Decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego wzbogaciła się o dwa kolejne elementy związane z tradycją ludowego zabawkarstwa. Są to: Zabawkarstwo drewniane z Brzózy Stadnickiej oraz Lasowiackie zabawkarstwo drewniane w widłach Wisły i Sanu. Obecnie na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajdują się 124 wpisy.

Zabawkarstwo drewniane z Brzózy Stadnickiej

Zabawkarstwo drewniane z Brzózy Stadnickiej (woj. podkarpackie) to charakterystyczna forma ludowego rzemiosła, która rozwinęła się pod silnym wpływem leżajskiego ośrodka zabawkarskiego, a jednocześnie wykształciła własny, łatwo rozpoznawalny styl. Początki wyrobu zabawek w tej wsi związane są z Marcinem Guzym (1872–1924), który pod koniec XIX wieku stworzył pierwsze drewniane koniki. Wraz z rodziną i innymi rzemieślnikami wprowadzono nowe formy i charakterystyczne malowanie.

Zabawkarstwo w Brzózie Stadnickiej rozwinęło się szczególnie po II wojnie światowej, gdy działało tu ponad 50 wytwórców. Obecnie oprócz koników i prostych instrumentów wykonywane są także taczki, kołyski, wózki oraz zabawki ruchome – ptaki klepaki, kurki dziobiące czy kółka terkoczące. Charakterystyczną cechą tych zabawek jest ich bogata, barwna malatura oparta na prostych motywach geometrycznych i roślinnych, w połączeniu z realistycznymi detalami.

Tradycja zabawkarstwe brzózańskiego pozostaje żyweprzede wszystkim dzięki dwóm twórcom kontynuującym dawne wzory, techniki i estetykę, Ryszardowi Marcińcowi i Janowi Dudziakowi.

Lasowiackie zabawkarstwo drewniane w widłach Wisły i Sanu

Lasowiackie Zabawkarstwo (woj. podkarpackie) jest tradycyjną formą wiejskiego rzemiosła silnie zakorzenioną w kulturze Lasowiaków, mieszkańców północnej części dawnej Puszczy Sandomierskiej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest prostota i surowość formy. Zabawki wykonywano z naturalnego drewna, bez malowania i zdobień, zachowując bliski związek z codziennym życiem wsi.

Do dziś tradycję tę kontynuuje Jan Puk, tworząc zarówno proste formy – ptaszki, gwizdki, grzechotki, jak i bardziej złożone konstrukcje mechaniczne przedstawiające życie dawnej lasowiackiej wsi. Proces wytwarzania zabawek odbywa się przez cały rok, zgodnie z rytmem natury, z zachowaniem dawnych zasad: części łączy się poprzez klejenie i klinowanie, bez gwoździ czy elementów metalowych.

Zabawkarstwo lasowiackie jest wciąż żywe dzięki działalności tego jednego depozytariusza.

Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Ratyfikowana przez Polskę Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego zobowiązuje Państwa-Strony do prowadzenia inwentaryzacji tradycji obecnych na ich terytorium. Wpisy na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego pozwalają na dokumentowanie różnorodnych praktyk kulturowych oraz promują ich ochronę i kontynuację.

Za prowadzenie listy odpowiada Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Wszystkie społeczności, grupy i osoby praktykujące tradycje niematerialnego dziedzictwa mogą zgłaszać swoje propozycje do wpisu. Obecnie Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego liczy 124 wpisy, w tym dwa najnowsze, które przedstawiamy powyżej.

Więcej o niematerialnym: https://niematerialne.nid.pl