Publikacja „Architektura dla dobrostanu. Jak poprawiać jakość środowiska zbudowanego w Polsce?” autorstwa Ewy Stelmasiak przedstawia społeczne i kulturowe uwarunkowania partycypacji obywatelskiej w planowaniu przestrzennym. Autorka proponuje w niej rozwiązania, które mogą wspierać budowanie zaangażowania mieszkańców oraz ich współodpowiedzialności za jakość wspólnej przestrzeni. Narodowy Instytut Dziedzictwa objął publikację patronatem honorowym.

O społecznych i kulturowych aspektach planowania przestrzennego

Opracowanie powstało w kontekście prac nad Polityką Architektoniczną Państwa. Ewa Stelmasiak, ekspertka ds. zarządzania strategicznego, przywództwa i kultury dobrostanu oraz autorka książki Lider dobrostanu, wnosi do dyskusji o jakości przestrzeni zbudowanej perspektywę socjologiczną i kulturową.
Wstęp do publikacji napisała prof. dr hab. inż. arch. Krystyna Solarek z Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, reprezentująca również Towarzystwo Urbanistów Polskich i Komitet Architektury i Urbanistyki PAN.

Dobrostan jako proces społeczny

Jednym z głównych zagadnień poruszanych w publikacji jest dobrostan, rozumiany nie tylko jako dobre samopoczucie jednostki, lecz także jako proces społeczny związany ze sprawczością, zaangażowaniem i poczuciem wpływu. Autorka wskazuje na jego związek z jakością otaczającej przestrzeni oraz odpowiedzialnością za dobro wspólne.

W opracowaniu przedstawiono model pokazujący wpływ czynników systemowych na postawy i wybory mieszkańców danej społeczności terytorialnej. Dotyczą one zdrowia i dobrostanu, zaangażowania, sprawczości, poczucia wpływu oraz współodpowiedzialności za wspólną przestrzeń.

Warunki dobrej partycypacji

Autorka analizuje warunki, które powinny zostać spełnione, aby partycypacja społeczna mogła być konstruktywnym procesem. Zwraca uwagę m.in. na znaczenie otoczenia legislacyjnego, dostępnych i zrozumiałych dla obywateli mechanizmów udziału, działań edukacyjnych oraz kulturowego wsparcia dla aktywności społecznej.

Publikacja omawia również mechanizmy kulturowe wpływające na postawy i zachowania. Ewa Stelmasiak postuluje ich wykorzystanie w zarządzaniu zmianą związaną z wdrażaniem Polityki Architektonicznej Państwa. Podkreśla przy tym, że rozwiązania wdrożeniowe powinny być współtworzone przez środowiska reprezentujące różne perspektywy.

Opracowanie powstało w maju 2026 roku. 9 czerwca 2026 roku zostało przesłane ministrowi Michałowi Jarosowi oraz Monice Wróblewskiej, dyrektorce Departamentu Architektury, Budownictwa i Geodezji w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, wraz z postulatem utworzenia dodatkowej grupy roboczej poświęconej partycypacji, również w jej wymiarze społeczno-kulturowym.

Zachęcamy do lektury

Publikacja jest skierowana do osób zainteresowanych interdyscyplinarną debatą nad poprawą jakości środowiska zbudowanego oraz społecznymi i kulturowymi aspektami planowania przestrzennego. Podejmuje temat budowania kultury partycypacji, w której aktywność obywatelska i współodpowiedzialność za dobro wspólne stają się istotnymi elementami kształtowania przestrzeni.