Święty Roch żył na przełomie XIII i XIV wieku. W tradycji ludowej uznawany jest za orędownika w czasie zarazy i chorób oraz opiekuna zwierząt. Od pokoleń zajmuje szczególne miejsce w życiu mieszkańców Mikstatu i Dobrzenia Wielkiego. W Mikstacie wierzy się, że jego wstawiennictwo ocaliło ich przodków podczas epidemii cholery, a w Dobrzeniu Wielkim czczony jest jako patron bydła i pasterzy. Na jego cześć odbywają się uroczystości odpustowe, a tradycje związane z ich obchodami w obu miejscowościach zostały wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Uroczystości odpustowe ku czci św. Rocha z obrzędem błogosławieństwa zwierząt w Mikstacie
W Mikstacie uroczystości odpustowe mają niezwykle widowiskowy, a jednocześnie głęboko religijny charakter. Od ponad 300 lat odbywają się 16 sierpnia, w dniu liturgicznego wspomnienia św. Rocha, niezależnie od tego, czy dzień ten przypada na niedzielę czy w dzień powszedni. Obchody poprzedza dziewięciodniowa nowenna. W niedzielę poprzedzającą odpust odprawiana jest Msza święta w intencji chorych. Z kolei 15 sierpnia po nabożeństwie, wyrusza procesja z Najświętszym Sakramentem i relikwiami św. Rocha, która udaje się do kościoła pod jego wezwaniem. Tam wierni trwają na całonocnej adoracji.
Centralnym punktem obchodów jest błogosławieństwo zwierząt, które odbywa się po Mszy świętej wotywnej odprawianej 16 sierpnia o godzinie 8.00. Dawniej przed bramę, prowadzącą do kościoła, przyprowadzano przede wszystkim konie, krowy, owce, kozy, a czasami także świnie. Dziś w niezwykłej procesji licznie uczestniczą także zwierzęta domowe, takie jak psy, koty, króliki, chomiki, ptaki czy żółwie. Zwierzęta i ich opiekunowie przechodzą przed kapłanem w określonej, niezmienionej od lat, kolejności. Procesję rozpoczynają jeźdźcy na koniach, za nimi jadą bryczki, następnie prowadzone są krowy i kozy, a na końcu niesione lub przewożone są mniejsze zwierzęta. Uroczystościom towarzyszy także tradycyjny jarmark odpustowy, nazywany w Mikstacie „budami”.
Procesja z figurami podczas odpustu św. Rocha w Dobrzeniu Wielkim
W Dobrzeniu Wielkim tradycja odpustu ku czci św. Rocha związana jest przede wszystkim z pielgrzymkami i procesjami, podczas których niesione są figury świętego. Po II wojnie światowej główne uroczystości przeniesiono z 16 sierpnia na niedzielę przypadającą po tej dacie. Do Dobrzenia Wielkiego przybywają pielgrzymi z okolicznych miejscowości, m.in. z Fałkowic, Popielowa, Niewodnik, Sławic, Łubnian i Chróścic.
Szczególne znaczenie ma około trzystuletnia tradycja pielgrzymki z Fałkowic. Pielgrzymi wyruszają pieszo już w sobotę, niosąc figurę św. Rocha. Po dotarciu do Dobrzenia Wielkiego są witani na wiadukcie i wprowadzani na teren kościoła przy akompaniamencie orkiestry dętej. Dopiero po ich przybyciu rozpoczynają się Pierwsze Wielkie Nieszpory.
Głównym wydarzeniem niedzielnych obchodów jest uroczysta procesja z figurami, formowana po zakończeniu Mszy świętej, a przed końcowym błogosławieństwem. Jej porządek jest utrwalony przez tradycję. Na czele znajduje się krzyż procesyjny, za którym podążają grupy niosące figury św. Rocha z Dobrzenia Wielkiego i innych miejscowości, a następnie mężczyźni, poczty sztandarowe, siostry zakonne, służba ołtarza, orkiestra i duchowieństwo. Dalej idą ministranci z dzwonkami i kadzidłem oraz duchowny niosący monstrancję, a procesję zamykają kobiety. Po przejściu wzdłuż parkanu kościelnego pielgrzymi śpiewają uroczyste „Te Deum laudamus”, a następnie udzielane jest błogosławieństwo Najświętszym Sakramentem. Obchodom towarzyszą również koncerty orkiestr dętych, prezentacje regionalnych strojów oraz kolorowe stoiska z tradycyjnymi przysmakami, takimi jak makrony, oblaty i szkloki. Natomiast w domach na stole królują kluski śląskie z roladami i modrą kapustą – tradycyjne odświętne danie kuchni śląskiej.
