Zamek Żupny w Wieliczce

Kopalnia Soli w Wieliczce, Kopalnia Soli w Bochni oraz Zamek Żupny w Wieliczce historycznie tworzyły królewskie przedsiębiorstwo Żupy Krakowskie, będące jednym z najstarszych zakładów przemysłowych na kontynencie. Obie kopalnie, które znajdują się w bliskim sąsiedztwie, w tym samym geologicznym złożu soli kamiennej, zarządzane były z Zamku Żupnego, który zajmował się m.in. sprzedażą soli na rzecz książąt oraz królów polskich, znacząco przyczyniając się do zwiększenia ich dochodów. Z tego też powodu Żupy Krakowskie oraz miasta, w których znajdowały się kopalnie, przez wiele lat otaczane były szczególną opieką monarchów. Miejsce posiada niekwestionowane wartości historyczne i naukowe, ponieważ działające nieprzerwanie od XIII do ostatnich lat XX w. kopalnie obrazują funkcjonowanie zakładów górniczych na przestrzeni dziejów i są świadectwem ewolucji technik wydobywania soli kamiennej. Dużą wartość edukacyjną przedstawia zachowany zbiór narzędzi i maszyn wykorzystywanych przez górników przy pracy. Obie kopalnie obejmują rozległy zespół chodników i komór zlokalizowanych na kilku poziomach, z których część sięga dużych głębokości. Zarówno w Wieliczce, jak i w Bochni, w wyrobiskach zachowało się wiele rzeźb oraz innych elementów dekoracyjnych wykonanych w soli kamiennej przez górników. Kunsztem artystycznym zachwycają przede wszystkim charakteryzujące się unikatowym, bogatym wystrojem i wyposażeniem podziemne kaplice. Warto szczególnie podkreślić długoletnią tradycję turystyczną kopalni, w których podziemne szlaki dla zwiedzających istnieją już od ponad 200 lat.