[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/nid.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/header-dzialalnosc-pomniki-historii-koszuty-zespol-palacowo-parkow.png” width=”100%” max_width=”100%” height=”400px” custom_margin=”|auto||auto|false|false” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|0px|0px|0px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” width=”100%” max_width=”100%” min_height=”1069.9px” custom_padding=”50px|50px|2px|50px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _dynamic_attributes=”content” _module_preset=”default” text_font_size=”26px” width=”99.7%” custom_margin=”||25px||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”]@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF90aXRsZSIsInNldHRpbmdzIjp7ImJlZm9yZSI6IiIsImFmdGVyIjoiIn19@[\/et_pb_text][et_pb_divider color=”#E52330″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” background_color=”#E52330″ height=”5px” custom_margin=”0px||25px||false|false” custom_padding=”0px||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_divider][et_pb_accordion icon_color=”#e52330″ module_class=”specialAccordion keepOpenAccordion” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” width=”99.5%” hover_enabled=”0″ locked=”off” global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][et_pb_accordion_item title=”O pomnikach historii” open=”on” _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
Pomnik historii to jedna z pi\u0119ciu form ochrony zabytk\u00f3w<\/strong> wymienionych w ustawie z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytk\u00f3w i opiece nad zabytkami. Terminem tym okre\u015bla si\u0119 zabytek nieruchomy o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla kultury. Rang\u0119 pomnika historii podkre\u015bla fakt, \u017ce jest on ustanawiany rozporz\u0105dzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W tre\u015bci prezydenckiego rozporz\u0105dzenia okre\u015bla si\u0119 cechy zabytku \u015bwiadcz\u0105ce o jego szczeg\u00f3lnej warto\u015bci, precyzyjnie wyznacza jego granice i zamieszcza schematyczn\u0105 map\u0119 z lokalizacj\u0105 i granicami obiektu.<\/p>\n Pomniki historii, opr\u00f3cz znaczenia dla polskiego dziedzictwa kulturowego, powinny wyr\u00f3\u017cnia\u0107 si\u0119 m.in. znaczeniem ponadregionalnym, du\u017cymi warto\u015bciami historycznymi, naukowymi i artystycznymi, by\u0107 utrwalone w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej i stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji dla kolejnych pokole\u0144. Do tego presti\u017cowego grona mog\u0105 do\u0142\u0105cza\u0107 krajobrazy kulturowe, uk\u0142ady urbanistyczne lub ruralistyczne, dzie\u0142a architektury i budownictwa oraz ich zespo\u0142y, dzie\u0142a budownictwa obronnego, zabytki techniki, parki i ogrody, cmentarze, miejsca upami\u0119tniaj\u0105ce wydarzenia historyczne b\u0105d\u017a zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wybitnych osobisto\u015bci lub instytucji oraz zabytki archeologiczne. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, lista pomnik\u00f3w historii to najcenniejszy zas\u00f3b dziedzictwa materialnego naszego kraju. S\u0105 to zabytki, z kt\u00f3rych mo\u017cemy by\u0107 dumni i kt\u00f3re s\u0105 wizyt\u00f3wk\u0105 naszego dziedzictwa na arenie mi\u0119dzynarodowej. To w\u0142a\u015bnie z tej listy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wybiera obiekty zg\u0142aszane do wpisu na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n Uznanie danego zabytku za pomnik historii zaproponowano ju\u017c w 1962 roku, w ustawie o ochronie d\u00f3br kultury. Zgodnie z tym aktem prawnym, w ten spos\u00f3b wyr\u00f3\u017cniony m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zabytek nieruchomy o szczeg\u00f3lnej warto\u015bci dla kultury narodowej.<\/p>\n Na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych \u00f3wcze\u015bni cz\u0142onkowie Rady Ochrony Zabytk\u00f3w, w sk\u0142adzie profesor\u00f3w: Janusza Bogdanowskiego, Mariana Arszy\u0144skiego, Jerzego \u0141ozi\u0144skiego, Adama Mi\u0142ob\u0119dzkiego i Micha\u0142a Kobusiewicza, opracowali list\u0119 100 obiekt\u00f3w spe\u0142niaj\u0105cych kryteria opracowane dla miejsc \u015bwiatowego dziedzictwa z uwzgl\u0119dnieniem aspektu historycznego zwi\u0105zanego z dziejami Polski. Na tej podstawie przygotowano pierwsz\u0105 list\u0119 i 8 wrze\u015bnia 1994 roku, \u00f3wczesny Prezydent RP, Lech Wa\u0142\u0119sa wyda\u0142 zarz\u0105dzenia ustanawiaj\u0105ce pierwsze w Polsce pomniki historii. Wpisy uporz\u0105dkowano alfabetycznie, i tak na pierwszej pozycji pojawi\u0142 si\u0119 Biskupin. Kolejne pozycje to Jasna G\u00f3ra w Cz\u0119stochowie, zesp\u00f3\u0142 katedralny we Fromborku, XVII-wieczny zesp\u00f3\u0142 miejski w Gda\u0144sku, katedra w Gnie\u017anie, Kazimierz Dolny, historyczny zesp\u00f3\u0142 miasta Krakowa, neolityczna kopalnia w Krzemionkach, zamek w Malborku, Ostr\u00f3w Lednicki, Stare i Nowe Miasto w Toruniu, historyczny zesp\u00f3\u0142 miasta z traktem kr\u00f3lewskim i Wilanowem w Warszawie, kopalnia soli w Wieliczce, zesp\u00f3\u0142 historycznego centrum Wroc\u0142awia oraz historyczny zesp\u00f3\u0142 miasta w Zamo\u015bciu. W sumie 8 wrze\u015bnia 1994 roku pomnikami historii zosta\u0142o 15 zabytk\u00f3w.<\/p>\n W ustawie z 2003 roku o ochronie zabytk\u00f3w i opiece nad zabytkami dodano, \u017ce pomnikiem historii mo\u017ce zosta\u0107 nie tylko zabytek nieruchomy wpisany do rejestru, ale r\u00f3wnie\u017c park kulturowy o szczeg\u00f3lnej warto\u015bci dla kultury.<\/p>\n Rekordowym rokiem by\u0142 2017 roku, kiedy lista pomnik\u00f3w historii poszerzy\u0142a si\u0119 o 21 obiekt\u00f3w, co by\u0142o zwi\u0105zane z projektem \u201e100 Pomnik\u00f3w Historii na 100-lecie odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n