkowski region pradziejowego g\u00f3rnictwa krzemienia pasiastego<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/pradawne-i-pierwotne-lasy-bukowe-w-karpatach-i-innych\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Pradawne i pierwotne lasy bukowe w Karpatach i innych regionach Europy<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p><span>Puszcza Bia\u0142owieska i Park Mu\u017cakowski s\u0105 przyk\u0142adami wpis\u00f3w transgranicznych. Drewniane cerkwie w polskim i ukrai\u0144skim regionie Karpat oraz Pradawne i pierwotne lasy bukowe s\u0105 wpisami seryjnymi wielokrajowymi. Puszcza Bia\u0142owieska jest wpisem polsko-bia\u0142oruskim, Park Mu\u017cakowski \/Muskauer Park polsko-niemieckim, Drewniane cerkwie w polskim i ukrai\u0144skim regionie Karpat wpisem polsko-ukrai\u0144skim, a Pradawne i\u00a0pierwotne\u00a0lasy\u00a0bukowe w\u00a0Karpatach i\u00a0innych\u00a0regionach Europy s\u0105 wpisem obejmuj\u0105cym Albani\u0119, Austri\u0119, Belgi\u0119, Bo\u015bni\u0119 i Hercegowin\u0119, Bu\u0142gari\u0119, Chorwacj\u0119, Czechy, Francj\u0119, Niemcy, W\u0142ochy, Macedoni\u0119 P\u0142n., Polsk\u0119, Rumuni\u0119, S\u0142owacj\u0119, S\u0142oweni\u0119, Hiszpani\u0119, Szwajcari\u0119 i Ukrain\u0119.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Kryteria wpisu&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Dobro powinno:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(i): stanowi\u0107 wybitne dzie\u0142o tw\u00f3rczego geniuszu cz\u0142owieka; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(ii): ukazywa\u0107 znacz\u0105c\u0105 wymian\u0119 warto\u015bci, zachodz\u0105c\u0105 w danym okresie czasu lub na danym obszarze kulturowym \u015bwiata w dziedzinie rozwoju architektury lub techniki, sztuk monumentalnych, urbanistyki lub projektowania krajobrazu; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(iii): nie\u015b\u0107 unikalne lub co najmniej wyj\u0105tkowe \u015bwiadectwo tradycji kulturowej lub cywilizacji wci\u0105\u017c \u017cywej b\u0105d\u017a ju\u017c nieistniej\u0105cej; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(iv): by\u0107 wybitnym przyk\u0142adem typu budowli, zespo\u0142u architektonicznego, zespo\u0142u obiekt\u00f3w techniki lub krajobrazu, kt\u00f3ry ilustruje znacz\u0105cy(e) etap(y) w historii ludzko\u015bci; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(v): by\u0107 wybitnym przyk\u0142adem tradycyjnego osadnictwa, tradycyjnego sposobu u\u017cytkowania l\u0105du lub morza, reprezentatywnego dla danej kultury (kultur); lub obrazuj\u0105cym interakcj\u0119 cz\u0142owieka ze \u015brodowiskiem, szczeg\u00f3lnie je\u017celi \/dane dobro\/ sta\u0142o si\u0119 podatne na zagro\u017cenia wskutek nieodwracalnych zmian; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(vi): by\u0107 powi\u0105zane w spos\u00f3b bezpo\u015bredni lub materialny z wydarzeniami lub \u017cywymi tradycjami, ideami, wierzeniami, dzie\u0142ami artystycznymi lub literackimi o wyj\u0105tkowym uniwersalnym znaczeniu (Komitet jest zdania, \u017ce kryterium to powinno by\u0107 stosowane na og\u00f3\u0142 \u0142\u0105cznie z innymi kryteriami); lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(vii): obejmowa\u0107 najbardziej niezwyk\u0142e zjawiska przyrodnicze lub obszary o wyj\u0105tkowym naturalnym pi\u0119knie i znaczeniu estetycznym; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(viii): stanowi\u0107 wyj\u0105tkowe przyk\u0142ady reprezentatywne dla g\u0142\u00f3wnych etap\u00f3w historii Ziemi, w\u0142\u0105czaj\u0105c \u015bwiadectwa rozwijaj\u0105cego si\u0119 na niej \u017cycia; trwaj\u0105cych proces\u00f3w geologicznych istotnych w tworzeniu rze\u017aby terenu, b\u0105d\u017a form geomorfologicznych lub fizjograficznych o du\u017cym znaczeniu; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(ix): stanowi\u0107 wyj\u0105tkowe przyk\u0142ady reprezentatywne dla trwaj\u0105cych proces\u00f3w ekologicznych i biologicznych istotnych w ewolucji i rozwoju ekosystem\u00f3w oraz zespo\u0142\u00f3w zwierz\u0119cych i ro\u015blinnych l\u0105dowych, s\u0142odkowodnych, nadbrze\u017cnych i morskich; lub<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">(x): obejmowa\u0107 siedliska naturalne najbardziej reprezentatywne i najwa\u017cniejsze dla ochrony in situ r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, w\u0142\u0105czaj\u0105c te, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 zagro\u017cone gatunki o wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci z punktu widzenia nauki lub ochrony przyrody.<\/p>\n<p>Dodatkowo dobra musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 warunek integralno\u015bci (miejsca kulturowe i przyrodnicze) i autentyczno\u015bci (jedynie miejsca kulturowe) oraz posiada\u0107 efektywny system ochrony i zarz\u0105dzania.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Zmiana procesu sk\u0142adania wniosk\u00f3w nominacyjnych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>Podczas 44. sesji (Fuzhou\/Online, 2021) Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa przyj\u0105\u0142 decyzj\u0119 nr 44 COM 12 dotycz\u0105c\u0105 zmian w Wytycznych Operacyjnych (patrz\u00a0<\/span><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/190976\">https:\/\/whc.unesco.org\/document\/190976<\/a><span>), kt\u00f3re dotycz\u0105 procesu nominacji, jako kluczowego \u015brodka przywr\u00f3cenia r\u00f3wnowagi i wiarygodno\u015bci Listy \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Lista informacyjna  | Tentative List&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Lista informacyjna (ang. Tentative List) &#8211; jest to wykaz d\u00f3br, kt\u00f3re ka\u017cde Pa\u0144stwo\u2013Strona zamierza rozwa\u017cy\u0107 jako kandydatury na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO w najbli\u017cszych latach. Ka\u017cdy wniosek nominacyjny musi by\u0107 poprzedzony wpisem na List\u0119 informacyjn\u0105, co najmniej rok przed jego z\u0142o\u017ceniem. W innym przypadku wniosek nominacyjny nie b\u0119dzie rozpatrywany. Wspomnianego wpisu na List\u0119 informacyjn\u0105 dokonuje si\u0119 poprzez wype\u0142nienie w j\u0119zyku angielskim lub francuskim formularza zg\u0142oszeniowego i przes\u0142anie go drog\u0105 formaln\u0105 na adres Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa (WHC) w Pary\u017cu. Ka\u017cdy kraj jest proszony o uzupe\u0142nianie i uaktualnianie swojej listy, co najmniej raz na dziesi\u0119\u0107 lat. Wszystkie pa\u0144stwa s\u0105 zach\u0119cane do harmonizowania List informacyjnych na poziomie regionalnym. Proces ten polega na ocenie jej wpis\u00f3w w kontek\u015bcie istniej\u0105cej Listy \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO, List informacyjnych poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w, a tak\u017ce studi\u00f3w tematycznych przygotowywanych przez organizacje doradcze (ICOMOS, IUCN), co w ca\u0142o\u015bci ma pom\u00f3c w zidentyfikowaniu i uzupe\u0142nieniu brak\u00f3w na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p><span>Wi\u0119cej informacji:\u00a0<\/span><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/tentativelists\/\">whc.unesco.org\/en\/tentativelists\/<\/a><span>\u00a0oraz\u00a0<\/span><a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/tentativelists\/state=pl\">whc.unesco.org\/en\/tentativelists\/state=pl<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Wniosek o rozpatrzenie kandydatury na List\u0119 informacyjn\u0105&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Aby usprawni\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 procedur\u0119 tworzenia Listy informacyjnej (Tentative List) b\u0119d\u0105cej pierwszym etapem w procesie nominacyjnym na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO, stworzono formularz<span>\u00a0<\/span><em>Wniosku o rozpatrzenie kandydatury na List\u0119 informacyjn\u0105<\/em>\u00a0(1) dla wszystkich miejsc z terenu Polski, kt\u00f3re chcia\u0142yby si\u0119 stara\u0107 o ten status.<\/p>\n<p><em>Wniosek o rozpatrzenie kandydatury na List\u0119 informacyjn\u0105<\/em><span>\u00a0<\/span>stanowi oficjalnie pierwszy etap zg\u0142oszeniowy na poziomie krajowym. Informacje w nim zawarte b\u0119d\u0105 podstaw\u0105 w procesie weryfikacji kandydatur, kt\u00f3rej dokona Komitet ds. \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego w Polsce jako organ pomocniczy przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dlatego te\u017c bardzo wa\u017cne jest aby by\u0142 on wype\u0142niony szczeg\u00f3\u0142owo i zgodnie z instrukcj\u0105.<\/p>\n<p>Propozycje nowych wpis\u00f3w miejsc na List\u0119 informacyjn\u0105 nale\u017cy sk\u0142ada\u0107 w formie wype\u0142nionego formularza<span>\u00a0<\/span><em>Wniosku<\/em><span>\u00a0<\/span>do Departamentu Ochrony Zabytk\u00f3w w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na adres:<\/p>\n<p>Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego<br \/>Departament Ochrony Zabytk\u00f3w<br \/>ul. Krakowskie Przedmie\u015bcie 15\/17<br \/>00-071 Warszawa<\/p>\n<p>Email: <a href=\"mailto:doz@mkidn.gov.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">doz@mkidn.gov.pl<\/a><\/p>\n<p>Po zaakceptowaniu kandydatury przez Komitet ds. \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego w Polsce zaistnieje konieczno\u015b\u0107 przygotowania Formularza zg\u0142oszeniowego na Tentative List (2), a nast\u0119pnie dokumentacji wniosku nominacyjnego zgodnie z<span>\u00a0<\/span><em>Wytycznymi operacyjnymi do realizacji Konwencji \u015awiatowego Dziedzictwa<\/em>.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;||30px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">System zarz\u0105dzania<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Zarz\u0105dzanie dobrem \u015bwiatowego dziedzictwa&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Konwencja wskazuje, i\u017c jednym z g\u0142\u00f3wnych narz\u0119dzi ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa jest umiej\u0119tne zarz\u0105dzanie tym dobrem.<\/p>\n<p>Zarz\u0105dzanie miejscem \u015bwiatowego dziedzictwa powinno odbywa\u0107 si\u0119 na szczeblu krajowym i regionalnym (g\u00f3wnie poprzez uchwalenie odpowiednich przepis\u00f3w prawnych skutecznie chroni\u0105cych miejsce oraz wsparcie finansowe) oraz na poziomie samego miejsca, aby zapewni\u0107 ochron\u0119 i utrzymanie jego wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, a tak\u017ce cech \u015bwiadcz\u0105cych o integralno\u015bci i autentyczno\u015bci tego miejsca.<\/p>\n<p>Aktualne wytyczne operacyjne do wdra\u017cania Konwencji z 1972 r., zawieraj\u0105ce wskazania dotycz\u0105ce zarz\u0105dzania \u015bwiatowym dziedzictwem znale\u017a\u0107 mo\u017cna na stronie\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/guidelines\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/guidelines\/<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Wytyczne do plan\u00f3w zarz\u0105dzania&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Og\u00f3lne wskazania do plan\u00f3w zarz\u0105dzania miejscami \u015bwiatowego dziedzictwa zawarte s\u0105 w wytycznych operacyjnych do wdra\u017cania Konwencji. G\u0142\u00f3wnym zadaniem zarz\u0105dzania miejscem \u015bwiatowego dziedzictwa jest ochrona i utrzymanie jego wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, a tak\u017ce cech \u015bwiadcz\u0105cych o integralno\u015bci i autentyczno\u015bci tego miejsca. To tak\u017ce gwarancja jego zr\u00f3wnowa\u017conego u\u017cytkowania i rozwoju. Wytyczne operacyjne nie wskazuj\u0105 konkretnego formatu dokumentu, jednak wymieniaj\u0105 podstawowe sk\u0142adowe planu zarz\u0105dzania, kt\u00f3ry powinien odpowiada\u0107 ma na trzy podstawowe pytania: co chronimy? dlaczego? i w jaki spos\u00f3b? Przedmiotem ochrony jest miejsce \u015bwiatowego dziedzictwa. Przy tworzeniu planu zarz\u0105dzania niezwykle wa\u017cne jest przedstawienie znaczenia miejsca i stwierdzenie jego wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci, autentyczno\u015bci i\/lub integralno\u015bci. Wymagane jest przedstawienie dok\u0142adnych granic miejsca, w kt\u00f3rych konieczna jest jego efektywna ochrona. Ponadto wyznaczy\u0107 mo\u017cna granice stref ochronnych, kt\u00f3rych zadaniem jest dodatkowa ochrona miejsca, widok\u00f3w oraz innych obszar\u00f3w maj\u0105cych wp\u0142yw na wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 miejsca.<\/p>\n<p>Prawne i wykonawcze \u015brodki ochrony dziedzictwa wskazuj\u0105 na sposoby, w jaki zachodzi lub b\u0119dzie wdra\u017cana ochrona i zarz\u0105dzanie miejscem. Na poziomie krajowym s\u0105 to przede wszystkim przepisy i regulacje prawne, kt\u00f3re powinny skutecznie chroni\u0107 miejsce \u015bwiatowego dziedzictwa oraz gwarantowa\u0107 ewentualne wsparcie finansowe. Na poziomie obiektu odnosi si\u0119 do wszelkich dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z bie\u017c\u0105cym i przysz\u0142ym systemem zarz\u0105dzania miejscem \u015bwiatowego dziedzictwa (uwzgl\u0119dniaj\u0105c m.in. potencjalne zagro\u017cenia miejsca, struktur\u0119 w\u0142asno\u015bciow\u0105, finansowania, obs\u0142ug\u0119 ruchu turystycznego, etc).<\/p>\n<p>Przy tworzeniu plan\u00f3w zarz\u0105dzania pomocne mog\u0105 by\u0107 opracowania:<\/p>\n<ul>\n<li>\u201eManagement plans for World Heritage Sites. A practical guide\u201d B. Ringbeck<\/li>\n<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/management-plans-for-world-heritage-sites.png\" width=\"160\" height=\"213\" alt=\"\" class=\"wp-image-30256 size-full\" \/><\/p>\n<ul>\n<li>Poradnik \u201cEnhancing Our Heritage Toolkit 2.0\u201d w polskiej wersji j\u0119zykowej, przet\u0142umaczony przez Narodowy Instytut Dziedzictwa<br \/><a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/218240\">https:\/\/whc.unesco.org\/document\/218240<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00a0 \u00a0<a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/204381\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_enhancing-our-heritage_en.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30247 size-full\" \/><\/a>\u00a0 \u00a0\u00a0<a href=\"https:\/\/whc.unesco.org\/document\/218240\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link prowadzi do strony zewn\u0119trznej - zostanie otwarty w nowym oknie\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/unesco_enhancing-our-heritage_pl.jpg\" width=\"160\" height=\"228\" alt=\"\" class=\"wp-image-30257 aligncenter size-trpcustomlanguageflag\" style=\"float: left;\" \/><\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ochrona prawna&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Wytyczne operacyjne wymagaj\u0105, aby miejsce \u015bwiatowego dziedzictwa &#8220;(\u2026)posiada\u0142o odpowiedni system ochrony i zarz\u0105dzania zapewniaj\u0105cy jego zachowanie (&#8230;)&#8221; (par. 78), za\u015b par. 108 i 109 odnosz\u0105 si\u0119 do aspekt\u00f3w, kt\u00f3re powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 system zarz\u0105dzania. Dlatego te\u017c Pa\u0144stwo-Strona ma obowi\u0105zek zagwarantowania, aby miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa znajduj\u0105ce si\u0119 w granicach jego jurysdykcji zosta\u0142y zachowane dla dobra obecnych i przysz\u0142ych pokole\u0144 poprzez zar\u00f3wno wprowadzenie instytucji prawnej ochrony, jak i odpowiedzialne, partycypacyjne i zr\u00f3wnowa\u017cone zarz\u0105dzanie.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221; Zarz\u0105dzanie&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Ka\u017cde Pa\u0144stwo b\u0119d\u0105ce Stron\u0105 Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa uznaje, \u017ce na nim spoczywa w pierwszym rz\u0119dzie obowi\u0105zek zapewnienia identyfikacji, ochrony, konserwacji, rewaloryzacji i przekazania przysz\u0142ym pokoleniom dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, o kt\u00f3rym mowa w artyku\u0142ach 1 i 2, znajduj\u0105cego si\u0119 na jego terytorium. B\u0119dzie si\u0119 ono stara\u0142o spe\u0142ni\u0107 ten obowi\u0105zek zar\u00f3wno w\u0142asnymi si\u0142ami, wykorzystuj\u0105c maksymalnie swoje \u015brodki, jak r\u00f3wnie\u017c w razie konieczno\u015bci, przy pomocy i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej, z kt\u00f3rych mo\u017ce korzysta\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci w dziedzinach finansowej, artystycznej, naukowej i technicznej (art. 4 Konwencji).<\/p>\n<p>Identyfikacja i wytyczenie granic d\u00f3br posiadaj\u0105cych wyj\u0105tkow\u0105 uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107 jest obowi\u0105zkiem Pa\u0144stw-Stron (art. 3 Konwencji). Zdolno\u015b\u0107 rozumienia tej warto\u015bci zale\u017cy, w cz\u0119\u015bci, od stopnia dost\u0119pno\u015bci i zrozumienia informacji na temat dziedzictwa i jego warto\u015bci. Proces identyfikacji i okre\u015blenia granic obejmuje badania i inwentaryzacj\u0119 zabytk\u00f3w, zespo\u0142\u00f3w i miejsc zabytkowych, kt\u00f3re maj\u0105 podlega\u0107 ochronie na mocy przepis\u00f3w Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p>Ochrona najcz\u0119\u015bciej odnosi si\u0119 do dzia\u0142a\u0144 prawnych, kt\u00f3rych celem jest zachowanie dziedzictwa. Zgodnie z Wytycznymi operacyjnymi, wszystkie dobra wpisane na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa musz\u0105 posiada\u0107 adekwatn\u0105 d\u0142ugofalow\u0105 ochron\u0119 prawn\u0105, regulacyjn\u0105, instytucjonaln\u0105 na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, kt\u00f3rej celem jest ich zachowanie (Wytyczne operacyjne, par. 97). Narz\u0119dzia prawne i regulacyjne powinny zapewni\u0107 ochron\u0119 dobra przed rozwojem i zmianami, kt\u00f3re mog\u0105 negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na wyj\u0105tkow\u0105 powszechn\u0105 warto\u015b\u0107 lub integralno\u015b\u0107 czy autentyczno\u015b\u0107 (Wytyczne operacyjne, par. 98).<\/p>\n<p>Konserwacja, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Wytycznych operacyjnych i Dokumentu z Nara dotycz\u0105cego autentyzmu z 1994 r. konserwacja oznacza wszystkie wysi\u0142ki, kt\u00f3rych celem jest zrozumienie dziedzictwa kulturowego, poznanie jego historii i wymowy, zagwarantowanie jego materialnego zachowania i, je\u017celi jest to wymagane, jego prezentacja, restauracja i wzmocnienie. Innymi s\u0142owy, konserwacja obejmuje wszystkie dzia\u0142ania i procesy zwi\u0105zane z opiekowaniem si\u0119 miejscem podejmowane w celu zachowania jego znaczenia (patrz r\u00f3wnie\u017c: Karta z Burra).<\/p>\n<p>Rewaloryzacja &#8211; termin \u201epresentation\u201d zosta\u0142 przet\u0142umaczony w oficjalnym tek\u015bcie konwencji w j\u0119zyku polski na \u201erewaloryzacja\u201d. Wnioskuj\u0105c z analizy oryginalnego tekstu dokumentu, zar\u00f3wno w j\u0119zyku angielski, francuskim jak i polskim, mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce terminy te odnosz\u0105 si\u0119 do nadania dziedzictwu odpowiedniej funkcji w \u017cyciu zbiorowym (art. 5 konwencji). Prezentacja dziedzictwa obejmuje seri\u0119 aktywno\u015bci, kt\u00f3rych celem jest fizyczne i intelektualne udost\u0119pnienie dobra. Oznacza ona starannie zaplanowan\u0105 komunikacj\u0119 znaczenia dziedzictwa adresowan\u0105 do r\u00f3\u017cnych grup odbiorc\u00f3w. Dzia\u0142ania s\u0105 skierowane do wsp\u00f3\u0142czesnych pokole\u0144, aby pom\u00f3c im w zrozumieniu i docenianiu warto\u015bci i znaczenia dziedzictwa, jak r\u00f3wnie\u017c do przysz\u0142ych pokole\u0144, aby umo\u017cliwi\u0107 im przej\u0119cie opieki nad dziedzictwem w mo\u017cliwie najpe\u0142niejszym rozumieniu i uznaniu jego warto\u015bci.<\/p>\n<p>Efektywny system zarz\u0105dzania podparty planem zarz\u0105dzania jest jednym z podstawowych sposob\u00f3w wype\u0142nienia zobowi\u0105za\u0144 na\u0142o\u017conych Konwencj\u0105 \u015bwiatowego dziedzictwa. Podej\u015bcie do tej kwestii jest regulowane przez Wytyczne operacyjne do realizacji Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa (UNESCO, 2015), wsparte poradnikiem \u015bwiatowego dziedzictwa Zarz\u0105dzanie \u015awiatowym Dziedzictwem Kulturowym (UNESCO, 2013) oraz najnowszym opracowaniem UNESCO w zakresie \u015bwiatowego dziedzictwa i zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_text disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;||30px|||&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: inherit;\">Monitoring<\/span><\/strong><\/span><\/h1>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion icon_color=&#8221;#e52330&#8243; disabled_on=&#8221;on|on|on&#8221; module_class=&#8221;specialAccordion keepOpenAccordion&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;99.5%&#8221; disabled=&#8221;on&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;O monitoringu&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p><span>O obowi\u0105zku sk\u0142adania sprawozda\u0144 okresowych z realizacji przyj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144 m\u00f3wi art. 29 pkt 1 \u201ePa\u0144stwa b\u0119d\u0105ce Stronami niniejszej konwencji informuj\u0105 w okresowych sprawozdaniach, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 przedstawiane Konferencji Generalnej Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury, w terminach i w formie przez ni\u0105 okre\u015blonych, o przepisach ustaw i innych akt\u00f3w prawnych oraz o innych podj\u0119tych przez nie \u015brodkach w celu zastosowania niniejszej Konwencji, jak r\u00f3wnie\u017c o do\u015bwiadczeniach uzyskanych w tej dziedzinie.\u201d Artyku\u0142 ten da\u0142 podstaw\u0119 prawn\u0105 uruchomienia monitoringu i sprawozdawczo\u015bci okresowej z realizacji Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa oraz stanu zachowania poszczeg\u00f3lnych d\u00f3br wpisywanych na tworzon\u0105 w ramach konwencji List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/span><\/p>\n<p>Obecnie istniej\u0105 dwa procesy monitorowania stosowania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa realizowane przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa we wsp\u00f3\u0142pracy z poszczeg\u00f3lnymi pa\u0144stwami sygnatariuszami:<\/p>\n<p><span>1. Proces sprawdzania stanu zachowania d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa w odpowiedzi na potencjalne lub rzeczywiste zagro\u017cenia \u2013 monitoring kontrolny (ang. Reactive monitoring \u2013 \u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/reactive-monitoring\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/reactive-monitoring\/<\/a>);<\/span><br \/><span>2. Proces okresowego sporz\u0105dzania raport\u00f3w dotycz\u0105cych implementacji Konwencji \u2013 sprawozdawczo\u015b\u0107 okresowa (ang. Periodic reporting &#8211;\u00a0<a href=\"http:\/\/whc.unesco.org\/en\/periodicreporting\/\">http:\/\/whc.unesco.org\/en\/periodicreporting\/<\/a>).<\/span><\/p>\n<p>Przygotowywanie pierwszych sprawozda\u0144 okresowych oficjalnie rozpocz\u0119to w 1998 r. Zasady i forma zosta\u0142y okre\u015blone przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa i zapisane w Wytycznych operacyjnych do wdra\u017cania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa, dokumencie okre\u015blaj\u0105cym zasady jej realizacji, po raz pierwszy w wersji z 1999 r., a nast\u0119pnie sukcesywnie aktualizowane w miar\u0119 dopracowywania i uzupe\u0142niania w kolejnych wersjach dokumentu.<\/p>\n<p><span>Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do zapisu Wytycznych operacyjnych \u2013 sprawozdanie okresowe s\u0142u\u017cy nast\u0119puj\u0105cym celom:<\/span><\/p>\n<p><span>a) umo\u017cliwia ocen\u0119 stosowania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa przez Pa\u0144stwo, kt\u00f3re jest jej sygnatariuszem;<\/span><\/p>\n<p><span>b) dostarcza informacji, czy w<em>yj\u0105tkowa uniwersalna warto\u015b\u0107<\/em>\u00a0d\u00f3br wpisanych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa zosta\u0142a zachowana;<\/span><\/p>\n<p><span>c) dostarcza aktualnych informacji o dobrach \u015bwiatowego dziedzictwa, daj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarejestrowania zmieniaj\u0105cych si\u0119 okoliczno\u015bci i stanu tych d\u00f3br;<\/span><\/p>\n<p><span>d) tworzy mechanizmy wsp\u00f3\u0142pracy regionalnej i wymiany informacji oraz do\u015bwiadcze\u0144 dotycz\u0105cych wdra\u017cania Konwencji z 1972 r. oraz ochrony i konserwacji d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa mi\u0119dzy pa\u0144stwami, kt\u00f3re przyst\u0105pi\u0142y do umowy.<\/span><\/p>\n<p><span>Sprawozdania s\u0105 sk\u0142adane w okresach 6-letnich regionami UNESCO w nast\u0119puj\u0105cej kolejno\u015bci: Pa\u0144stwa Arabskie, Azja i Pacyfik, Ameryka \u0141aci\u0144ska i Karaiby oraz Europa i Ameryka P\u00f3\u0142nocna. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. I cz\u0119\u015b\u0107 sprawozdania dotyczy przepis\u00f3w prawnych i administracyjnych, kt\u00f3re dane pa\u0144stwo przyj\u0119\u0142o, jak r\u00f3wnie\u017c wszelkich innych dzia\u0142a\u0144 podj\u0119tych w celu stosowania Konwencji, wraz z opisem do\u015bwiadcze\u0144 zdobytych w tej dziedzinie. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci og\u00f3lnych zobowi\u0105za\u0144 zdefiniowanych w poszczeg\u00f3lnych artyku\u0142ach Konwencji. II cz\u0119\u015b\u0107 sprawozdania dotyczy stanu zachowania poszczeg\u00f3lnych d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa po\u0142o\u017conych na terytorium danego kraju. Ta cz\u0119\u015b\u0107 jest opracowywana dla ka\u017cdego dobra \u015bwiatowego dziedzictwa oddzielnie. Dla miejsc wielocz\u0119\u015bciowych (seryjnych) po\u0142o\u017conych na terytorium jednego lub wielu pa\u0144stw oraz transgranicznych opracowuje si\u0119 jedno sprawozdanie, obejmuj\u0105ce ca\u0142y obszar miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa. Sprawozdanie, sk\u0142adane w j\u0119zyku angielskim lub francuskim, ma ujednolicon\u0105 form\u0119. Na jego potrzeby zosta\u0142 opracowany formularz i kwestionariusz elektroniczny w formie bazy danych dost\u0119pnej poprzez stron\u0119 internetow\u0105 Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa. Na podstawie sprawozda\u0144 z\u0142o\u017conych przez poszczeg\u00f3lne kraje regionu, Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa sporz\u0105dza Raporty regionalne o \u015bwiatowym dziedzictwie oraz Regionalne plany dzia\u0142ania.<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Raporty okresowe&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Sprawozdania okresowe s\u0105 jednym z podstawowych mechanizm\u00f3w monitorowania ochrony w ramach Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Co oko\u0142o osiem lat Pa\u0144stwa-Strony s\u0105 proszone o przed\u0142o\u017cenie Komitetowi \u015awiatowego Dziedzictwa Raportu Okresowego na temat stosowania Konwencji \u015awiatowego Dziedzictwa na ich terytorium.<\/p>\n<p>Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa stosuje regionalne podej\u015bcie do sprawozdawczo\u015bci okresowej w celu promowania wsp\u00f3\u0142pracy regionalnej i reagowania na specyfik\u0119 ka\u017cdego regionu.<\/p>\n<p>Ka\u017cdego roku Pa\u0144stwa-Strony z jednego z pi\u0119ciu region\u00f3w &#8211; pa\u0144stw arabskich, Afryki, Azji i Pacyfiku, Ameryki \u0141aci\u0144skiej i Karaib\u00f3w oraz Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej (w tej kolejno\u015bci) &#8211; wype\u0142niaj\u0105 i przesy\u0142aj\u0105 obie cz\u0119\u015bci kwestionariusza.<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;I cykl raportu okresowego \u2013 dla regionu Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej w okresie 2003-2004&#8243; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Pierwszy cykl opracowywania sprawozda\u0144 okresowych rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w 1998 r. Raporty sk\u0142adano regionami w ustalonej wcze\u015bniej kolejno\u015bci. Pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 sprawozdania sporz\u0105dza\u0142y wszystkie pa\u0144stwa, kt\u00f3re przyst\u0105pi\u0142y do Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Cz\u0119\u015b\u0107 II raportu obj\u0119\u0142a jedynie dobra wpisane na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa przed rokiem okre\u015blonym dla ka\u017cdego regionu indywidualnie. W sumie zadanie obj\u0119\u0142o 165 kraj\u00f3w i 533 miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p>W Europie opracowywanie sprawozda\u0144 mia\u0142o miejsce w latach 2003 \u2013 2005 i zako\u0144czy\u0142o si\u0119 przyj\u0119ciem w 2006 r. przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO Raportu regionalnego oraz Planu dzia\u0142ania dla Europy. Raportowi podlega\u0142y dobra wpisane na list\u0119 przed 1998 r. &#8211; \u0142\u0105cznie 50 kraj\u00f3w, 297 miejsc.<\/p>\n<p>Po zako\u0144czeniu zadania mia\u0142a miejsce dwuletnia przerwa. W jej trakcie dopracowano kwestionariusz sprawozdania zar\u00f3wno I, jak i II cz\u0119\u015bci. Du\u017cy te\u017c nacisk po\u0142o\u017cono na wyja\u015bnienie granic wpisu na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa tych d\u00f3br spo\u015br\u00f3d obj\u0119tych raportem okresowym, w stosunku do kt\u00f3rych istnia\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci (ang. Restrospective Inventory Project). Pa\u0144stwa sygnatariusze Konwencji zosta\u0142y tak\u017ce poproszone o retrospektywne opracowanie \u201eOrzecze\u0144 wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci\u201d dla wszystkich d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa (ang. retrospective Statements of Outstanding Universal Value).<\/p>\n<p>Sprawozdanie okresowe to kompleksowe zadanie obci\u0105\u017caj\u0105ce ca\u0142y system \u015bwiatowego dziedzictwa. Anga\u017cuje ono du\u017c\u0105 liczb\u0119 podmiot\u00f3w na poziomie poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w oraz obci\u0105\u017ca Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa i organizacje doradcze Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa dodatkowymi zadaniami. Pierwszy cykl mia\u0142 charakter pilota\u017cowy. Testowano nie tylko wykonalno\u015b\u0107 projektu i mo\u017cliwo\u015bci organizacyjne, ale r\u00f3wnie\u017c sam\u0105 koncepcj\u0119 i przydatno\u015b\u0107 tak prowadzonego monitoringu. Raport, mimo nieuniknionych problem\u00f3w organizacyjnych i niedoci\u0105gni\u0119\u0107, okaza\u0142 si\u0119 niezwykle potrzebnym i cennym przedsi\u0119wzi\u0119ciem. U\u015bwiadomi\u0142 braki dokumentacyjne oraz niski poziom znajomo\u015bci Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa i zasad ochrony d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na piln\u0105 potrzeb\u0119 poprawy ochrony dziedzictwa i konieczno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy w tym zakresie. W konsekwencji wp\u0142yn\u0105\u0142 on pozytywnie na poziom \u015bwiadomo\u015bci i spowodowa\u0142 w wielu krajach przewarto\u015bciowanie podej\u015bcia do Konwencji \u2013 przej\u015bcie od narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105cego promocji do narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105cego ochronie. Natomiast najwa\u017cniejszym wnioskiem, kt\u00f3ry powinien ukierunkowa\u0107 podej\u015bcie do zadania w przysz\u0142o\u015bci jest stwierdzenie, \u017ce sprawozdawczo\u015b\u0107 okresowa musi mie\u0107 praktyczne zastosowanie. Powinien by\u0107 on pomocny w ochronie i konserwacji miejsc i wdra\u017caniu Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p><strong>Realizacja zadania w Polsce\u00a0<\/strong><\/p>\n<div><span>Za realizacj\u0119\u00a0Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa\u00a0w Polsce odpowiada\u0142y Ministerstwo \u015arodowiska oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ze wzgl\u0119du na przewag\u0119 d\u00f3br kulturowych na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa, resort kultury by\u0142 resortem wiod\u0105cym. Obowi\u0105zek koordynacji wykonania raportu okresowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego z\u0142o\u017cy\u0142o na Krajowym O\u015brodku Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w (obecnie: Narodowy Instytut Dziedzictwa). W celu sprawnej realizacji zadania ustanowiono pe\u0142nomocnika dyrektora ds. przygotowania raportu, a koordynacj\u0119 ca\u0142ego zadania powierzono Regionalnemu O\u015brodkowi Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w w Krakowie. Prace by\u0142y prowadzone w \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z Ministerstwem \u015arodowiska, Polskim Komitetem ds. UNESCO oraz w\u0142a\u015bcicielami i gospodarzami miejsc podlegaj\u0105cych okresowej ocenie.<\/span><\/div>\n<div><span>W przypadku Polski by\u0142y to:\u00a0<\/span><\/div>\n<ol>\n<li><span>Kopalnia soli w Wieliczce\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Historyczne centrum Krakowa\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Auschwitz Birkenau. Niemiecki nazistowski ob\u00f3z koncentracyjny i zag\u0142ady (1940-1945)\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Puszcza Bia\u0142owieska\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Historyczne centrum Warszawy\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Stare Miasto w Zamo\u015bciu\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>\u015aredniowieczne miasto w Toruniu\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Zamek krzy\u017cacki w Malborku\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<div><span>W trakcie realizacji zadania by\u0142y organizowane spotkania informacyjno-szkoleniowe:\u00a0<\/span><\/div>\n<ol>\n<li><span>Warszawa, 16 wrze\u015bnia 2003\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Krak\u00f3w, 13-14 listopada 2003\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Malbork, 29-30 marca 2004\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Toru\u0144, 22-23 czerwca 2004\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>Wieliczka, 22-23 lutego 2005\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<div><span>W celu podsumowania ca\u0142ego zadania Krajowy O\u015brodek Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w (obecnie NID) zorganizowa\u0142 konferencj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 zarz\u0105dzaniu i monitoringowi miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Toruniu w dniach 22-23 marca 2006 r. Uznano wtedy, \u017ce do\u015bwiadczenia zdobyte w ochronie d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa oraz wypracowane zasady powinno si\u0119 przenie\u015b\u0107 na grunt krajowy i wykorzysta\u0107 do usprawnienia ochrony miejsc o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla dziedzictwa kraju. Z punktu widzenia efektywno\u015bci ochrony i konserwacji d\u00f3br \u015bwiatowego dziedzictwa w kraju, najistotniejsze wyda\u0142y si\u0119 dwie sprawy, cz\u0119\u015bciowo wymuszone dzia\u0142aniami Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa, a mianowicie:<\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div><span>1. Konieczno\u015b\u0107 uporz\u0105dkowania i uzupe\u0142nienia dokumentacji dotycz\u0105cej miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa:<\/span><\/div>\n<ul>\n<li><span>wyja\u015bnienie granic wpisu na list\u0119 i ewentualna ich korekta;<\/span><\/li>\n<li><span>okre\u015blenie wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci poszczeg\u00f3lnych miejsc &#8211; opracowanie Orzecze\u0144 znaczenia \/ Orzecze\u0144 wyj\u0105tkowej uniwersalnej warto\u015bci.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>2. Usprawnienie systemu zarz\u0105dzania miejscami \u015bwiatowego dziedzictwa:\u00a0<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>zapewnienie pe\u0142nej ochrony prawnej;\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>opracowanie plan\u00f3w zarz\u0105dzania;\u00a0<\/span><\/li>\n<li><span>systematyczne monitorowanie stanu zachowania i utrzymania miejsc.\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div><span>Dzia\u0142ania te s\u0105 realizowane w ramach zada\u0144 statutowych Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz przez inne instytucje odpowiedzialne za ochron\u0119 i opiek\u0119 nad dziedzictwem w Polsce.<\/span><\/div>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;II cykl raportu okresowego \u2013 dla regionu Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej w okresie 2012-2015&#8243; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;III cykl raportu okresowego \u2013 dla regionu Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej w okresie 2022-2023&#8243; _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p>Kwestionariusz trzeciego cyklu sprawozdawczo\u015bci okresowej zosta\u0142 poddany przegl\u0105dowi w ramach Rozwa\u017ca\u0144 nad sprawozdawczo\u015bci\u0105 okresow\u0105 (2015-2017). Zawiera wiele zmian i ulepsze\u0144. Opr\u00f3cz niezliczonych drobnych ulepsze\u0144, g\u0142\u00f3wne zmiany obejmuj\u0105 pe\u0142n\u0105 integracj\u0119 podej\u015bcia zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, nacisk na synergi\u0119 z innymi konwencjami i programami istotnymi dla \u015bwiatowego dziedzictwa oraz stworzenie ram wska\u017anik\u00f3w monitorowania wdra\u017cania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Ten nowy format zosta\u0142 przyj\u0119ty przez Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa na 41. sesji w Krakowie (2017 r.).<\/p>\n<p>W nast\u0119pstwie III cyklu powsta\u0142 Plan dzia\u0142ania dla Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej przyj\u0119ty Decyzj\u0105 nr 46.COM 10A \u2013 jako Rekomendacje Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa 46 sesja w New Delhi ws. globalnej polityki ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n<p><a class=\"attachment\" href=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/plan-dzialania-europa-ameryka-polnocna.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Link zostanie otwarty w nowym oknie\"><strong>Plan dzia\u0142ania dla Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej<\/strong><\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; width=&#8221;100%&#8221; max_width=&#8221;100%&#8221; custom_padding=&#8221;50px|50px|50px|50px|false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_text module_id=&#8221;backButtonBox&#8221; _builder_version=&#8221;4.7.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;0px|0px|0px|0px|false|false&#8221; custom_padding=&#8221;0px|0px|0px|0px|false|false&#8221; global_module=&#8221;2594&#8243; locked=&#8221;off&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<div class=\"backButton\" onclick=\"javascript:window.history.back();\"><span>\u2190<\/span>Powr\u00f3t<\/div>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; locked=&#8221;off&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p><strong>News<\/strong><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_blog posts_number=&#8221;4&#8243; include_categories=&#8221;91&#8243; excerpt_length=&#8221;150&#8243; show_author=&#8221;off&#8221; show_categories=&#8221;off&#8221; module_class=&#8221;specialPosts&#8221; _builder_version=&#8221;4.22.1&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; header_font=&#8221;|600|||||||&#8221; header_text_color=&#8221;#e52330&#8243; header_font_size=&#8221;19px&#8221; header_line_height=&#8221;1.2em&#8221; body_text_color=&#8221;#000000&#8243; meta_font=&#8221;||||||||&#8221; meta_text_color=&#8221;#9b9b9b&#8221; read_more_font=&#8221;|700||||on|||&#8221; read_more_text_color=&#8221;#000000&#8243; custom_margin=&#8221;-32px|||||&#8221; custom_padding=&#8221;||||false|false&#8221; custom_css_main_element=&#8221;column-count: 4;||column-gap: 25px;&#8221; global_module=&#8221;14043&#8243; saved_tabs=&#8221;all&#8221; locked=&#8221;off&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; custom_css_main_element_last_edited=&#8221;on|phone&#8221; custom_css_main_element_tablet=&#8221;column-count: 2;||column-gap: 25px;&#8221; custom_css_main_element_phone=&#8221;column-count: 1;||column-gap: 0px;&#8221;][\/et_pb_blog][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; _builder_version=&#8221;4.7.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_margin=&#8221;43px||||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;0px||0px||false|false&#8221; global_module=&#8221;353&#8243; saved_tabs=&#8221;all&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_row column_structure=&#8221;1_3,1_3,1_3&#8243; use_custom_gutter=&#8221;on&#8221; gutter_width=&#8221;1&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; background_color=&#8221;rgba(0,0,0,0)&#8221; width=&#8221;100%&#8221; max_width=&#8221;2560px&#8221; custom_padding=&#8221;0px||0px||false|false&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;1_3&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; background_color=&#8221;#e52330&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_blurb title=&#8221;Logotypy NID&#8221; url_new_window=&#8221;on&#8221; use_icon=&#8221;on&#8221; font_icon=&#8221;&#xe004;||divi||400&#8243; icon_placement=&#8221;left&#8221; image_icon_width=&#8221;50px&#8221; module_class=&#8221;bigButtonModules&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.2&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; header_level=&#8221;h3&#8243; header_font=&#8221;|700|||||||&#8221; header_text_color=&#8221;#ffffff&#8221; body_text_color=&#8221;#ffffff&#8221; background_color=&#8221;#E52330&#8243; custom_margin=&#8221;||||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;25px|25px|25px|25px|false|false&#8221; animation=&#8221;off&#8221; link_option_url=&#8221;https:\/\/nid.pl\/logotypy\/&#8221; link_option_url_new_window=&#8221;on&#8221; custom_css_blurb_image=&#8221;padding-right: 20px;||vertical-align: middle;&#8221; icon_font_size=&#8221;50px&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Pobierz znaki promocyjne <br \/>Narodowego Instytutu Dziedzictwa<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&#8221;1_3&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; background_color=&#8221;#e52330&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_code _builder_version=&#8221;4.23.2&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][\/et_pb_code][et_pb_blurb title=&#8221;Ksi\u0119garnia NID&#8221; url_new_window=&#8221;on&#8221; use_icon=&#8221;on&#8221; font_icon=&#8221;&#xe022;||divi||400&#8243; icon_placement=&#8221;left&#8221; image_icon_width=&#8221;50px&#8221; module_class=&#8221;bigButtonModules&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; header_level=&#8221;h3&#8243; header_font=&#8221;|700|||||||&#8221; header_text_color=&#8221;#ffffff&#8221; body_text_color=&#8221;#ffffff&#8221; background_color=&#8221;#444444&#8243; custom_margin=&#8221;||||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;25px|25px|25px|25px|false|false&#8221; animation=&#8221;off&#8221; link_option_url=&#8221;https:\/\/ksiegarnia.nid.pl\/&#8221; link_option_url_new_window=&#8221;on&#8221; custom_css_blurb_image=&#8221;padding-right: 20px;||vertical-align: middle;&#8221; icon_font_size=&#8221;50px&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Sprawd\u017a nasze produkty w ksi\u0119garni. Zamawiaj bez wychodzenia z domu ju\u017c teraz!<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&#8221;1_3&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; background_color=&#8221;#e52330&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_blurb title=&#8221;Zabytek.pl&#8221; url_new_window=&#8221;on&#8221; image=&#8221;https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/zabytek.pl_favicona_sm.png&#8221; icon_placement=&#8221;left&#8221; image_icon_width=&#8221;50px&#8221; module_class=&#8221;bigButtonModules&#8221; _builder_version=&#8221;4.27.5&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; header_level=&#8221;h3&#8243; header_font=&#8221;|700|||||||&#8221; header_text_color=&#8221;#ffffff&#8221; body_text_color=&#8221;#ffffff&#8221; background_color=&#8221;#6b6b6b&#8221; custom_margin=&#8221;||||false|false&#8221; custom_padding=&#8221;25px|25px|25px|25px|false|false&#8221; animation=&#8221;off&#8221; link_option_url=&#8221;https:\/\/zabytek.pl\/pl&#8221; link_option_url_new_window=&#8221;on&#8221; custom_css_blurb_image=&#8221;padding-right: 20px;||vertical-align: middle;&#8221; icon_font_size=&#8221;50px&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<p>Serwis Narodowego Instytutu Dziedzictwa, kt\u00f3ry w nowoczesny i kompleksowy spos\u00f3b udost\u0119pnia informacje o polskich zabytkach!<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u2190Powr\u00f3t Ze wzgl\u0119du na zmiany i zniszczenia, jakie niesie ewolucja spo\u0142eczna i gospodarcza uznano, \u017ce dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze jest coraz bardziej zagro\u017cone. W celu zapobie\u017cenia tej tendencji opracowano Konwencj\u0119 [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"class_list":["post-30162","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u015awiatowe dziedzictwo - NID<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u015awiatowe dziedzictwo - NID\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u2190Powr\u00f3t Ze wzgl\u0119du na zmiany i zniszczenia, jakie niesie ewolucja spo\u0142eczna i gospodarcza uznano, \u017ce dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze jest coraz bardziej zagro\u017cone. W celu zapobie\u017cenia tej tendencji opracowano Konwencj\u0119 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"NID\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-12T08:35:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"338\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@NarIDpl\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"58 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/\",\"name\":\"\u015awiatowe dziedzictwo - NID\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg\",\"datePublished\":\"2025-10-17T09:36:14+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-12T08:35:43+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/nid.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u015awiatowe dziedzictwo\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"name\":\"NID\",\"description\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#organization\",\"name\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png\",\"width\":200,\"height\":197,\"caption\":\"Narodowy Instytut Dziedzictwa\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek\",\"https:\/\/x.com\/NarIDpl\",\"https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u015awiatowe dziedzictwo - NID","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"\u015awiatowe dziedzictwo - NID","og_description":"\u2190Powr\u00f3t Ze wzgl\u0119du na zmiany i zniszczenia, jakie niesie ewolucja spo\u0142eczna i gospodarcza uznano, \u017ce dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze jest coraz bardziej zagro\u017cone. W celu zapobie\u017cenia tej tendencji opracowano Konwencj\u0119 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nid.pl\/en\/swiatowe-dziedzictwo\/","og_site_name":"NID","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","article_modified_time":"2026-05-12T08:35:43+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":338,"url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@NarIDpl","twitter_misc":{"Estimated reading time":"58 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/","url":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/","name":"\u015awiatowe dziedzictwo - NID","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg","datePublished":"2025-10-17T09:36:14+00:00","dateModified":"2026-05-12T08:35:43+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#primaryimage","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/UNESCO-Poland-1200px.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nid.pl\/swiatowe-dziedzictwo\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nid.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u015awiatowe dziedzictwo"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nid.pl\/#website","url":"https:\/\/nid.pl\/","name":"NID","description":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","publisher":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nid.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/nid.pl\/#organization","name":"Narodowy Instytut Dziedzictwa","url":"https:\/\/nid.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","contentUrl":"https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/logoRedDark.png","width":200,"height":197,"caption":"Narodowy Instytut Dziedzictwa"},"image":{"@id":"https:\/\/nid.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/zabytek","https:\/\/x.com\/NarIDpl","https:\/\/www.instagram.com\/nid.pl\/?hl=pl","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/narodowy-instytut-dziedzictwa","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCQXuhKa2uHtmNvLRUSx40JA"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/30162","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30162"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/30162\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34877,"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/30162\/revisions\/34877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nid.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}