17 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Święto zostało ustanowione w 2023 roku podczas 217. sesji Rady Wykonawczej UNESCO z inicjatywy Polski oraz zbudowanej przez nasz kraj koalicji międzyregionalnej. Jego celem jest zwiększanie świadomości na temat różnorodności niematerialnych przejawów kultury oraz ich znaczenia dla tożsamości i ciągłości wspólnot.

Niematerialne dziedzictwo kulturowe bywa utożsamiane z kulturą ludową, jednak jego zakres jest znacznie szerszy. Obejmuje praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę i umiejętności, które wspólnoty uznają za część swojego dziedzictwa. Są one przekazywane z pokolenia na pokolenie, a jednocześnie stale odtwarzane i dostosowywane do zmieniających się warunków.

Do niematerialnego dziedzictwa kulturowego należą między innymi tradycje, zwyczaje, obrzędy, rytuały, języki oraz wiedza i umiejętności związane z rzemiosłem. Jego przykładami są pochód Lajkonika, tradycje dudziarskie w Wielkopolsce, carillonowa muzyka w Gdańsku czy hafciarstwo z nadwiślańskiego Urzecza.

Polska inicjatywa ustanowienia Międzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, przedstawiona w imieniu międzyregionalnej grupy państw, uzyskała poparcie 62 krajów. Ustanowienie tego dnia podkreśla znaczenie Konwencji UNESCO z 2003 roku oraz potrzebę ochrony żywego dziedzictwa, szczególnie wobec przemian społecznych i kulturowych.

Międzynarodowy Dzień Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego przypomina o tradycjach, zwyczajach, wiedzy oraz umiejętnościach przekazywanych między pokoleniami. Ma także zachęcać wspólnoty, instytucje i osoby zaangażowane w ochronę dziedzictwa do dzielenia się doświadczeniami i podejmowania działań służących zachowaniu jego żywotności.

W 2026 roku Narodowy Instytut Dziedzictwa po raz kolejny włącza się w obchody Międzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.

Ratyfikowana przez Polskę Konwencja UNESCO z 2003 roku zobowiązuje państwa-strony do prowadzenia inwentaryzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajdującego się na ich terytorium. W Polsce realizacji tego obowiązku służą Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz Krajowy rejestr dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Na Krajowej liście znajdują się obecnie 133 wpisy prezentujące różnorodność polskiego dziedzictwa niematerialnego, od lokalnych tradycji po zwyczaje i umiejętności charakterystyczne dla całych regionów etnograficznych. Siedem elementów związanych z Polską zostało wpisanych na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Są wśród nich między innymi szopkarstwo krakowskie, kultura bartnicza, tradycyjne flisactwo, polonez oraz tradycje plecionkarskie.

Krajowy rejestr dobrych praktyk gromadzi natomiast programy, projekty i działania służące ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, które odzwierciedlają zasady i cele Konwencji UNESCO. Rejestr jest również przestrzenią wymiany doświadczeń oraz źródłem inspiracji dla wspólnot i osób zajmujących się ochroną żywego dziedzictwa.