Krótki opis

„Pradawne i pierwotne lasy bukowe w Karpat i innych regionach Europy” stanowią wielokrajowe seryjne dobro, łącznie składające się z 94 części składowych w 18 krajach. Są one wyjątkowym przekładem względnie niezakłóconych, złożonych lasów strefy umiarkowanej i wykazują szeroki zakres kompleksowych wzorców i procesów ekologicznych, zachodzących w jednolitych i mieszanych stanowiskach buka zwyczajnego w różnorodnych warunkach środowiskowych. W każdej fazie lodowcowej (epokach lodowcowych) w ciągu ostatniego miliona lat buk zwyczajny (Fagus sylvatica) przetrwał niekorzystne warunki klimatyczne na obszarach ostoi w południowych częściach kontynentu europejskiego. Te obszary ostoi zostały udokumentowane przez naukowców poprzez analizę paleoekologiczną i przy użyciu najnowszych technik kodowania genetycznego. Po ostatniej epoce lodowcowej, około 11 tys. lat temu, buk zaczął rozszerzać zakres swojego występowania ze wspomnianych południowych obszarów ostoi, aby ostatecznie pokryć duże części kontynentu europejskiego. Podczas tego procesu ekspansji, który wciąż trwa, utworzył różne formy zbiorowisk roślinnych, jednocześnie zajmując zasadniczo odmienne środowiska. To wzajemne oddziaływanie różnorodności środowisk, gradientów klimatycznych i różnych puli genowych gatunku ukształtowało i wciąż kształtuje wysoką różnorodność zbiorowisk lasów bukowych. Lasy te zawierają bezcenną populację starych drzew oraz rezerwuar genetyczny buka i wielu innych gatunków, które są związane z tymi siedliskami starodrzewów i są od nich zależne.

Kryterium (ix): Dobro to jest niezbędne do zrozumienia historii i ewolucji rodzaju Fagus, który ze względu na szeroki zakres występowania na półkuli północnej i znaczenie ekologiczne jest istotny dla całego świata. Te zasadniczo niezakłócone, złożone lasy strefy umiarkowanej wykazują kompleksowe wzorce i procesy ekologiczne zachodzące w jednolitych i mieszanych drzewostanach buka zwyczajnego dla różnorodnych gradientów środowiskowych, w tym warunków klimatycznych i geologicznych, występujących w prawie wszystkich europejskich regionach lasów bukowych. Lasy występują we wszystkich strefach wysokościowych, od obszarów przybrzeżnych do linii lasu oraz zawierają najlepsze pozostałe przykłady granic zasięgu lasów buka zwyczajnego. Buk jest jednym z najważniejszych elementów biomu lasów liściastych strefy umiarkowanej i stanowi wyjątkowy przykład rekolonizacji oraz rozwoju ekosystemów i zbiorowisk lądowych od ostatniej epoki lodowcowej. Trwającą ekspansję buka na północy i na zachód z jego pierwotnych obszarów ostoi z czasów epoki lodowcowej we wschodnich i południowych częściach Europy można prześledzić wzdłuż naturalnych korytarzy i tzw. przystanków (stepping stones) występujących na całym kontynencie. Dominacja buka na rozległych obszarach Europy jest żywym dowodem na zdolność tego drzewa do genetycznej adaptacji – procesu, który wciąż trwa.

Integralność

Wybrane części składowe reprezentują różnorodność pradawnych i pierwotnych lasów bukowych w całej Europie pod względem warunków klimatycznych i geologicznych oraz stref wysokościowych. Dobro składa się z części składowych, które przekazują jego wyjątkową uniwersalną wartość (Outstanding Universal Value – OUV) i reprezentują zmienność ekosystemów europejskich lasów bukowych. Łącznie, te części składowe przyczyniają się do integralności dobra jako całości. Dodatkowo, każda część składowa musi wykazywać integralność na poziomie lokalnym, reprezentując pełne spektrum procesów lasotwórczych w jej szczególnych warunkach geograficznych i ekologicznych w ramach serii. Większość części składowych ma dostateczną wielkość, aby utrzymywać takie procesy naturalne, niezbędne dla ich długoterminowej żywotności ekologicznej.

Najbardziej znaczące zagrożenia dla dobra stanowią wycinka drzew i fragmentacja siedlisk. Działalność w zakresie wycinki drzew w pobliżu części składowych może powodować zmiany mikroklimatu i skutki mobilizacji biogenów, co negatywnie wpływa na integralność dobra. Zmiany użytkowania gruntów na okolicznych terenach mogą prowadzić do wzrostu fragmentacji siedlisk, co szczególnie niepokoi w odniesieniu do mniejszych części składowych. Rozwój infrastruktury stanowi potencjalne zagrożenie tylko w okolicy kilku części składowych.

Zmiany klimatu już stwarzają zagrożenie dla części składowych i można oczekiwać dalszych oddziaływań, w tym zmian składu gatunkowego i przemieszczania się siedlisk. Jednakże należy odnotować, że jednym z atrybutów wyjątkowej uniwersalnej wartości dobra jest wykazanie zdolności buka do adaptacji do różnych warunków ekologicznych i klimatycznych w całym zakresie jego występowania. Ze tego względu należy monitorować i dokumentować potencjalne zmiany w przyszłości, aby lepiej rozumieć te procesy.

Wyżej wspomniane zagrożenia mogą wpływać na integralność części składowych w różnym stopniu i w różny sposób, np. poprzez zmniejszenie różnorodności strukturalnej, fragmentację, utratę łączności, straty biomasy i zmiany mikroklimatu, pogarszając funkcjonalność ekosystemów i ogólną zdolność do adaptacji. Aby uporać się z tymi zagrożeniami, tworzone są strefy buforowe, którymi odpowiednio zarządzają odpowiednie organy zarządzające.

Ochrona i zarządzanie

Rygorystyczne, bez interwencyjne zarządzanie ma zasadnicze znaczenie dla ochrony wyjątkowej uniwersalnej wartości tego seryjnego dobra, we wszystkich jego częściach składowych. Większość z 94 części składowych jest chronionych prawnie jako ścisłe rezerwaty leśne, obszary dzikiej przyrody, rdzenne strefy rezerwatów biosfery lub parki narodowe (kategorie I lub II IUCN). Niektóre z części składowych są chronione i zarządzane na podstawie planów urządzania lasu (których zapisy gwarantują brak wycinki drzew w starodrzewach). Ponieważ zagwarantowanie silnego statusu ochrony w perspektywie długoterminowej jest sprawą najwyższej wagi, w razie potrzeby status ochrony zostanie poprawiony.

Aby zapewnić żywotność czterech części składowych mniejszych niż przyjęta minimalna powierzchnia 50 ha, Państwa-Strony rozważą powiększenie części składowych z dalszym bez interwencyjnym zarządzaniem. Ponadto, ogromne znaczenie ma efektywne zarządzanie strefami buforowymi, w celu ochrony dobra przed zagrożeniami zewnętrznymi i zabezpieczenia jego integralności.

Za integralność każdej części składowej odpowiedzialne jest Państwo-Strona, a zapewniają ją właściwe lokalne jednostki zarządzające. W celu zapewnienia spójnej ochrony i zarządzania dobrem oraz koordynacji działań między jednostkami zarządzającymi i 18 Państwami-Stronami należy ustanowić funkcjonalną strukturę organizacyjną. Aby uwzględnić ten aspekt, podczas procesu składania wniosku nominacyjnego stworzono Zintegrowany System Zarządzania, który zostanie utrzymany, aby umożliwić efektywne i skoordynowane zarządzanie i ochronę całego dobra. Wspólny Komitet ds. Zarządzania, składający się z przedstawicieli wszystkich Państw-Stron sformułował Wspólną Deklarację Intencji. Niniejsza Deklaracja reguluje i porządkuje współpracę między wszystkimi Państwami-Stronami, których terytorium jest włączone do dobra i zapewnia zobowiązanie do ochrony i wzmocnienia wyjątkowej uniwersalnej wartości dobra. W celu wsparcia Wspólnego Komitetu ds. Zarządzania i Państw-Stron w ich działaniach zostanie ustanowione i utrzymane stanowisko koordynatora.

Zintegrowany System Zarządzania i plany zarządzania częściami składowymi zapewnią bez interwencyjne zarządzanie częściami składowymi, natomiast strefy buforowe będą zarządzane w taki sposób, aby zapobiec negatywnym oddziaływaniom na wyjątkową uniwersalną wartość dobra, przy czym szczególny nacisk zostanie położony na zapewnienie nienaruszalności integralności. Aby zharmonizować rozwiązania w zakresie zarządzania we wszystkich 94 częściami składowych, Państwa-Strony opracują wspólne cele i skoordynowane działania, które obejmą zarządzanie i monitorowanie dobra i stref buforowych, badania naukowe, edukację, podnoszenie świadomości, zarządzanie odwiedzającymi i turystykę oraz budowę potencjału finansowego i kadrowego. Proponuje się ustanowienie spójnego systemu monitorowania opartego na wybranych (zastępczych) wskaźnikach ekologicznych integralności we wszystkich częściami składowych w celu porównania rozwoju długoterminowego. Każde Państwo-Strona musi przedstawić jasne i potwierdzone rozwiązania dotyczące finansowania długoterminowego, w celu wsparcia spójnego zarządzania obiektami krajowymi oraz skoordynowanego zarządzania.

Wymagana jest szczególna uwaga, aby zapewnić konfigurację dobra w taki sposób, aby każda część składowa zachowała ciągłą zdolność do ewolucji z niezakłóconymi procesami ekologicznymi i biologicznymi oraz bez potrzeby znaczących interwencji. Obejmowałby to zintegrowanie otaczających je ekosystemów leśnych w celu zapewnienia wystarczającej ochrony i łączności, zwłaszcza w przypadku małych części składowych. Wszystkie części składowe mają strefy buforowe o różnej konfiguracji, w tym otaczające je obszary chronione (parki narodowe, parki natury, rezerwaty biosfery i inne). Te strefy buforowe będą regularnie monitorowane w celu zapewnienia ochrony w zmieniających się warunkach klimatycznych, takich jak zmiany klimatu. Tam gdzie to możliwe, granice stref buforowych należy dostosować do granic istniejących obszarów chronionych oraz należy je rozszerzyć, aby połączyć części składowe, gdy znajdują się blisko siebie. Wreszcie, jeśli to stosowne, należy podjąć szczególne ciągłe starania, aby zapewnić efektywną łączność ekologiczną między lasami bukowymi i otaczającymi je siedliskami uzupełniającymi, aby umożliwić naturalny rozwój i adaptację lasu do zmian środowiska.