18 września w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej zainaugurowano Europejskie Dni Dziedzictwa 2026. Tegoroczna odsłona największego w Europie projektu społecznego poświęconego dziedzictwu odbywa się pod hasłem „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu”, zachęcając do rozmowy o tym, jak chronić zabytki, tradycje i lokalną pamięć w świecie dynamicznych zmian.
Wspólna odpowiedzialność za przeszłość i przyszłość
Tegoroczna inauguracja odbyła się 18 września w Zamku Książąt Sułkowskich, siedzibie Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, instytucji kultury, środowiska konserwatorskiego oraz regionalni koordynatorzy Europejskich Dni Dziedzictwa z całej Polski. Obecni byli m.in. podsekretarz stanu w MKiDN Marek Krawczyk, wiceprezydent Bielska-Białej Adam Ruśniak, p.o. dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa Michał Krasucki i jego zastępczyni Anna Zawadzka, krajowa koordynatorka Europejskich Dni Dziedzictwa Patrycja Jastrzębska, radny Samorządu Województwa Śląskiego Rafał Ryplewicz, dyrektorka Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej Iwona Purzycka oraz koordynatorzy regionalni EDD.
Oficjalne otwarcie obchodów poprzedziła konferencja prasowa oraz zwiedzanie Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej z przewodnikiem.
„Przyszłość przeszłości zależy od decyzji, które podejmujemy dzisiaj”
Podczas inauguracji głos zabrał p.o. dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa Michał Krasucki. Nawiązując do hasła tegorocznej edycji, podkreślił, że dziedzictwo nie jest wyłącznie świadectwem minionych epok, ale ważnym zasobem, który wpływa na współczesność i wymaga odpowiedzialnego myślenia o przyszłości.
„Przyszłość przeszłości zależy od decyzji, które podejmujemy dzisiaj. Od tego, czy odpowiednio wcześnie dostrzeżemy zagrożenie. Od tego, czy będziemy umieli współpracować ponad granicami instytucji i środowisk. Od tego, czy podzielimy się wiedzą z młodszymi pokoleniami. Od tego, czy potraktujemy dziedzictwo nie jako przeszkodę w rozwoju, lecz jako ważny zasób społeczny, kulturowy, edukacyjny i gospodarczy” – podkreślił.
W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę, że na dziedzictwo coraz silniej oddziałują współczesne procesy, takie jak zmiany klimatyczne, konflikty zbrojne, presja urbanizacyjna czy zanik tradycyjnych umiejętności i zawodów. Jak zaznaczył, skuteczna ochrona dziedzictwa nie może ograniczać się wyłącznie do zachowywania śladów przeszłości, ale wymaga społecznego zaangażowania, współpracy i długofalowego myślenia.
Wiceminister kultury Marek Krawczyk podczas konferencji prasowej zaznaczył, że istotą dziedzictwa jest pozostawanie żywą częścią wspólnoty.
„To w nim rozpoznajemy i odkrywamy naszą historię, miejsca i doświadczenia. Dlatego jego ochrona nie może być wyłącznie zadaniem instytucji i ekspertów. Ważne jest, abyśmy sami potrafili dostrzegać wartość tego, co znajduje się wokół nas: budynków, krajobrazu, lokalnych tradycji, rzemiosła, rodzinnych wspomnień i opowieści związanych z konkretnymi miejscami. Europejskie Dni Dziedzictwa dają mieszkańcom możliwość takiego spotkania z przeszłością – blisko domu, w swojej miejscowości, często poprzez historie, których wcześniej nie znali. To właśnie dzięki takim spotkaniom dziedzictwo przestaje być odległym pojęciem, a staje się częścią naszej wspólnej odpowiedzialności za to, co chcemy przekazać kolejnym pokoleniom” – dodał.
W swoich wystąpieniach uczestników wydarzenia powitali również wiceprezydent Bielska-Białej Adam Ruśniak oraz dyrektorka Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej Iwona Purzycka. Oboje podkreślali znaczenie współpracy instytucji, samorządów i lokalnych społeczności w ochronie oraz popularyzacji dziedzictwa kulturowego. Zwrócili także uwagę na bogaty program Europejskich Dni Dziedzictwa w województwie śląskim, który pozwoli mieszkańcom i turystom spojrzeć na regionalne dziedzictwo z różnych perspektyw.
Po oficjalnym otwarciu Europejskich Dni Dziedzictwa Łukasz Gazur, zastępca redaktora naczelnego magazynu „Spotkania z Zabytkami” poprowadził panel dyskusyjny „Drugie życie zabytków”, w którym udział wzięli:
- p.o. dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa Michał Krasucki,
- prezes Fundacji Zielone Konie oraz pracownik naukowy Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej Mateusz Bielesz,
- historyczka architektury, dziennikarka Anna Cymer,
- kierownik Delegatury w Bielsku-Białej Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Katowicach Mariusz Godek-Dudziński,
- koordynatorka krajowa EDD Patrycja Jastrzębska.
Wydarzenie uroczyście zakończył koncert „Sinfonia industrialna” w wykonaniu orkiestry kameralnej Filharmonii Śląskiej, pod batutą Adama Wesołowskiego.
Siła Europejskich Dni Dziedzictwa rodzi się lokalnie
Szczególne podziękowania podczas inauguracji skierowano do organizatorów oraz regionalnych koordynatorów Europejskich Dni Dziedzictwa, którzy każdego roku współtworzą projekt w swoich województwach. Krajowa koordynatorka EDD Patrycja Jastrzębska podziękowała im za zaangażowanie i pogratulowała przygotowania kolejnej edycji przedsięwzięcia. Podczas spotkania przedstawiła również program tegorocznych obchodów, które w najbliższych tygodniach odbędą się w całej Polsce.
W ramach Europejskich Dni Dziedzictwa mieszkańcy i turyści będą mogli uczestniczyć w setkach bezpłatnych wydarzeń przygotowanych przez samorządy, instytucje kultury, organizacje pozarządowe, lokalnych społeczników i pasjonatów historii. W programie znalazły się m.in. spacery, warsztaty, wystawy, wykłady, wydarzenia plenerowe, prezentacje tradycyjnych rzemiosł oraz liczne inicjatywy przybliżające dziedzictwo materialne i niematerialne lokalnych społeczności.
Europejskie Dni Dziedzictwa od ponad trzech dekad udowadniają, że dziedzictwo to nie tylko zabytkowe budynki i historyczne miejsca. To także pamięć, tradycje, umiejętności oraz historie przekazywane z pokolenia na pokolenie. Tegoroczne hasło „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu” przypomina, że ich zachowanie wymaga wspólnego wysiłku i świadomych działań podejmowanych już dziś.
Przez dwa wrześniowe weekendy (18-20, 26-27) w całym kraju otworzą się miejsca na co dzień niedostępne dla zwiedzających, a uczestnicy wydarzeń będą mieli okazję odkrywać różnorodne oblicza dziedzictwa, poznawać lokalne historie i spotykać ludzi, którzy na co dzień dbają o zachowanie tego, co najcenniejsze. Europejskie Dni Dziedzictwa po raz kolejny staną się przestrzenią spotkania wokół wspólnej odpowiedzialności za przeszłość i przyszłość.
Pełny program EDD znajduje się na stronie:
Europejskie Dni Dziedzictwa 2026 zostały objęte patronatem honorowym Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Wydarzenie organizowane jest przez Narodowy Instytutu Dziedzictwa, w partnerstwie z Biurem Dokumentacji Zabytków w Szczecinie, Stowarzyszeniem Czas A.R.T, Kujawsko-pomorskim Centrum Kultury w Bydgoszczy, Łódzkim Domem Kultury, Muzeum Bitwy pod Grunwaldem, Muzeum Narodowym w Lublinie, Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Muzeum Podkarpackim w Krośnie, Muzeum Zamkowym w Malborku, Województwem Świętokrzyskim oraz Województwem Podlaskim.
Inauguracja EDD 2026 została zorganizowana przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, we współpracy z Województwem Śląskim i Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej.
Patroni medialni EDD 2026 to: Polskie Radio, Architektura & Biznes, TVP 3, National Geographic Polska, Gazeta Wyborcza oraz Autoportret.
