Tegoroczne Dni Architektury Drewnianej pozwoliły odkrywać drewniane dziedzictwo z wielu perspektyw, od historii i tradycyjnego rzemiosła po współczesne metody ochrony zabytków. Podczas dwóch sierpniowych weekendów wydarzenia odbyły się w ośmiu województwach, umożliwiając uczestnikom poznanie różnorodności drewnianej architektury oraz codziennej pracy jej właścicieli, użytkowników i opiekunów.

Dni Architektury Drewnianej 2026 odbyły się w dniach 22-23 oraz 28-30 sierpnia. Wydarzenie po raz kolejny połączyło miłośników architektury, lokalne społeczności, właścicieli zabytkowych obiektów, przedstawicieli instytucji kultury i samorządów, rzemieślników, konserwatorów oraz osoby zajmujące się badaniem i dokumentowaniem tradycyjnego budownictwa.

Tegoroczny program pokazał, że dziedzictwo drewniane przybiera wiele form. Tworzą je świątynie, wille, chałupy, domy podcieniowe i szkieletowe, młyny, spichlerze, zabudowania gospodarcze, obiekty przemysłowe oraz całe zespoły kształtujące historyczny charakter miejscowości. To także związane z nimi tradycyjne rzemiosło, lokalne zwyczaje, wiedza o materiałach i technikach budowlanych oraz pamięć mieszkańców.

W trakcie drugiego weekendu Dni Architektury Drewnianej można było uczestniczyć w wydarzeniach organizowanych w województwach wielkopolskim, małopolskim, kujawsko-pomorskim, lubuskim, mazowieckim, podlaskim oraz zachodniopomorskim.

Województwo wielkopolskie. Domy podcieniowe, drewniany kościół i niezwykły silos

Podczas drugiego weekendu Dni Architektury Drewnianej wydarzenia w województwie wielkopolskim odbywały się w Stęszewie, Wrześni i Szreniawie.

W Muzeum Regionalnym w Stęszewie oprowadzanie i prelekcje zostały poświęcone domom podcieniowym, ich historii oraz współczesnemu funkcjonowaniu. Spotkanie przybliżyło uczestnikom charakterystyczną formę zabudowy, która przez lata współtworzyła krajobraz wielkopolskich miast i miasteczek.

We Wrześni głównym bohaterem wydarzenia był drewniany kościół parafialny pw. Świętego Krzyża „Na Lipówce”. Oprowadzanie i prelekcje pozwoliły skupić uwagę zarówno na konstrukcji i architekturze świątyni, jak i na jej historycznym wyposażeniu.

W Szreniawie uczestnicy mogli natomiast poznać zabytkowy drewniany silos na kiszonkę, nazywany „krzywą wieżą Wielkopolski”. Program przygotowany przez Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego obejmował oprowadzanie po obiekcie, pokazy tradycyjnego kiszenia produktów spożywczych i wytwarzania kiszonek paszowych, a także opowieść o ich znaczeniu w kulturze oraz codziennym życiu mieszkańców wsi. Zaprezentowano również archiwalne materiały dotyczące rolnictwa i kiszonkarstwa.

Województwo małopolskie. Od góralskiej chałupy do zakopiańskiej willi

W Małopolsce drugi weekend wydarzenia rozpoczął się w Zakopanem. Jednym z głównych punktów programu był spacer „Od chałupy góralskiej do willi zakopiańskiej”. Jego trasa prowadziła od Chałupy Gąsieniców Sobczaków przez willę Maliniakówkę i willę Cichą, wzdłuż zabytkowej zabudowy ulicy Kościeliskiej, aż do Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi Koliba. Duże zainteresowanie spacerem sprawiło, że jeszcze przed wydarzeniem wszystkie miejsca zostały zarezerwowane.

W ogrodzie willi Koliba przygotowano demonstracje różnych sposobów oczyszczania i zabezpieczania drewnianych elewacji. Prezentowane techniki obejmowały między innymi czyszczenie suchym lodem, laserem, metodami mikrościernymi oraz narzędziami ręcznymi. Warto podkreślić, że przed przystąpieniem do czyszczenia drewna należy zawsze przeprowadzić próby. Nie każda metoda będzie odpowiednia dla drewna historycznego, dlatego konieczne jest dostosowanie sposobu postępowania do jego stanu i charakteru. Prezentowane metody pokazywały zarówno dobre praktyki, jak i przykłady negatywne, w których dochodziło do nadmiernej ingerencji w strukturę drewna.

Omawiano także impregnację drewna olejem lnianym i dziegciem brzozowym oraz wykorzystanie farb na bazie oleju lnianego i smoły drzewnej w konserwacji domów drewnianych. Ważnym elementem wydarzenia były konsultacje przeznaczone dla właścicieli obiektów.

W Zakopanem udostępniono również liczne wille i domy związane z historią miasta, rozwojem stylu zakopiańskiego oraz działalnością artystów, architektów i społecznych opiekunów zabytków. Wśród nich znalazły się między innymi wille Czerwony Dwór, Jadwiniówka, Ornak, Obrochtówka, Cicha, Maliniakówka, Wichura, Koszysta, Grabówka III i Elżbiecina, a także Dom pod Jedlami oraz Dom Doktora.

Na hasło „Dni Architektury Drewnianej” publiczność mogła również bezpłatnie odwiedzić filie Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem i na Podhalu, w tym wille Koliba i Oksza, Chałupę Gąsieniców Sobczaków, Zagrodę Korkoszów w Czarnej Górze, Zagrodę Sołtysów w Jurgowie oraz Dwór w Łopusznej.

Małopolska część wydarzenia była kontynuowana w Rabce-Zdroju. Program obejmował bezpłatne zwiedzanie Muzeum im. Władysława Orkana oraz spacer architektoniczny „Od pensjonatu do willi”. Jego uczestnicy poznawali drewnianą zabudowę uzdrowiskową miasta, między innymi wille Antonina, Liliana, Pod Aniołem, Warszawa i Józef. Zwieńczeniem spotkania był podwieczorek w Organistówce, połączony ze zwiedzaniem obiektu, poczęstunkiem oraz otwartymi warsztatami garncarskimi.

Województwo kujawsko-pomorskie. Spotkanie w „perle Kujaw”

W województwie kujawsko-pomorskim uczestnicy zostali zaproszeni do Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego w Kłóbce, określanego mianem „perły Kujaw”.

Zwiedzanie parku pozwoliło poznać tradycyjną zabudowę wiejską oraz różnorodne przykłady architektury drewnianej związanej z życiem codziennym mieszkańców regionu. Program uzupełnił regionalny poczęstunek przygotowany przez Koło Gospodyń Wiejskich Więsławice, podkreślający związek materialnego dziedzictwa z lokalnymi zwyczajami i tradycjami kulinarnymi.

Województwo lubuskie. Tradycyjne rzemiosło i dokumentacja ginącego krajobrazu

W województwie lubuskim szczególne miejsce w programie zajęła praktyczna nauka tradycyjnego rzemiosła. W Muzeum Etnograficznym w Zielonej Górze-Ochli odbyły się dwudniowe warsztaty renowacji stolarki okiennej oraz naprawy historycznych konstrukcji drewnianych. Zajęcia prowadzono na przykładzie chałupy z Potrzebowa z 1675 roku, znajdującej się w muzealnej ekspozycji.

W warsztatach uczestniczyli uczniowie kształcący się w zakresie renowacji elementów architektury oraz studenci architektury. Pod okiem tradycyjnego cieśli i stolarza mogli oni poznawać dawne rozwiązania konstrukcyjne oraz zasady pracy z zabytkową substancją.

Kolejne warsztaty, zorganizowane w Zagrodzie Młyńskiej w Bogdańcu, odbyły się pod hasłem „Od zaciosu do nakładki. Tradycyjne rzemiosło ciesielskie i stolarskie w praktyce”. Były skierowane do uczniów przygotowujących się do pracy w zawodach związanych ze stolarstwem i technologią drewna.

W Bogdańcu otwarto także wystawę fotograficzną „Skarby Łęgów Warciańskich. Domy szkieletowe w obiektywie dokumentalistów z lat 70. XX w.”. Zaprezentowane fotografie ukazały zanikające formy tradycyjnego budownictwa drewnianego zachodniej Polski, podkreślając znaczenie dokumentacji jako jednego z narzędzi ochrony dziedzictwa.

Województwo mazowieckie. Sosna, świdermajery i relacja człowieka z naturą

Mazowiecka odsłona Dni Architektury Drewnianej odbyła się pod hasłem „Jej wysokość sosna”. Wydarzenie, zorganizowane przez Centrum Architektury Drewnianej w Otwocku we współpracy ze Stowarzyszeniem Świdermajerowie, obejmowało tematykę drewnianego budownictwa, uzdrowiskowego krajobrazu, tradycyjnego rzemiosła i przyrody.

Program rozpoczęło spotkanie w ogrodzie stuletniego domu w Józefowie, poświęcone wzajemnym relacjom drewnianego budynku i otaczającej go roślinności. W Nowym Gurewiczu odbyły się wykłady dotyczące uzdrowisk oraz wpływu lasu na zdrowie i samopoczucie człowieka.

Uczestnicy mogli także zobaczyć pokaz wyplatania z korzeni sosny oraz wziąć udział w warsztatach plecionkarskich. Program uzupełniła kąpiel leśna, pozwalająca doświadczyć otwockiego krajobrazu poprzez uważny kontakt z naturą. Wydarzenie przypomniało o ścisłym związku architektury świdermajerów z sosnowymi lasami i uzdrowiskowym charakterem regionu.

Województwo podlaskie. Tradycja, nowoczesna dokumentacja i głos mieszkańców

Na Podlasiu Dni Architektury Drewnianej odbywały się m.in. w Krainie Otwartych Okiennic. W Puchłach otwarto wystawę poświęconą miejscowej architekturze sakralnej, a uczestnicy wycieczki rowerowej mogli poznawać cerkwie i inne zabytki na trasie prowadzącej przez Puchły, Trześciankę i Soce.

Program łączył tradycyjne umiejętności z nowoczesnymi metodami dokumentowania dziedzictwa. Prezentacji pieca chlebowego towarzyszyły warsztaty wypieku chleba, natomiast podczas kolejnego spotkania przedstawiono wyniki skaningu laserowego obiektów sakralnych Krainy Otwartych Okiennic.

Druga część podlaskiego programu odbyła się w Tykocinie. Na wystawie plenerowej zaprezentowano wyniki inwentaryzacji historycznych budynków drewnianych, wykonanej przez studentów Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej. Prelekcja i dyskusja dotyczyły zagrożeń dla historycznej, urbanistycznej i społecznej tożsamości Tykocina, wynikających ze stopniowego znikania drewnianej zabudowy.

Podczas spaceru szlakiem architektury Tykocina uczestnicy odwiedzali historyczne domy drewniane o różnych współczesnych funkcjach. Prezentowane przykłady pokazywały, jak dostosować dawny budynek do obecnych potrzeb, zachowując jego charakter architektoniczny oraz związaną z nim pamięć rodzinną i społeczną. Program zakończył pokaz filmu dokumentalnego „Mój pałac taki”, przedstawiającego tykocińskie domy poprzez opowieści ich mieszkańców.

Województwo zachodniopomorskie. Ryglowy krajobraz Pomorza

W województwie zachodniopomorskim wydarzenia odbyły się w Zagrodzie Jamneńskiej należącej do Muzeum w Koszalinie. Program został poświęcony budownictwu ryglowemu, które jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów historycznego krajobrazu Pomorza Zachodniego.

Uczestnicy mogli obserwować warsztaty ciesielskie polegające na wykonaniu elementu konstrukcyjnego. Wykłady dotyczyły ryglowego krajobrazu kulturowego wsi Słowino oraz praktycznych zagadnień związanych z remontowaniem budynku ryglowego.

Wydarzeniu towarzyszyła wystawa „Budownictwo ryglowe wsi koszalińskich – stare i nowe”. Dla najmłodszych przygotowano zajęcia plastyczne, dzięki którym również dzieci mogły poznać charakterystyczny układ konstrukcji ryglowej.

Dni Architektury Drewnianej 2026 w ośmiu województwach

W ciągu dwóch weekendów Dni Architektury Drewnianej 2026 odbyły się w województwach:

• dolnośląskim,
• kujawsko-pomorskim,
• lubuskim,
• małopolskim,
• mazowieckim,
• podlaskim,
• wielkopolskim,
• zachodniopomorskim.

Tegoroczna edycja obejmowała miejsca o odmiennej historii, konstrukcji i tradycjach budowlanych. Od karkonoskich schronisk, domów przysłupowych i dolnośląskich karczm, przez zakopiańskie wille, młyny, kościoły, skanseny i wielkopolskie domy podcieniowe, po świdermajery, podlaskie domy i cerkwie oraz zachodniopomorskie budynki ryglowe.

Wspólnym mianownikiem wszystkich wydarzeń była troska o zachowanie drewnianej architektury oraz przekonanie, że jej skuteczna ochrona wymaga współpracy właścicieli, użytkowników, rzemieślników, badaczy, konserwatorów, instytucji i lokalnych społeczności.
Dwa weekendy spotkań przypomniały, że drewniana architektura należy do szczególnie wrażliwych i szybko znikających elementów polskiego dziedzictwa. Jej ochrona wymaga specjalistycznej wiedzy, odpowiednio prowadzonych prac, ciągłej opieki, a przede wszystkim świadomości jej wartości.

Dziękujemy właścicielom i użytkownikom obiektów, gospodarzom miejsc, przewodnikom, prelegentom, rzemieślnikom, konserwatorom, instytucjom kultury, samorządom, fundacjom, stowarzyszeniom oraz wszystkim partnerom zaangażowanym w przygotowanie tegorocznej edycji. Dziękujemy również uczestnikom, którzy podczas dwóch sierpniowych weekendów wspólnie z nami odkrywali bogactwo i różnorodność polskiej architektury drewnianej.

Wydarzenie organizowane jest w ramach działalności Pracowni Terenowej – Centrum Architektury Drewnianej NID w Zakopanem.

Dni Architektury Drewnianej 2025 objęte zostały patronatem honorowym Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Patronami medialnymi wydarzenia są Polskie Radio oraz TVP 3.

Partnerem wydarzenia jest: Fundacja Ruinersi na Dolnym Śląsku, Uzdrowisko Świeradów-Zdrój, Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju, Gmina Leśna, Stowarzyszenie na rzecz zrównoważonego rozwoju Gór Izerskich „Flins”, Gildia Przewodników Sudeckich, Fundacja Dolina Domów Przysłupowych, Stowarzyszenie DOM KOŁODZIEJA, „Daleko Jeszcze?” Bogatyńska Grupa Przewodników Sudeckich, Stowarzyszenie Maternus, Wieża Książęca w Siedlęcinie, Dominium Łomnica Fundacja Rozwoju Krajobrazu Kulturowego, Tkacze Śląscy, Klub Przyrodników w Uniemyślu, Fundacja Marysieńka.